Thứ Năm, 23 tháng 7, 2026

‘Lộ trình và Kế hoạch hành động về Truy cập Mở Kim cương Bengaluru’ - bản dịch sang tiếng Việt


Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu kết quả của Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu Truy cập Mở Kim cương Bengaluru 2026, giấy phép CC BY 4.0 Quốc tế.

Lời mở đầu

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương (Diamond Open Access) đã được tổ chức tại Bengaluru từ ngày 2 đến ngày 6 tháng 2 năm 2026. Các cuộc thảo luận trong Hội nghị thượng đỉnh đã khẳng định lại quan điểm rằng tri thức học thuật là một tài sản công cộng và việc truyền đạt tri thức nên được các cộng đồng học thuật tạo ra và duy trì nó quản lý.

Truy cập Mở Kim cương là một mô hình do cộng đồng quản lý, cho phép sự tham gia bình đẳng vào việc sản xuất tri thức toàn cầu, hoạt động trên cơ sở miễn phí cho cả tác giả và người đọc. Một sự chuyển đổi toàn cầu phối hợp hướng tới mô hình này được hỗ trợ thông qua đầu tư công, cơ sở hạ tầng dùng chung và quản trị có trách nhiệm.

Tất cả các bên liên quan - chính phủ và các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức tài trợ và thực hiện nghiên cứu, cộng đồng học thuật, các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng do cộng đồng lãnh đạo, các trường đại học, các cơ quan đánh giá, thư viện và các trung tâm đào tạo khu vực - được mời tham gia vào Lộ trình Bengaluru và đóng góp vào việc tăng cường tài sản tri thức chung toàn cầu.

Bản “Kết luận và Định hướng tương lai” của Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ nhất về Truy cập Mở Kim cương (Toluca, México, 18–23 tháng 10 năm 2023), Tuyên ngôn về Khoa học như một Lợi ích Công cộng Toàn cầu (2023), và “Tuyên bố Toluca-Cape Town” từ Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 2 về Truy cập Mở Kim cương (8–14 tháng 12 năm 2024) đã đóng góp vào các cuộc thảo luận quốc tế đang diễn ra về truyền thông học thuật như một lợi ích công cộng, các phương pháp tiếp cận do cộng đồng dẫn dắt đối với Truy cập Mở Kim cương, và các mô hình phổ biến kiến thức công bằng và toàn diện hơn. Những quy trình và kết quả này đóng vai trò là điểm tham chiếu quan trọng cho Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương và việc phát triển Lộ trình Bengaluru.

Truy cập Mở Kim cương phản ánh các nguyên tắc được khẳng định trong Điều 19 và 27 của Tuyên ngôn Toàn cầu về Nhân quyền, bao gồm quyền được xem, nhận và truyền đạt thông tin, quyền tham gia và hưởng lợi từ tiến bộ khoa học và các ứng dụng của nó. Mô hình này phù hợp với Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở (2021), Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu của Liên Hợp Quốc (2024) và Kết luận của Hội đồng Liên minh Châu Âu (2023), trong đó công nhận tri thức là một tài sản công cộng toàn cầu và kêu gọi quyền truy cập công bằng và toàn diện vào các sản phẩm khoa học.

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 3 đã quy tụ 347 người tham gia từ 36 quốc gia trong năm ngày thảo luận toàn thể, hội thảo chuyên đề và các phiên làm việc nhóm, với 168 người tham dự trực tiếp và 179 người tham gia trực tuyến, bao gồm các diễn giả và người đóng góp được mời tham gia thông qua các bài phát biểu ảo và được ghi lại. Các cuộc thảo luận đề cập đến quản trị và tính bền vững của cơ sở hạ tầng Truy cập Mở Kim cương; cải cách đánh giá nghiên cứu; công bằng, đa ngôn ngữ và đa dạng thư mục; các nhà nghiên cứu trẻ; tiêu chuẩn siêu dữ liệu, mã định danh thường trực và tính tương hợp; kho lưu trữ và bản thảo trước khi xuất bản; và xây dựng năng lực trên nhiều lĩnh vực và khu vực.

Lộ trình Bengaluru đưa ra định hướng hành động chung trên nhiều mặt trận mà không quy định một mô hình duy nhất. Lộ trình này thừa nhận sự đa dạng của các nền văn hóa học thuật, cơ cấu thể chế và môi trường chính sách, đồng thời cung cấp một khuôn khổ chung mà các bên liên quan có thể điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh khu vực, quốc gia, ngành học và thể chế, trong khi vẫn phù hợp với tầm nhìn toàn cầu mạch lạc.

