Lý thuyết cơ bản về Tài nguyên Giáo dục Mở (TNGDM) và Demo khai thác TNGDM, 26/03/2023

Là khóa Huấn luyện Huấn luyện viên về TNGDM do Viện Nghiên cứu, Đào tạo và Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở (InOER) và Câu lạc bộ Phần mềm Tự do Nguồn Mở (VFOSSA) tổ chức trên trực tuyến ngày 26/03/2023 dành cho các cán bộ và giảng viên của Hệ Tri thức Việt Số hóa.

Tự do tải về tài liệu của khóa học tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/s/5832msh5aagmlp2/OER-Basics_2023.pdf?dl=0

Tweet: https://twitter.com/nghiafoss/status/1639931575042465797

Xem thêm:

• Tài nguyên Giáo dục Mở (OER)

• Các khóa học / Tập huấn

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

‘Báo cáo thường niên 2022 của Nhóm các Nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở (ORFG)’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là tài liệu của Nhóm các Nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở - ORFG (Open Research Funder Group) ở nước Mỹ, xuất bản năm 2023; giấy phép mở Creative Commons Ghi công 4.0 (CC BY 4.0)

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 21 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/s/w730mxa7e9gw394/ORFG%2B2022%2BAnnual%2BReport_Vi-12032023.pdf?dl=0

Xem thêm:

• Khoa học Mở

• Các tài liệu dịch

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

10 công cụ hàng đầu của Khoa học Mở - Tất cả đều là Nguồn Mở!

Open Science Top Ten Tools – All Open Source!

Posted by Gen R | Apr 4, 2019 | Open Science Learning, Blog, Gen R Blog | 0

Theo: https://genr.eu/wp/open-science-top-ten-tools-all-open-source/

Bài được đưa lên Internet ngày: 04/04/2019

DOI: 10.25815/7hta-ve88

Một danh sách các công cụ có mục đích chung cho các nhà nghiên cứu được Generation R (Thế hệ R) biên soạn có thể được sử dụng mà không cần học thêm gì khác so với sự quen thuộc về giao diện người sử dụng tiêu chuẩn.

Sẽ có 10 công cụ hàng đầu về ‘Các nhà khoa học Dữ liệu cho tất cả mọi người’ (Data Scientists 4 All) cao cấp sắp tới.

Biên mục 10 công cụ hàng đầu này là một phần của chủ đề của GenRs về Integrating Tích hợp việc học Khoa học Mở vào Giáo dục Đại học (Tháng 1/tháng 3 năm 2019).

Các công cụ đã được lựa chọn bằng việc sử dụng các tiêu chí sau:

• Chúng là cho mục đích chung và vì thế có thể được sử dụng bởi càng nhiều nhà nghiên cứu càng tốt.

• Sự dễ sử dụng của các công cụ dựa vào việc học giao diện đồ họa cho người sử dụng (GUI), sao cho người sử dụng đơn giản học được cách công cụ làm việc khi sử dụng nó - GUI ít nhất là sự phát minh cho việc học tập tốt từ các năm 1970[1].

• Các công cụ đó cho phép nhà nghiên cứu tập trung vào công việc của họ và giúp họ làm việc theo một cách thức nhanh hơn, hiệu quả hơn và tin cậy hơn.

Có nhiều công cụ khác có thể nằm trong ‘10 công cụ hàng đầu’ này và danh sách đầy đủ có thể thấy ở đây và trên danh sách Tweeter của chúng tôi - Chỉ mục Khoa học Mở.

Cảm ơn tất cả những người đã gợi ý các công cụ và danh sách sẽ được cập nhật khi các phát hành mới xuất hiện.

Để được cập nhật, bạn có thể đăng ký với thư tin của Nghiên cứu Thế hệ (Generation Research) hoặc theo hashtag Tweeter #opensciencetop10.

10 công cụ hàng đầu của Khoa học Mở

1. CryptPad – bảng văn bản phong phú trên trực tuyến. Cryptpad có bảng cộng tác văn bản thô - như Etherpad - một bước cao hơn với trình xử lý văn bản như việc định dạng. Một sự thay thế tuyệt vời cho Google Docs. Công cụ này được xây dựng với quyền riêng tư và an toàn trong tâm của nó và chào dải các công cụ có năng suất khác: bảng tính, trình chiếu, bảng Kanban, .v.v. Hiện hành (tháng 4/2019) Cryptpad có một vòng cấp vốn cộng đồng tích cực vì thế vui lòng đi và hỗ trợ họ tại @cryptpad

2. Zotero – đây này dẫn tới trình quản lý trích dẫn. Đối với bất kỳ ai còn chưa sử dụng một trình quản lý trích dẫn thì đây 100% là công cụ phải có! Bạn có thể tổ chức và làm sạch các trích dẫn của bạn cho một tài liệu trong một khoảng thời gian ngắn so với nếu bạn làm nó bằng tay. Để trích dẫn Zotero, “Tôi là công cụ tự do không mất tiền, dễ sử dụng để giúp bạn thu thập, sắp xếp, trích dẫn và chia sẻ các tài nguyên nghiên cứu của bạn”. @zotero

3. Zenodo – một cách tự do không mất tiền và dễ dàng để có các mã nhận diện đối tượng số - DOI (Digital Object Identifier) cho việc trích dẫn nghiên cứu của bạn. Các DOI là tiêu chuẩn học thuật cho các mã nhận diện cho các tài nguyên nghiên cứu học thuật bất kỳ dạng nào. Sử dụng Zenodo, bạn có thể ký gửi hầu hết mọi thứ vào kho nghiên cứu của nó - một tài liệu, bài đăng trên blog, dữ liệu nghiên cứu, hoặc kho Git - và có một DOI tự do không mất tiền. @ZENODO_ORG