Lộ trình này đề cập đến nhiều nhóm bên liên quan. Chính phủ và các nhà hoạch định chính sách được khuyến khích lồng ghép Truy cập Mở Kim cương vào các chính sách khoa học quốc gia và hướng đầu tư công vào các hệ thống tri thức do cộng đồng quản lý, nhằm bảo vệ chủ quyền của cộng đồng học thuật đối với toàn bộ hệ sinh thái truyền thông học thuật, bao gồm các quy trình biên tập, cơ sở hạ tầng xuất bản, siêu dữ liệu và hệ thống phổ biến. Các tổ chức tài trợ nghiên cứu được khuyến khích chuyển từ các khoản tài trợ dự án ngắn hạn sang đầu tư có cấu trúc bền vững. Các tổ chức thực hiện nghiên cứu, cộng đồng học thuật và các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng do cộng đồng lãnh đạo được hỗ trợ bằng một khuôn khổ để tăng cường các chính sách, năng lực, sự phối hợp và các dịch vụ dùng chung, theo cách phù hợp với quản trị vì lợi ích công cộng.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 25 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/52etin4q8lmt6uicuo6a9/Bengaluru_Roadmap_and_Actio_Plan_on_DOA_13May2026_Vi-20072026.pdf?rlkey=1m42l17msjh2sp0imdra019uz&st=6in8vw6l&dl=0

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Tư, 22 tháng 7, 2026

Chương trình triển khai Tài nguyên Giáo dục Mở - Nâng cao khả năng tiếp cận học liệu cho Tân sinh viên với chủ đề: “Bí quyết tìm kiếm tài liệu học tập và học liệu số dành cho Tân sinh viên”, tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, 23/07/2026


Ngày 23/07/2026, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã tổ chức Chương trình triển khai Tài nguyên Giáo dục Mở - Nâng cao khả năng tiếp cận học liệu cho Tân sinh viên với chủ đề: “Bí quyết tìm kiếm tài liệu học tập và học liệu số dành cho Tân sinh viên”.

Ảnh lớp buổi sáng 


Ảnh lớp buổi chiều

Chương trình triển khai Tài nguyên Giáo dục Mở lần này cho các Tân sinh viên gồm 2 lớp, lớp sáng cho 150 tân sinh viên và lớp chiều cho 150 tân sinh viên, và gồm 2 phần, lý thuyết và thực hành, bao gồm thực hành về cấp phép mở Creative Commons, tìm kiếm và sử dụng Tài nguyên Giáo dục Mở, và trích dẫn tài liệu Tài nguyên Giáo dục Mở khi lập danh mục tài liệu tham khảo (theo chuẩn APA).

Tự do tải về tài liệu “Giới thiệu ngắn việc tạo lập và khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở” tại địa chỉ:

https://www.dropbox.com/scl/fi/djrdea9z0h82tpey9kbuj/Creating_and_Exploiting_OER_ShortVersion.pdf?rlkey=67t9cca6rxi7ayvv553rnerdj&st=cydvph1s&dl=0

X(Tweet): https://x.com/nghiafoss/status/2080136422338768969

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

 

Thứ Ba, 21 tháng 7, 2026

Nhóm các nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở (ORFG) công bố báo cáo phân tích và khuyến nghị về bối cảnh chính sách của các nhà cấp vốn: năm 2026.


ORFG Releases Funder Policy Landscape Analysis and Recommendations: 2026

May 27, 2026; ORFG Staff

Theo: https://www.orfg.org/news/2026-policy-analysis

Bài được đưa lên Internet ngày: 27/05/2026

Nhóm các nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở – ORFG (Open Research Funder Group) vừa công bố Báo cáo Phân tích và Khuyến nghị về Bối cảnh Chính sách cấp vốn năm 2026 (bản dịch sang tiếng Việt). Báo cáo này phân tích các chính sách truy cập tới nghiên cứu của các thành viên ORFG và các nhà cấp vốn tư nhân khác cho nghiên cứu mở và các kết quả đầu ra của nghiên cứu mở.

Báo cáo cho thấy các chính sách của nhà cấp vốn đang dần phát triển theo hướng yêu cầu thực hành mở nhiều hơn là chỉ đơn thuần khuyến nghị. Ví dụ, yêu cầu về bản thảo trước khi xuất bản (Preprints) đã tăng 18% kể từ phân tích chính sách thành viên năm 2023 của ORFG. Mặc dù đã có những cải tiến trong các chính sách của nhà cấp vốn nhằm hỗ trợ một hệ sinh thái mở hơn, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm và những cải tiến mà các nhà cấp vốn có thể thực hiện trong chính sách của mình.

Dựa trên những phát hiện của mình, báo cáo đưa ra 5 khuyến nghị cho các nhà cấp vốn nhằm thúc đẩy các kết quả đầu ra nghiên cứu mở trong chính sách và thực hành:

  1. Loại bỏ các giai đoạn cấm vận

  2. Hợp tác với các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng mở

  3. Mở rộng các yêu cầu về kế hoạch quản lý dữ liệu và hỗ trợ các nguyên tắc và thực hành dữ liệu hiện có

  4. Đẩy nhanh chiến lược việc áp dụng bản thảo trước khi xuất bản (Preprints)

  5. Phát triển các biện pháp khuyến khích và quy trình làm việc để bổ sung cho các yêu cầu chính sách

ORFG đang tiếp tục công việc của mình để phát triển các cẩm nang hành động nhằm hỗ trợ các nhà cấp vốn thực hiện các thay đổi được khuyến nghị trong hệ sinh thái mở.

Để đọc thêm các phát hiện và tìm hiểu về các khuyến nghị, hãy tải xuống báo cáo và bản tóm tắt điều hành trên Zenodo.

DOI của báo cáo: 10.5281/zenodo.20451484

The Open Research Funders Group (ORFG) just released its 2026 Funder Policy Landscape Analysis Report and Recommendations. This report analyses access-to-research policies of ORFG members and other private funders of open research and open outputs.

The report finds that funders' policies have been evolving to more often require open practices rather than simply recommend them. As an example, preprint requirements have increased 18% since the ORFG’s 2023 member policy analysis. While there have been improvements in funder policies supporting a more open ecosystem, there is continued work to do and improvements that funders can make in their policies.

Based on its findings, the report makes 5 recommendations for funders to advance open outputs in policy and practice:

  1. Eliminate embargo periods

  2. Partner with open infrastructure providers

  3. Expand data management plan requirements and support existing data principles and practices

  4. Strategically accelerate preprint adoption

  5. Develop incentives and workflows to complement policy requirements

The ORFG is continuing its work to develop actionable playbooks to support funders in making recommended changes in the open ecosystem.

To read more findings and learn about the recommendations, download the report and its executive summary on Zenodo.

Report DOI: 10.5281/zenodo.20451484

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Hai, 20 tháng 7, 2026

‘Báo cáo và các khuyến nghị về bối cảnh chính sách của các nhà cấp vốn ORFG’ - bản dịch sang tiếng Việt


Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của Nhóm các nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở - ORFG (Open Research Funder Group), xuất bản tháng 5/2026, giấy phép CC BY-SA 4.0.

Khuyến nghị cho chính sách của nhà cấp vốn

Năm khuyến nghị sau đây xuất phát từ phân tích và nêu bật các bước hợp lý tiếp theo để cải thiện chính sách và/hoặc “kết quả thấp” sẽ hỗ trợ những cải tiến trong hệ sinh thái nghiên cứu mở và kết quả đầu ra mở.

  1. Loại bỏ giai đoạn cấm vận

Các cơ quan cấp vốn của Liên bang Hoa Kỳ đã phát triển và hiện đang thực hiện các chính sách yêu cầu chia sẻ ngay lập tức các kết quả nghiên cứu và cấm các giai đoạn cấm vận. Các giai đoạn cấm vận cản trở tiến trình khám phá. Trong môi trường sản xuất tri thức và khoa học đang thay đổi nhanh chóng, sự cấm vận tạo thêm các rào cản đối với việc tiếp cận tri thức.

  1. Hợp tác với các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng mở

Có rất nhiều sáng kiến và nhà cung cấp cơ sở hạ tầng có thể hỗ trợ các nhà cấp vốn trong việc triển khai các thực hành mở. Ví dụ: hầu hết các kho lưu trữ dữ liệu, bản thảo trước xuất bản (preprints) và các đầu ra khác đều chỉ định các mã định danh thường trực có thể được cung cấp công khai và có thể đọc được bằng máy. Việc sử dụng siêu dữ liệu mở như ROR ID, ORCID iD và DOI sẽ cho phép giám sát tốt hơn các tác động của nhà cấp vốn và kết quả đầu ra nghiên cứu gắn liền với giải thưởng cũng như cho phép người dùng khám phá. Các nhà cung cấp chỉ định và theo dõi PID chỉ là một ví dụ trong danh mục này. Những người khác có thể bao gồm các nhà cung cấp tìm kiếm, nền tảng xuất bản, máy chủ bản thảo trước xuất bản, tiêu chuẩn cấp phép, cộng đồng đánh giá ngang hàng, công cụ Tài nguyên Giáo dục Mở – OER (Open Educational Resources) và hơn thế nữa.