4. ORCID – có được mã nhận diện (ID) cá nhân nhà nghiên cứu tự do không mất tiền của bạn. Các ID này là đặc biệt hữu ích cho việc kết nối công việc nghiên cứu của bạn với bạn như một nhà nghiên cứu. Hệ thống ID sẽ tự động thu thập các xuất bản phẩm nghiên cứu, .v.v., từ các kho lưu trữ nơi ID đó được sử dụng, hoặc bạn có thể tải lên các hồ sơ nghiên cứu của riêng bạn. @ORCID_Org

5. Draw.io – công cụ vẽ sơ đồ trên trực tuyến. Đôi khi những thứ đơn giản nhất là khó nhất để hoàn thành và việc tìm ra một công cụ có thể giúp tạo các sơ đồ và biểu đồ là một trong những nhiệm vụ khó khăn đó. Draw.io không chỉ giải quyết được vấn đề này - có lợi - nó còn làm điều đó theo những cách thức thông minh siêu hạng: việc lưu trữ của bạn có thể hầu như ở bất cứ đâu, như Google Drive; nó cung cấp các mẫu template tuyệt vời; và bạn có thể quản lý thiết lập của riêng bạn đối với phần mềm này thông qua các trang GitHub! @drawio

6. GitLab và các trang GitLab – máy thời gian trên trực tuyến cá nhân tự do không mất tiền của riêng bạn - hầu như là vậy. GitLab là một trang lưu trữ trên trực tuyến với việc quản lý phiên bản, nên nó duy trì hồ sơ các thay đổi tới các tệp của bạn sao cho bạn có thể phục hồi vào bất kỳ thời điểm nào - vì thế giống như máy thời gian. Bạn có thể sử dụng nó như không gian làm việc cộng tác công hoặc tư hoặc để chia sẻ các phiên bản dữ liệu hoặc tài liệu cuối cùng. @gitlab

7. RDMO – là một công cụ trên trực tuyến để tạo ra các Kế hoạch Quản lý Dữ liệu - DMP (Data Management Plans). Nhà tổ chức Quản lý Dữ liệu Nghiên cứu - RDMO (Research Data Management Organiser) có các ví dụ và giải thích các yếu tố có liên quan và quan trọng là nó sẽ dẫn bạn đi qua các câu hỏi - đáp (Q&A) để xây dựng Kế hoạch Quản lý Dữ liệu tùy chỉnh của riêng bạn. Các trợ cấp, các chương trình nghiên cứu, cũng như các tài liệu cần ký gửi dữ liệu tất cả đều cần một DMP ngụ ý có một hướng dẫn bạn có thể tin tưởng để tạo ra kế hoạch của bạn là vô giá. @rdmorganiser

8. Unpaywall – một trình cài cắm cho trình duyệt là hợp pháp và tự do không mất tiền để tải về các bản sao các tài liệu đằng sau bức tường thanh toán - tuyệt vời! @unpaywall

9. Atom – trình soạn thảo văn bản thô cho tất cả các nhu cầu viết mã của bạn. Điều đặc biệt về Atom là các gói của nó, việc xem trước, và các tích hợp. Các gói như ‘teletype’ cho phép soạn thảo cộng tác theo thời gian thực. Để xem trước bạn có thể kiểm tra việc soạn thảo Markdown (đánh dấu xuống) của bạn, soạn thảo các sơ đồ của bạn giống như Draw.io hoặc Graphvis, hoặc xem trước mã Python của bạn trên cùng dòng với gói ‘Hydrogen’. Với các tích hợp bạn có thể để soạn thảo của bạn đi trực tiếp tới nguồn, ví dụ với GitHub hoặc GitLab. @AtomEditor

10. Matrix on Riot – trình chat riêng tư và an toàn. Bạn có thể tổ chức dự án hoặc công việc của bạn với các đồng nghiệp và các cộng tác viên với giao thức chat an toàn Matrix trên các trình máy trạm như Riot hoặc với nhiều trình máy trạm khác được các nhà cung cấp khác cung cấp. Toàn bộ điểm của Matrix nằm ở chỗ giao thức mà nhiều nhà cung cấp khác nhau có thể sử dụng để bạn có thể tránh được các lỗi khóa trói khó chịu — như trên Slack — ngăn bạn chia sẻ tệp khi vượt quá hạn ngạch băng thông của bạn. Sẵn sàng trên tất cả các thiết bị. @matrixdotorg @RiotChat

Các gợi ý hoặc câu hỏi vui lòng liên hệ với tổng biên tập của GenR Simon Worthington @gen_r_ trên Twitter.

Chú giải

[1] GUI đã được Xerox PARC phát minh năm 1973 khi phát triển máy tính cá nhân Alto như một cách thức để sử dụng máy tính một cách trực quan và học qua khai thác (sử dụng) đối nghịch với được/bị đào tạo. Nó đã được Alan Kay, Larry Tesler, Dan Ingalls, và nhóm Alto phát triển. Tiền thân từng được Viện Nghiên cứu Stanford do Douglas Engelbart dẫn dắt đã phát minh ra và có thể thấy trong video này trên YouTube với những gì được biết tới như là ‘Mẹ của tất cả các Demo’ (The Mother of all Demos) được làm vào năm 1968.

DOI: 10.25815/7hta-ve88

A list of general purpose tools for researchers compiled by Generation R which can be used with no additional learning other than standard user interface familiarity.