  1. Mở rộng các yêu cầu về kế hoạch quản lý dữ liệu và hỗ trợ các nguyên tắc và thực hành dữ liệu hiện có

Chia sẻ dữ liệu làm tăng nhanh tiến độ của kiến thức và nghiên cứu. Tuy nhiên, nếu không có sự chia sẻ chu đáo để tối ưu hóa việc khám phá và sử dụng dữ liệu, dữ liệu được chia sẻ không thể tăng tốc việc khám phá kiến thức. Thay vào đó, nó có thể dẫn đến lãng phí nỗ lực khi các nhà nghiên cứu tái tạo lại các bộ dữ liệu cho các phân tích mới. Việc mở rộng các chính sách lưu giữ dữ liệu để hỗ trợ hoặc yêu cầu sử dụng các thực hành dữ liệu FAIR sẽ giảm thiểu việc chia sẻ dữ liệu không thể sử dụng trong nghiên cứu trong tương lai do các vấn đề về tính toàn vẹn hoặc các vấn đề về chất lượng dữ liệu khác. Hơn nữa, việc ủng hộ Nguyên tắc CARE để quản lý dữ liệu bản địa sẽ đảm bảo rằng dữ liệu nghiên cứu không gây thêm tổn hại cho người bản địa. Cuối cùng, các yêu cầu chia sẻ dữ liệu chuyển thành thực hành được áp dụng sẽ thành công nhất khi được các chương trình đào tạo, giáo dục và hướng dẫn mạnh mẽ hỗ trợ nhằm khuyến khích những người được trao giải thưởng đáp ứng những kỳ vọng này.

  1. Đẩy nhanh chiến lược áp dụng bản thảo trước xuất bản (Preprint)

Lĩnh vực tăng trưởng lớn nhất trong việc áp dụng chính sách xuất bản mở của các nhà cấp vốn là yêu cầu hoặc khuyến nghị chia sẻ bản thảo trước xuất bản (Preprints). Điều này được minh họa bằng Khung Chính sách Bản thảo trước xuất bản (Preprint Policy Framework) hiện có do ASAPbio quản lý và được nhóm Khoa học Mở Creative Commons phối hợp với các nhà cấp vốn và các tổ chức thực hiện nghiên cứu tạo ra. Các bản thảo trước xuất bản cho phép tách rời quá trình chia sẻ nghiên cứu và đánh giá nghiên cứu khỏi hoạt động xuất bản thương mại. Hơn nữa, các thực hành đánh giá ngang hàng minh bạch, dữ liệu và các thực hành chia sẻ kết quả nghiên cứu khác hiện đang được xây dựng cho không gian bản thảo trước xuất bản. Do bối cảnh chia sẻ nghiên cứu và thông tin đang thay đổi nhanh chóng để đáp ứng cả những gián đoạn chính trị và công nghệ, việc áp dụng các chính sách bản thảo trước xuất bản - để thay thế hoặc bổ sung cho các chính sách truy cập mở truyền thống - sẽ đảm bảo rằng các nhà cấp vốn có thể dễ dàng tham gia vào các đổi mới trong tương lai như khoa học mô-đun và chia sẻ nghiên cứu.

  1. Phát triển các động lực và quy trình làm việc để bổ sung cho các yêu cầu chính sách

Các yêu cầu chính sách là một chiến lược để đảm bảo việc áp dụng thực hành mở. Tuy nhiên, chúng nên được thiết lập cùng với các động lực và quy trình làm việc bổ sung cho thực hành mở. Các biện pháp khuyến khích cũng là một cơ chế mà các nhà cấp vốn có thể sử dụng, bất kể họ có các chính sách được luật hóa hỗ trợ nghiên cứu mở hay không.

Trong khi một số nhà nghiên cứu có thể được lòng vị tha của thực hành mở thúc đẩy, những người khác có thể được các yếu tố bên ngoài hơn thúc đẩy. Việc đưa ra các động lực bên ngoài vượt ra ngoài việc tuân thủ chính sách, chẳng hạn như sự công nhận công khai hoặc lời khen ngợi cho các thực hành mở, có thể khuyến khích hơn nữa việc áp dụng các thực hành mở. Để bổ sung, các quy trình làm việc cho phép dễ dàng thực hiện các thực hành mở, chẳng hạn như các quy trình gửi dữ liệu hoặc quy trình tuân thủ và báo cáo, có thể báo hiệu nhu cầu và hỗ trợ việc áp dụng các thực hành mở.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 7 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/ibce09b9knz5tot5gt7h5/ExecutiveSummary_ORFGFunderPolicy2026_Vi-18072026.pdf?rlkey=i0y37v2cn8nh6nbwegfh8v8kg&st=47cxk49c&dl=0

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ Nhật, 19 tháng 7, 2026

‘Thực hành tốt nhất về cấp phép để chia sẻ dữ liệu khoa học’ - bản dịch sang tiếng Việt


Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của tổ chức Creative Commons (https://creativecommons.org/) xuất bản tháng 3/2026, giấy phép CC BY 4.0 Quốc tế.

Giới thiệu

Dữ liệu mở đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy tiến bộ khoa học. Một ví dụ là cách dữ liệu mở được sử dụng để mang lại nghiên cứu nhanh chóng và sự rõ ràng về y tế trong giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19.

Năm 2023, Creative Commons đã xuất bản Khuyến nghị thực hành tốt nhất để cấp phép tốt nhất cho dữ liệu khí hậu (Recommended Best Practices for Better Sharing of Climate Data), nhằm góp phần giải quyết biến đổi khí hậu như một trong những thách thức cấp bách nhất của thế giới. Các khuyến nghị này được tạo ra để hỗ trợ việc mở dữ liệu giữa các tổ chức chính phủ và liên chính phủ lớn trên thế giới, những tổ chức sản xuất, thu thập, xuất bản/lưu trữ và/hoặc chia sẻ dữ liệu quan sát công khai về trái đất và khí quyển. Dữ liệu này được sử dụng trong nghiên cứu và các giải pháp về khí hậu.

Các khuyến nghị ban đầu của CC được phát triển dựa trên sự tham vấn và hợp tác với các thành viên chủ chốt của các cơ quan chính phủ và các tổ chức liên chính phủ, những đơn vị đã rất quan tâm đến các thực tiễn mở để sản xuất và công bố các bộ dữ liệu khí hậu (bao gồm cả hồ sơ quan sát), danh mục dữ liệu và/hoặc các sản phẩm dữ liệu (bao gồm cả diễn giải và phân tích), bao gồm:

  • Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung Châu Âu (ECMWF)

  • Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia Hoa Kỳ (NASA)

  • Cơ quan Khí tượng và Hải dương học Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA)

  • Tổ chức Khí tượng Thế giới Liên Hợp Quốc (WMO)

  • Nhóm Quan sát Trái đất (GEO)

  • Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO)

  • Viện Tài nguyên Thế giới (WRI)

Khi thông tin lan rộng và việc thực hiện các khuyến nghị tăng lên suốt năm 2025, công việc về dữ liệu khí hậu của CC đã cho thấy tính ứng dụng của các thực tiễn tốt nhất đối với các nhà sản xuất và nhà xuất bản/chủ sở hữu dữ liệu trong các lĩnh vực ngoài dữ liệu/nghiên cứu khí hậu. Báo cáo này là bản điều chỉnh từ báo cáo gốc, với mục tiêu áp dụng các khuyến nghị cho nhiều hơn các loại dữ liệu quan sát và thực nghiệm khoa học được công khai chia sẻ để phục vụ nghiên cứu.

Bản phát hành lại các khuyến nghị về chia sẻ dữ liệu này nhằm đảm bảo dữ liệu mở dễ dàng truy cập và sử dụng, và cung cấp hướng dẫn tối đa hóa việc truy cập, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu mở, với các bước thực tiễn có thể được thực hiện ngay hôm nay.

Dữ liệu mở thường được định nghĩa là dữ liệu có thể được bất kỳ ai truy cập, chỉnh sửa và chia sẻ mở công khai vì bất kỳ mục đích nào, và thường được cấp phép theo giấy phép mở. Các giấy phép mở Creative Commons là các thỏa thuận bản quyền cho phép truy cập, tái sử dụng và phân phối lại tác phẩm của người tạo ra với rất ít hạn chế. Báo cáo này liên quan đến dữ liệu khoa học và có thể không áp dụng cho các lĩnh vực khác. Đối với dữ liệu liên quan đến văn hóa, xã hội, nhân văn hoặc các lĩnh vực khác, chúng tôi khuyến khích sự tham gia của cộng đồng các bên liên quan để tận dụng chuyên môn của họ trong việc điều chỉnh các khuyến nghị này sao cho phù hợp với các cân nhắc về bản quyền và sự nhạy cảm về văn hóa riêng của họ.