There will be an advanced ‘Data Scientists 4 All’ Top Ten coming soon 🙂

This top ten index is part of GenRs theme Integrating Open Science Learning into Higher Education (Jan/Mar 2019).

The tools have been selected using the following criteria:

• That they are general purpose and so can be used by as many researchers as possible.

• The tools ease-of-use is based on graphic user interface (GUI) learning, so the users simply learns how a tool works by using it — the GUI is at least one good learning invention from the 1970s.¹ 

• The tools allow researcher focus on their work and help them do things in a speedier, and more efficient and reliable way.

There are many other tools that could be in this ‘top ten’ and the full list can be seen here and on our Twitter list – Open Science Index.

Thank you to everyone that suggested tools and the list will be kept up to date as new releases come along.

To stay updated you can sign up to the Generation Research email newsletter or follow the Twitter hashtag #opensciencetop10.

Open Science Top Ten Tools

1. CryptPad – online rich text pad. Cryptpad takes the plain text collaborative pad — like Etherpad — one step higher with word processor like formatting. A perfect replacement for Google Docs. The tool is built with privacy and security at its heart and offers a range of other productivity tools: spreadsheets, presentations, Kanban boards, etc. Currently (April 2019) CryptPad have an active community funding round so please go and support them 🙂 @cryptpad

2. Zotero – this is the go to citation manager. For anyone who is not using a citation manager then this is a 100% must-have! You can organise and cleanup your citations for a paper in a fraction of the time than if you were doing it manually. To quote Zotero, “I’m the free, easy-to-use tool to help you collect, organize, cite, and share your research sources”. @zotero

3. Zenodo – the free and easy way to get DOIs for citing your research. DOIs are a scholarly standard for IDs for scholarly research resources of any type. Using Zenodo you can deposit most anything in its research repository — a paper, blogpost, research data, or Git repository — and get a free DOI. @ZENODO_ORG

4. ORCID – get your free researcher personal ID. The IDs are especially useful for connecting your research work with you as a researcher. The ID system will automatically collect research publications, etc., from repositories where the ID is used, or you can upload your own research records. @ORCID_Org

5. Draw.io – online diagram drawing tool. Sometimes the most simple things are the most difficult to accomplish and finding a tool that can help with making diagrams and flowcharts is one of those difficult tasks. Not only does Draw.io solve this problem — for good — it also does it in super smart ways: your storage can be most anywhere, like Google Drive; it provides great templates; and you can run your own instance of the software through GitHub pages — voilà! @drawio

6. GitLab and GitLab pages – your own free personal online time machine — almost. GitLab is an online storage site with versioning, so it keeps a record of changes to your files that you can recover to any point in time — hence being time machine like. You can use it as public or private collaborative workspace, or for sharing final versions of data or papers. @gitlab

7. RDMO – is an online tool for making Data Management Plans (DMPs). Research Data Management Organiser (RDMO) has examples and explanations of the factors involved and importantly it will walk you through a Q&A to build your own custom Data Management Plan. Grants, research programmes, as well as papers needing data deposits all need a DMP which means having a guide you can trust to make your plan is invaluable. @rdmorganiser

8. Unpaywall – a browser plugin that will legally and for free download copies of papers behind paywalls — magic! @unpaywall

9. Atom – plain text editor for all your coding needs. What is special about Atom is its packages, previewing, and integrations. Packages like ‘teletype’ that allow for real-time collaborative editing. For previewing you can check your Markdown editing, edit your diagrams like Draw.io or Graphvis, or preview your Python code in-line with the ‘Hydrogen’ package. With integrations you can have your edits go straight to the source, for example with GitHub or GitLab. @AtomEditor

10. Matrix on Riot – private and secure chat. You can organise your project or work with colleagues and collaborators with the secure chat protocol Matrix on clients like Riot or with many other client made by different providers. This is the whole point of Matrix is that its a protocol which many different suppliers can use so you can avoid nasty lock ins — like on Slack — that prevents you sharing files once your over your bandwidth quota. Available on all devices. @matrixdotorg  @RiotChat 

Suggestions or questions please DM the GenR editor-in-chief Simon Worthington @gen_r_ on Twitter.

Footnotes

1. The GUI was invented 1973 Xerox PARC when developing the Alto personal computer as a way to use computer intuitively and learn through exploration (use) as opposed to be trained. It was developed by Alan Kay, Larry Tesler, Dan Ingalls, and the Alto team. The precursor was invented by the Stanford Research Institute led by Douglas Engelbart and can be seen in this YouTube video in what is know as ‘The Mother of all Demos’ made in 1968.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

2023: Năm Khoa học Mở (từ Creative Commons)

2023: The Year of Open Science

Cable Green and Monica Granados

January 17, 2023

Theo: https://creativecommons.org/2023/01/17/2023-the-year-of-open-science/

Bài được đưa lên Internet ngày: 17/01/2023

2023 là năm con thỏ theo lịch mặt trăng của Trung Quốc, năm con tàu Voyager 2 được dự báo sẽ đuổi kịp Pioneer 10 như là phi thuyền nhanh thứ 2 từ Trái đất, và là Năm Khoa học Mở. Trong một tuyên bố từ Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ của Nhà Trắng (OSTP), 2023 đã được công bố là Năm Khoa học Mở, cùng với các hành động mới để cải thiện nghiên cứu mở và công bằng. Creative Commons (CC) chúc mừng những người đã tham gia trong các tuyên bố bước ngoặt đó, nó hứa hẹn cải thiện khoa học mở trong chính phủ liên bang Mỹ và mang những đầu tư mới vào nghiên cứu truy cập mở. Một danh sách các cơ quan tham gia, cũng như các bản cập nhật về sáng kiến này, có thể thấy trên trang open.science.gov mới được tạo ra.

2023 cũng sẽ là năm đáng nhớ đối với CC và Chiến dịch Khí hậu Mở, khi chúng tôi bắt tay vào làm việc với các chính phủ quốc gia, các nhà cấp vốn và các tổ chức môi trường để tạo lập, áp dụng và triển khai các chính sách truy cập mở để thúc đẩy việc chia sẻ tốt hơn kiến thức về biến đổi khí hậu và đa dạng sinh học. Chúng tôi rất vui khi thấy OSTP nhấn mạnh các giá trị cốt lõi trong chiến lược chia sẻ tốt hơn của chúng tôi tại CC: “Nguyên tắc và thực hành để làm cho các sản phẩm và quy trình nghiên cứu sẵn sàng cho tất cả mọi người, trong khi tôn trọng sự đa dạng văn hóa, duy trì bảo mật và quyền riêng tư, và thúc đẩy sự hợp tác, khả năng tái tạo lại và công bằng”. CC hướng tới việc xây dựng dựa trên sự tham gia của chúng tôi trong Nhóm Cộng đồng TOPS của NASA, và xây dựng các kết nối mới và cung cấp hỗ trợ trực tiếp về các thực hành tốt nhất cho các yêu cầu cấp phép mở, khi các cơ quan và các bộ của liên bang Mỹ cập nhật các kế hoạch truy cập mở công khai của họ theo hướng dẫn mới của OSTP (bản dịch sang tiếng Việt).

Chúng tôi phấn khích làm việc với nhiều chính phủ quốc gia hơn nữa đang tìm cách khuyến khích các bước nhảy hướng tới việc làm cho kiến thức được nhà nước cấp vốn được cấp phép mở và truy cập được vì lợi ích chung. Nếu bạn đang tìm cách ra nhập bảng xếp hạng các quốc gia như Chính phủ Ukraine, nó gần đây đã phê chuẩn Kế hoạch Hành động Khoa học Mở Quốc gia, Pháp và các quốc gia khác, vui lòng liên hệ với chúng tôi. Chúng tôi hạnh phúc để trợ giúp.

Để biết nhiều hơn về Chiến dịch Khí hậu Mở hoặc để kết nối, vui lòng viếng thăm website của Chiến dịch Khí hậu Mở.

2023 is the year of the rabbit in the Chinese Lunar calendar, the year Voyager 2 is predicted to overtake Pioneer 10 as the second-farthest spacecraft from Earth, and the Year of Open Science. In an announcement by the White House Office of Science and Technology Policy (OSTP), 2023 was declared the Year of Open Science, along with new actions to advance open and equitable research. Creative Commons (CC) congratulates everyone involved in these momentous announcements, which promise to advance open science in the US federal government and bring new investments in open access research. A list of the participating agencies, as well as updates on the initiative, can be found at the newly created open.science.gov. 

2023 will also be a memorable year for CC and the Open Climate Campaign, as we embark on working with national governments, funders and environmental organizations to create, adopt and implement open access policies to promote better sharing of climate change and biodiversity knowledge. We were thrilled to see OSTP emphasize values core to our better sharing strategy at CC: “The principle and practice of making research products and processes available to all, while respecting diverse cultures, maintaining security and privacy, and fostering collaborations, reproducibility, and equity.” CC looks forward to building on our involvement in NASA’s TOPS Community Panel, and to forge new connections and provide direct support on best practices for open licensing requirements, as US federal agencies and departments update their public open access plans per OSTP’s new guidance.

We are excited to work with additional national governments looking to emulate these leaps forward in making publicly funded knowledge openly licensed and accessible for the common good. If you are looking to join the ranks of countries like the Government of Ukraine, which recently approved its National Open Science Action Plan, France and others, please contact us. We are happy to help.

To learn more about the Open Climate Campaign or to connect, please visit the Open Climate Campaign website.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

‘Danh sách đọc về Chuyển đổi sang Khoa học Mở (TOPS)’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là tài liệu trong chương trình Chuyển đổi sang Khoa học Mở - TOPS (Transform to Open Science) của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ - NASA (National Aeronautics and Space Administration) xuất bản năm 2023 đưa ra danh mục các tài nguyên Khoa học Mở nhằm giúp cho các cá nhân, nhóm nghiên cứu hoặc toàn bộ tổ chức có mong muốn triển khai Khoa học Mở.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 10 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/s/2q51spu773khvxb/TOPS%20Reading%20List%20%E2%80%94%20NASA%27s%20Transform%20to%20Open%20Science%20Mission_Vi-07032023.pdf?dl=0

Xem thêm:

• TỜ TIN: Chính quyền Biden-Harris công bố các Hành động Mới để Cải thiện Nghiên cứu Mở và Công bằng

• Thông báo Khoa học Mở từ các Cơ quan Liên bang (Mỹ)

• Vì sao NASA và các cơ quan liên bang tuyên bố năm nay là Năm của Khoa học Mở

• Hướng dẫn lộ trình Khoa học Mở cho bạn (TOPS)

• ‘Bộ công cụ Khoa học Mở của UNESCO’ - Các bản dịch sang tiếng Việt

• Khoa học Mở

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

2023: Năm Khoa học Mở

2023: Year of Open Science

Theo: https://nasa.github.io/Transform-to-Open-Science/year-of-open-science/

2023: Năm Khoa học Mở!