Các khuyến nghị trong báo cáo này áp dụng cho dữ liệu được dự định chia sẻ dưới dạng dữ liệu mở, không có thêm hạn chế nào. Dữ liệu có các hạn chế cụ thể hơn có thể nằm ngoài phạm vi khuyến nghị của chúng tôi.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 37 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/jp3uq0kzc6g9bzbfhn5y4/Licensing-Best-Practices-for-Sharing-Scientific-Data_Vi-28052026.pdf?rlkey=0myhfhs4jseykemg9nfims667&st=1wvqzawb&dl=0

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Năm, 16 tháng 7, 2026

Các thực tiễn tốt nhất về cấp phép để chia sẻ dữ liệu khoa học


Licensing Best Practices for the Sharing of Scientific Data

Posted 20 April 2026 by Taylor Campbell, Monica Granados, Jan Ainali

Theo: https://creativecommons.org/2026/04/20/licensing-best-practices-for-the-sharing-of-scientific-data/

Bài được đưa lên Internet ngày: 20/04/2026

Hôm nay, chúng tôi chia sẻ báo cáo mới nhất của mình, "Các thực tiễn tốt nhất về cấp phép để chia sẻ dữ liệu khoa học". Báo cáo này dựa trên báo cáo năm 2023 của chúng tôi "Các thực tiễn tốt nhất được khuyến nghị để chia sẻ dữ liệu khí hậu tốt hơn" với mục tiêu mở rộng các thực tiễn dữ liệu mở ban đầu được thiết kế cho dữ liệu khí hậu sang các lĩnh vực khác. Chúng tôi xin cảm ơn các đối tác tại Quỹ McGovern đã hỗ trợ dự án Dữ liệu Khí hậu Mở của chúng tôi, điều này đã mở đường cho báo cáo được sửa đổi và cập nhật này.

Tại sao Cấp phép Mở lại quan trọng đối với dữ liệu

Dữ liệu mở là yếu tố trung tâm để đẩy nhanh tiến bộ khoa học vì nó cho phép các nhà nghiên cứu ở khắp mọi nơi tự do truy cập, xác minh, kết hợp và xây dựng dựa trên dữ liệu hiện có mà không gặp rào cản pháp lý hoặc kỹ thuật, làm tăng đáng kể tốc độ, quy mô và sự hợp tác trong khám phá.

Bằng cách khuyến khích việc áp dụng song song với những người đã tối đa hóa quyền truy cập mở vào dữ liệu được tài trợ công khai, các khuyến nghị của chúng tôi cung cấp một nền tảng cho các thực tiễn cấp phép và ghi công có khả năng tương hợp được toàn cầu và thiết thực. Chúng giúp dữ liệu mở dễ dàng truy cập, chia sẻ và tái sử dụng hơn với hướng dẫn rõ ràng và các bước hành động cụ thể. Việc cấp phép nhất quán làm giảm sự không chắc chắn về mặt pháp lý, cải thiện tính tương hợp và cho phép khám phá và hợp tác nhanh hơn. Việc áp dụng các thực tiễn này củng cố niềm tin, tính minh bạch và hợp tác khoa học toàn cầu.

Báo cáo cập nhật này mở rộng phạm vi của báo cáo gốc vượt ra ngoài lĩnh vực khí hậu trong khi vẫn giữ lại các nguyên tắc cốt lõi về các điều khoản pháp lý tiêu chuẩn và siêu dữ liệu để tối đa hóa việc chia sẻ và tính tương hợp. Báo cáophiên bản tóm tắt của nó là nguồn tài liệu mà bất kỳ ai muốn xuất bản dữ liệu mở đều có thể sử dụng và bao gồm hướng dẫn về cả cấp phép và siêu dữ liệu.

Dự án Dữ liệu Khí hậu Mở

Các thực tiễn tốt nhất được khuyến nghị năm 2023 để chia sẻ dữ liệu khí hậu tốt hơn được tạo ra thông qua dự án Dữ liệu Khí hậu Mở của chúng tôi, dự án đã tập hợp các đối tác toàn cầu cam kết cải thiện khả năng tiếp cận và tính tương hợp của dữ liệu khí hậu. Thông qua sự hợp tác sâu rộng với Nhóm Quan sát Trái đất – GEO (Group on Earth Observations), Tổ chức Khí tượng Thế giới Liên Hợp Quốc – WMO (World Meteorological Organization) và Công ước Liên Hợp Quốc về Chống sa mạc hóa – UNCCD (U.N. Convention to Combat Desertification), chúng tôi đã giúp củng cố nền tảng cho kiến thức mở, có thể tái sử dụng để chia sẻ và phát triển khoa học khí hậu trên toàn cầu một cách tốt hơn.