Vào ngày 11/01/2023 Nhà Trắng của nước Mỹ - cùng 10 cơ quan liên bang, một liên minh với hơn 85 trường đại học, và các tổ chức khác - đã tuyên bố năm 2023 là Năm Khoa học Mở.

• Tờ tin của Nhà Trắng (bản dịch sang tiếng Việt)

• NASA tuyên bố Năm Khoa học Mở trên Nature (bản dịch sang tiếng Việt)

• Website của Liên bang (bản dịch sang tiếng Việt)

Năm nay sẽ tôn vinh những lợi ích và thành công của khoa học mở và truyền cảm hứng cho nhiều nhà khoa học hơn để áp dụng khoa học mở. Rốt cuộc, thành công của Năm Khoa học Mở sẽ được dẫn dắt bởi sự cộng tác với các cá nhân, các nhóm, và các tổ chức sẵn sàng chuyển đổi văn hóa khoa học thành văn hóa tôn vinh tính mở, và sự hòa nhập!

Năm Khoa học Mở đã đưa ra 4 mục tiêu làm việc để hướng tới:

1. Thiết lập các cách tiếp cận chiến lược nhằm cải thiện khoa học mở

2. Thúc đẩy sự tham gia công bằng trong khoa học mở thông qua sự minh bạch, liêm chính và công bằng trong rà soát lại

3. Tính tới các hoạt động khoa học mở trong các đánh giá và ưu đãi

4. Thu hút các cộng đồng còn chưa có đủ đại diện vào việc cải thiện nghiên cứu và khoa học mở

Hãy ra nhập cùng chúng tôi!

Hãy đăng ký để tổ chức của bạn được liệt kê bên dưới, vui lòng điền vào mẫu này.

Các tổ chức tham gia

• Aligning Science Across Parkinson’s (ASAP)

• ASAPbio

• Center for Open Science

• Children’s Tumor Foundation (CTF)

• Gathering for Open Science Hardware (GOSH)

• Health Research Alliance (HRA)

• Higher Education Leadership Initiative for Open Scholarship (HELIOS)

• PREreview

Dành cho bạn

Bạn có bắt đầu con đường khoa học mở của bạn hay không? Có lẽ bạn chỉ vừa bắt đầu đăng mã hoặc dữ liệu của bạn lên trên trực tuyến, chia sẻ các bài báo chưa được rà soát lại ngang hàng (Preprints) của bạn, hoặc chia sẻ giả thuyết khống của bạn như một phần của đơn xin trợ cấp của bạn chăng? Hay có lẽ bạn đang khai phá truyền thông khoa học trên một blog cá nhân. Tất cả các hành vi đó minh họa cho khoa học mở và chúng tôi mong muốn bạn ra nhập cùng chúng tôi trong Năm Khoa học Mở!

Nếu bạn thích học hỏi và khuyến khích những người khác học hỏi về khoa học mở như một phần của Năm Khoa học Mở, thì chúng tôi mời bạn khai phá cách để thực hiện các Hành động Cá nhân cho Năm Khoa học Mở! (tiếng Việt: Phần 3 bài ở đây)

Dành cho nhóm của bạn

Liệu nhóm của bạn có quan tâm trong việc áp dụng các nguyên tắc và thực hành khoa học mở, nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu? Các hoạt động nhóm trong Năm Khoa học Mở có thể giúp bạn suy ngẫm cùng nhau về cách để trang bị cho mọi người trong tổ chức của bạn với kiến thức thực tế về khoa học mở, cũng như giới thiệu chúng tới một cộng đồng các nhà thực hành khoa học mở rộng lớn hơn.

Học hỏi cách để nhóm của bạn tham gia vào các Hành động Nhóm cho Năm Khoa học Mở! (tiếng Việt: Phần 1 bài ở đây)

Dành cho toàn bộ tổ chức của bạn

Tổ chức của bạn đã sẵn sàng cống hiến con người, ngân quỹ và các tài nguyên khác để áp dụng khoa học mở khắp tổ chức chưa. Nếu các lãnh đạo của bạn cam kết sẽ trở nên nổi tiếng như một tổ chức khoa học mở, và phấn khích tạo thuận lợi cho nghiên cứu khoa học mở thông qua chính sách và các hành động của nó, thì chúng tôi mời bạn khai phá các Hành đồng của Tổ chức cho Năm Khoa học Mở! (bản dịch sang tiếng Việt).

2023: A Year of Open Science!

On 11 January 2023 the US White House — joined by 10 federal agencies, a coalition of more than 85 universities, and other organizations — declared 2023 to be a Year of Open Science.

• White House factsheet

• NASA announces a Year of Open Science in Nature

• Federal website

This year will celebrate the benefits and successes of open science and inspire more scientists to adopt open science. Ultimately, the success of the Year of Open Science will be driven by collaborations with individuals, teams, and organizations who are ready to transform the culture of science into one that celebrates openness, and inclusion!

A Year of Open Science has set out 4 goals to work towards:

1. Establish strategic approaches for advancing open science

2. Promote equitable participation in open science through transparency, integrity and equity of reviews.

3. Account for open science activities in evaluations and incentives

4. Engage underrepresented communities in the advancement of open science and research

Join Us!

To sign up your organization and be listed below, please fill out this form.