Các khuyến nghị ban đầu bổ sung cho các khuôn khổ hiện có như Nguyên tắc FAIR, Nguyên tắc Chia sẻ Dữ liệu GEO, Chính sách Dữ liệu Thống nhất của WMONguyên tắc CARE bằng cách lấp đầy một khoảng trống cụ thể. Các khuyến nghị tập trung vào sự rõ ràng về cấp phép mở và việc nhúng thông tin giấy phép vào các thực tiễn siêu dữ liệu hỗ trợ việc tái sử dụng, ghi nhận nguồn gốc và chia sẻ. Từ năm 2023-2025, chúng tôi đã trực tiếp tham vấn với hơn 30 tổ chức liên chính phủ, quốc gia và học thuật về việc thực hiện các giấy phép và giá trị siêu dữ liệu được khuyến nghị trong các chính sách, nền tảng và thực tiễn của họ.

Một khía cạnh vô giá của dự án Dữ liệu Khí hậu Mở là chiều sâu và chất lượng của các mối quan hệ đối tác mà chúng tôi đã xây dựng. Sự hợp tác của chúng tôi với Nhóm Quan sát Trái đất (GEO) đặc biệt nổi bật: với tư cách là thành viên tích cực của tiểu nhóm Luật và Chính sách GEO, chúng tôi là một phần của môi trường hợp tác thực sự, nơi mà việc chia sẻ mở không chỉ là một nguyên tắc mà còn là một thực tiễn sống động, trực tiếp định hình việc thực hiện các khuyến nghị trên khắp các nhà sản xuất dữ liệu quan sát trái đất trên toàn thế giới. Mối quan hệ của chúng tôi với Tổ chức Khí tượng Thế giới Liên Hợp Quốc (WMO) cũng quan trọng không kém. Là một trong những tổ chức được tham vấn ngay từ giai đoạn đầu của dự án, WMO đã đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố các khuyến nghị và xác nhận phương pháp tiếp cận của chúng tôi. Năm 2025, chúng tôi cũng có cơ hội hợp tác sâu rộng và hiệu quả với Công ước Liên hợp quốc về chống sa mạc hóa (UNCCD) trong việc cập nhật chính sách cấp phép mở của họ, giúp 196 quốc gia và EU thực hiện các quy trình cấp phép mở rõ ràng cho dữ liệu môi trường, cho phép thông tin về suy thoái đất toàn cầu được tái sử dụng hợp pháp, có khả năng tương hợp và dễ tiếp cận cho nghiên cứu, hoạch định chính sách và hành động vì khí hậu. Thông tin chi tiết về sự hợp tác của chúng tôi trong chính sách cấp phép mở của UNCCD có thể được tìm hiểu thêm trong ví dụ nghiên cứu tương ứng của chúng tôi.

Hợp tác với các nhà sản xuất dữ liệu quan sát khí hậu và trái đất toàn cầu thuộc chính phủ và liên chính phủ đã cho phép chúng tôi thúc đẩy những tác động trên thế giới:

  • Giúp dữ liệu khí hậu toàn cầu là mở và tái sử dụng được một cách hợp pháp, bằng cách đảm bảo rằng các bộ dữ liệu khí hậu và môi trường quan trọng được phát hành theo các điều khoản pháp lý rõ ràng, có khả năng tương hợp để chúng có thể truy cập được, tái sử dụng được và kết hợp tự do trên toàn thế giới.

  • Chuẩn hóa các thực tiễn cấp phép và ghi nhận nguồn gốc có khả năng tương hợp trên các hệ thống dữ liệu khí hậu, bằng cách nhúng các điều khoản pháp lý nhất quán và các giá trị siêu dữ liệu dựa trên ghi nhận nguồn gốc vào các chính sách, nền tảng và thực tiễn dữ liệu trên khắp các tổ chức lớn nhất thế giới để dữ liệu của họ có thể được chia sẻ, ghi nhận và tái sử dụng một cách đáng tin cậy.

  • Tăng cường nghiên cứu, chính sách và hành động về khí hậu thông qua việc tiếp cận dữ liệu tốt hơn, bằng cách giảm bớt các rào cản pháp lý và kỹ thuật để các chính phủ, nhà khoa học và cộng đồng có thể nghiên cứu biến đổi khí hậu hiệu quả hơn và phát triển các giải pháp cho những thách thức ngày càng tăng do khủng hoảng khí hậu gây ra.