Participating organizations

• Aligning Science Across Parkinson’s (ASAP)

• ASAPbio

• Center for Open Science

• Children’s Tumor Foundation (CTF)

• Gathering for Open Science Hardware (GOSH)

• Health Research Alliance (HRA)

• Higher Education Leadership Initiative for Open Scholarship (HELIOS)

• PREreview

For You

Are you just beginning your open science journey? Perhaps you have only just begun to post your code or data online, share your pre-prints, or share your null hypothesis as part of your grant application? Or perhaps you are exploring science communication on a personal blog. All of these behaviors exemplify open science and we would like for you to join us in the Year of Open Science!

If you are excited to learn and encourage others to learn about open science as part of the Year of Open Science, then we invite you to explore how to take Individual Actions for the Year of Open Science!

For Your Team

Is your team interested in adopting open science principles and practices, but unsure of how to begin? The Year of Open Science team activities could help you reflect together on how to equip the people at your organization with practical knowledge in open science, as well as introduce them to a wider community of open science practitioners.

Learn how to get your team involved in Team Actions for the Year of Open Science!

For Your Entire Organization

Is your organization is ready to devote people, funds, and other resources to adopting open science throughout the organization. If your leaders are committed to becoming known as an open science organization, and excited to facilitate open science research through its policy and actions, then we invite you to explore Organization Actions for the Year of Open Science!

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Để Khoa học Mở đi đúng đường

(Bài đăng trên tạp chí Tia Sáng, số 5 năm 2023, xuất bản ngày 05/03/2023, các trang 36-38. Phiên bản điện tử có tại địa chỉ: https://drive.google.com/file/d/1Hx0cw4Rsxa26hmkktPxFe1HqGV6rEGx9/view?usp=share_link và: https://tiasang.com.vn/tin-noi-bat/tieu-diem-phai/de-khoa-hoc-mo-di-dung-duong/)

Loạt các tài liệu đầu tiên của Bộ công cụ Khoa học Mở của UNESCO đã được phát hành vào tháng 12/2022 với mục đích chính là để hỗ trợ cho tất cả các bên liên quan của các quốc gia và tổ chức khắp trên thế giới triển khai tất cả các khía cạnh được nêu trong tài liệu Khuyến nghị Khoa học Mở của UNESCO[01].

Hình 1: Khuyến nghị Khoa học Mở của UNESCO, tất cả các khía cạnh

Bộ công cụ Khoa học Mở hiện nay đã xuất bản được tám tài liệu[02] chia thành ba loại:

Hướng dẫn: Là các tài liệu đưa ra các nguyên tắc thực hiện những khía cạnh quan trọng của khoa học mở. Hiện nay UNESCO đã xuất bản bốn hướng dẫn bao gồm: (1) Xây dựng năng lực Khoa học Mở; (2) Cấp vốn cho Khoa học Mở; (3) Phát triển các chính sách Khoa học Mở; và (4) Tăng cường các hạ tầng Khoa học Mở cho tất cả mọi người.

Danh sách kiểm tra: Hay còn gọi là checklist, tóm tắt những đầu việc cần làm đối với từng đối tượng thực hành khoa học mở. Hiện đã có hai danh sách kiểm tra gồm: (1) Danh sách kiểm tra cho các nhà xuất bản trong triển khai Khuyến nghị Khoa học Mở của UNESCO; và (2) Danh sách kiểm tra cho các trường đại học trong triển khai Khuyến nghị Khoa học Mở của UNESCO.

Tờ tin: Hiểu nôm na giống như những cuốn “sổ tay” nêu các định nghĩa các khái niệm quan trọng của khoa học mở và tổng quan về các vấn đề nổi cộm trong khoa học mở. Hiện nay có hai tờ tin bao gồm: (1) Hiểu biết khoa học mở; và (2) Xác định các tạp chí và các hội nghị học thuật săn mồi.

TÓM TẮT NỘI DUNG CÁC TÀI LIỆU CỦA BỘ CÔNG CỤ KHOA HỌC MỞ CỦA UNESCO

Xây dựng năng lực Khoa học Mở. Mục đích của tài liệu là nêu bật các yếu tố chính phải cân nhắc trong việc xây dựng năng lực khoa học mở. Tài liệu nhấn mạnh rằng điều kiện tiên quyết để vận hành khoa học mở và triển khai Khuyến nghị Khoa học Mở của UNESCO khắp thế giới là đầu tư vào xây dựng năng lực và vốn con người. Trong đó, năng lực khoa học mở được thể hiện qua: (1) nhận thức và hiểu biết về khoa học mở; và (2) bộ kĩ năng cụ thể, hiểu biết về lý thuyết lẫn nguồn lực cần thiết để thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến khoa học mở. Tài liệu cũng nêu ra các nguyên tắc thiết kế chương trình đào tạo nâng cao năng lực khoa học mở, trong đó chỉ đối tượng của các chương trình này rất rộng. Thực hành khoa học mở đòi hỏi sự tham gia của tất cả những người liên quan đến quá trình làm khoa học từ nhà nghiên cứu, sinh viên, các hiệp hội, các trường đại học, nhà xuất bản…cho đến các lập trình viên, nhà hoạch định chính sách.

Cấp vốn cho Khoa học Mở. Mục đích của tài liệu là để hướng dẫn tích hợp các nguyên tắc của khoa học mở vào quy trình và các thực hành tài trợ nghiên cứu. Vốn cho khoa học mở bao gồm các kinh phí dành cho xuất bản, lưu trữ, chọn lọc, theo dõi đầu ra của nghiên cứu; cho phát triển và duy trì các hạ tầng; cho việc nâng cao năng lực các bên liên quan; cho những hình thức cộng tác đổi mới sáng tạo chẳng hạn như nền tảng trao đổi và tạo ra tri thức giữa nhà khoa học và công chúng. Tài liệu nhấn mạnh, chi phí cho khoa học mở không đồng nghĩa với việc tăng kinh phí dành cho khoa học nói chung. Thực tế, rất nhiều hoạt động thực hành khoa học mở đều có thể tận dụng và điều chỉnh từ nguồn tài trợ sẵn có từ trước đến nay.

Phát triển các chính sách Khoa học Mở. Mục đích của tài liệu là để hướng dẫn phát triển các chính sách khoa học mở mức quốc gia hoặc cơ sở. Những người ban hành chính sách bao gồm (nhưng không giới hạn) ở chính phủ, các viện nghiên cứu, đơn vị tài trợ nghiên cứu và các nhà xuất bản. Tuy nhiên, quá trình soạn thảo, thực hiện, đánh giá cần kêu gọi sự tham gia của các bên khác liên quan đến khoa học mở. Trong số các nguyên tắc xây dựng chính sách khoa học mở, có hai nguyên tắc cần lưu ý đó là: học hỏi – thích nghi và linh hoạt. Hai nguyên tắc này dựa trên thực tế rằng, không có một giải pháp nào duy nhất đúng và không phải lúc nào ta cũng lường trước được mọi ảnh hưởng và rủi ro khi triển khai chính sách khoa học mở. Bởi vậy, chính sách cần phải nhận thức được trình độ và năng lực tiếp nhận thực hành khoa học mở của các bên tham gia; không ngừng thúc đẩy sự hiểu biết về khoa học mở của những người mới bước chân vào con đường nghiên cứu; đưa khoa học mở thành nội dung giảng dạy/đào tạo chính thức đối với những nhà nghiên cứu trẻ.

Tăng cường các hạ tầng Khoa học Mở cho tất cả mọi người. Mục đích là để xây dựng sự hiểu biết chung và xác định các bước để tăng cường các hạ tầng khoa học mở công bằng và bền vững. Các hạ tầng khoa học mở bao gồm các công cụ nghiên cứu, các tạp chí, nền tảng và kho xuất bản mở, dữ liệu khoa học, hệ thống thông tin, hệ thống trắc lượng khoa học để đánh giá và phân tích các ngành khoa học, hạ tầng tính toán và xử lý dữ liệu…Đầu tư cho các hạ tầng khoa học mở chủ yếu là cho hạ tầng công nghệ thông tin và kinh phí để bảo dưỡng, bảo trì nó, bao gồm cả tiền và nguồn nhân lực. Nói chung, các quốc gia chỉ nên đầu tư cho những hạ tầng phi thương mại và cần đảm bảo đầu tư đúng mức cho chúng để có thể lưu trữ tất cả các loại hình dữ liệu và tất cả mọi người trên thế giới, ở bất kì lĩnh vực nào đều có thể kết nối và sử dụng. Trong các hành động để thúc đẩy hạ tầng khoa học mở, có hai điều quan trọng là: minh bạch và thúc đẩy hợp tác vì lợi ích chung. Trong đó, minh bạch nghĩa là phải chia sẻ thông tin chi phí và hiệu quả sử dụng chi phí đó cho hạ tầng khoa học mở. Hiệu quả sử dụng của hạ tầng này phụ thuộc vào sự hợp tác, kết nối và đóng góp của cộng đồng trên đó vì lợi ích chung.

Danh sách kiểm tra cho các nhà xuất bản và Danh sách kiểm tra cho các trường đại học trong triển khai Khuyến nghị Khoa học Mở của UNESCO. Đây là gạch đầu dòng một cách ngắn gọn những việc các trường đại học và các nhà xuất bản cần làm để triển khai khoa học mở. Các trường có thể dựa vào đó để đối chiếu và điều chỉnh các hoạt động của mình sao cho phù hợp với giá trị cốt lõi, các nguyên tắc và đặc biệt là các lĩnh vực hành động của khoa học mở như được nêu trong Khuyến nghị Khoa học mở. (xem Hình 1). Hai danh sách này đều khuyến khích các trường đại học và các nhà xuất bản không chỉ nên nghĩ về các bài báo khoa học. Các bài báo truy cập mở dĩ nhiên là cần thiết nhưng nên mở toàn bộ các quá trình nghiên cứu bao gồm từ ý tưởng cho đến thiết kế các dự án nghiên cứu, kế hoạch truyền thông sau khi công bố. Hơn nữa, các bài báo truy cập mở là chưa đủ, chúng còn phải được đặt trên những kho lưu trữ đáp ứng các tiêu chí truy cập mở.

Hiểu biết khoa học mở. Tài liệu cung cấp những định nghĩa cơ bản về khoa học mở và bốn trụ cột của nó như được nêu trong Khuyến nghị, chúng gồm: (1) Kiến thức khoa học mở với năm thành phần: (a) xuất bản phẩm khoa học; (b) dữ liệu nghiên cứu mở; (c) tài nguyên giáo dục mở; (d) phần mềm nguồn mở và mã nguồn mở; (e) phần cứng mở; (2) Hạ tầng khoa học mở: cả vật lý và ảo; (3) Sự tham gia mở của các tác nhân xã hội; và (4) Đối thoại mở với các hệ thống kiến thức khác (xem Hình 1).

Xác định các tạp chí và các hội nghị học thuật săn mồi. Khuyến nghị Khoa học mở của UNESCO cũng cảnh báo rằng khoa học mở có thể tạo ra những hậu quả không mong muốn mà trong đó là sự sinh sôi hàng loạt của các “hành động săn mồi”. Khi các ý tưởng và thực hành khoa học mở vẫn còn đang trưởng thành (bao gồm cả mô hình xuất bản mở, đánh giá và bình duyệt nghiên cứu), giới khoa học đang ngày càng dễ bị tấn công bởi những hành động săn mồi lấy tiền này. Tài liệu ước tính tới tháng 5/2022 có hơn 16.100 tạp chí săn mồi, áp đảo số lượng các tạp chí uy tín. Các báo cáo trước đây đã cảnh báo rằng hiện tượng này có nguy cơ “hủy hoại nghiêm trọng các tổ chức nghiên cứu”, là “một dạng thức thực hành khoa học mới vô cùng tồi tệ”. Đây là một tài liệu khá toàn diện cung cấp định nghĩa và xác định các đặc tính của các tạp chí và hội nghị săn mồi, các tác động tiêu cực và gây hại của chúng cũng như cách đối phó với chúng để làm trong sạch môi trường nghiên cứu và tạo thuận lợi cho Khoa học Mở phát triển. Riêng về cách đối phó, tài liệu này cho rằng, mọi thành phần trong giới nghiên cứu đều có trách nhiệm tham gia vào các cuộc thảo luận cởi mở toàn cầu về việc làm sao để chuyển sang các mô hình học thuật vừa bền vững nhưng cũng vừa ít dựa vào lợi nhuận. Hệ thống đánh giá khoa học phải được cải cách để trở nên công bằng hơn, có ý nghĩa hơn và phù hợp hơn, dựa trên xu hướng “đánh giá có trách nhiệm” mà nhiều tổ chức tài trợ khoa học và các tổ chức nghiên cứu đang thực hiện.

Hình 2: Các tạp chí và hội nghị săn mồi: nhận diện, tác động của nó và cách khắc phục

CÁC TÀI LIỆU CỦA BỘ CÔNG CỤ KHOA HỌC MỞ DỰ KIẾN SẼ ĐƯỢC XUẤT BẢN NĂM 2023

Năm 2023, Ban Thư ký của UNESCO sẽ tiếp tục xuất bản 11 tài liệu theo ba loại nói trên và Chỉ mục mở các tài nguyên Khoa học Mở (việc đánh số là tiếp tục ở trên cho từng chủng loại):

Hướng dẫn: (5) Thu hút xã hội vào khoa học mở; (6) Nuôi dưỡng phần cứng nguồn mở cho khoa học mở; (7) Trao quyền cho báo chí trong khoa học mở; và (8) Thúc đẩy đối thoại mở với các hệ thống kiến thức khác.

Danh sách kiểm tra: (3) Danh sách kiểm tra cho kế hoạch hành động của cơ sở về khoa học mở.

Tờ tin: (3) Hướng tới việc xuất bản học thuật công bằng; (4) Các quyền sở hữu trí tuệ và khoa học mở; (5) Vượt qua các thách thức trong triển khai khoa học mở;

Chỉ mục mở các tài nguyên Khoa học Mở: (1) Chỉ mục xây dựng năng lực Khoa học Mở; (2) Chỉ mục các nền tảng chia sẻ kiến thức Khoa học Mở; (3) Đài quan sát toàn cầu các công cụ chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thông tin của tất cả các tài liệu của bộ công cụ, bao gồm các tài liệu sẽ được xuất bản trong thời gian tới đều có trên trang Bộ công cụ Khoa học Mở của UNESCO tại địa chỉ: https://www.unesco.org/en/open-science/toolkit.

Bên cạnh các tài liệu của bộ công cụ Khoa học Mở của UNESCO, một sản phẩm rất quan trọng và rất được mong đợi dự kiến sẽ được UNESCO xuất bản trong năm 2023 là Khung Năng lực Khoa học Mở của UNESCO, đề cập tới các năng lực và kỹ năng của tất cả các trụ cột, thành phần và các lĩnh vực quan trọng có liên quan tới Khoa học Mở như: (1) Kiến thức Khoa học Mở với các thành phần của nó: (a) truy cập mở tới các xuất bản phẩm nghiên cứu; (b) dữ liệu nghiên cứu mở; (c) tài nguyên giáo dục mở; (d) phần mềm nguồn mở và mã nguồn mở; (e) phần cứng mở; (2) Hạ tầng Khoa học Mở; (3) Khoa học Mở và sự tham gia của các tác nhân trong xã hội; (4) Khoa học Mở và các hệ thống tri thức bản địa; (5) Các công cụ chính sách Khoa học Mở; (6) Cấp vốn và các ưu đãi cho Khoa học Mở; (7) Khoa học Mở và các quyền sở hữu trí tuệ; và (8) Giám sát Khoa học Mở. Hiện tại, khung này đang trong giai đoạn thảo luận, tham vấn và thu thập các ý kiến phản hồi từ tất cả các bên liên quan.

Các chú giải:

[01] UNESCO, 23/11/2021: Recommendation on Open Science: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379949. Bản dịch sang tiếng Việt: https://www.dropbox.com/s/l3q04t99nil5mgo/379949eng_Vi-25112021.pdf?dl=0

[02] Cả 8 tài liệu của bộ công cụ Khoa học Mở của UNESCO đã được xuất bản đều đã được dịch sang tiếng Việt, được liệt kê tại địa chỉ: https://giaoducmo.avnuc.vn/khoa-hoc-mo/chao-don-bo-cong-cu-khoa-hoc-mo-cua-unesco-cac-ban-dich-sang-tieng-viet-852.html

Giấy phép nội dung: CC BY-SA 4.0

Lê Trung Nghĩa