  • Xây dựng cơ sở hạ tầng dữ liệu mở bền vững vì lợi ích công cộng, bằng cách thiết lập các chuẩn mực thể chế hóa các thực tiễn cấp phép mở và ghi nhận nguồn gốc trên khắp các hệ sinh thái dữ liệu khí hậu quốc tế.

Đẩy nhanh thực tiễn dữ liệu mở trên khắp các lĩnh vực khoa học

Khi việc triển khai tăng lên với các đối tác của Dự án Dữ liệu Mở, rõ ràng là trên khắp các lĩnh vực khoa học, các nhà sản xuất dữ liệu, các đơn vị lưu trữ, các nhà nghiên cứu và các tổ chức, đều tồn tại những rào cản tương tự: sự không chắc chắn về cấp phép, siêu dữ liệu không nhất quán, nguồn gốc không rõ ràng và khó khăn trong việc tái sử dụng, dẫn đến việc tái sử dụng ít hơn và các giấy phép bị các nhà nghiên cứu bỏ qua. Dự án Dữ liệu Khí hậu Mở đã hỗ trợ các nhà sản xuất dữ liệu trên toàn thế giới trong việc triển khai các khuyến nghị vào các chính sách, nền tảng và thực tiễn của họ. Công việc này đã cho thấy một nhu cầu phổ quát hơn về các thực tiễn chia sẻ dữ liệu thiết thực, hợp pháp và có khả năng tương hợp, không chỉ giới hạn ở dữ liệu khí hậu, nhằm tối đa hóa việc chia sẻ dữ liệu mở cho các loại dữ liệu khoa học khác cũng được dự định công khai. Các giá trị siêu dữ liệu được khuyến nghị cho liên kết nguồn, liên kết giấy phép, tuyên bố ghi công và quyền cũng được áp dụng rộng rãi.

Nhờ sự hợp tác liên tục trong việc thử nghiệm và hoàn thiện các thực tiễn cấp phép dữ liệu mở với các tổ chức sản xuất dữ liệu, chúng tôi đã có thể củng cố thêm các khuyến nghị theo cách có thể áp dụng trên nhiều lĩnh vực khoa học.

Các thực tiễn tốt nhất về cấp phép để chia sẻ dữ liệu khoa học

Để xem trước các thực tiễn tốt nhất về cấp phép để chia sẻ dữ liệu khoa học: Chúng tôi khuyến nghị sử dụng một trong hai điều khoản pháp lý và sử dụng sáu giá trị siêu dữ liệu giúp thông tin cấp phép và ghi công vừa dễ đọc đối với con người vừa dễ đọc đối với máy móc.

Các tùy chọn điều khoản pháp lý:

  • Công cụ hiện tặng vào phạm vi công cộng CC0 cho phép sử dụng lại không hạn chế, đặc biệt hữu ích cho các tập dữ liệu nền tảng hoặc khi việc sử dụng lại là ưu tiên hàng đầu. Chúng tôi khuyến nghị nên yêu cầu ghi công khi sử dụng công cụ hiến tặng vào phạm vi công cộng CC0 cho dữ liệu của bạn để đảm bảo bạn được ghi nhận là người tạo ra dữ liệu.

  • Giấy phép ghi công CC BY được cộng đồng dữ liệu toàn cầu công nhận là tiêu chuẩn vàng, là giấy phép ít hạn chế nhất với chỉ một điều kiện: ghi công bạn là người tạo ra dữ liệu. Đây là giấy phép có khả năng tương hợp cao nhất và dễ kết hợp nhất trong khi vẫn kiểm soát được giấy phép của tập dữ liệu, báo cáo hoặc sản phẩm kết quả.

Giá trị siêu dữ liệu

  • Tiêu đề

  • Tác giả

  • Liên kết nguồn

  • Liên kết giấy phép

  • Tuyên bố ghi công

  • Tuyên bố về quyền

Đọc báo cáo đầy đủ của chúng tôi tại đâyphiên bản tóm tắt tại đây. Vui lòng chia sẻ những nguồn tài liệu thiết yếu này với các đồng nghiệp và đối tác đang tích cực tham gia vào việc mở ra dữ liệu khoa học vì lợi ích cộng đồng.

Nếu bạn đang tìm kiếm sự hỗ trợ bổ sung trong việc triển khai cấp phép mở để tăng khả năng tiếp cận, tìm kiếm và sử dụng dữ liệu khoa học mở, chúng tôi rất hân hạnh cung cấp một loạt các dịch vụ tư vấn. Hãy liên hệ với chúng tôi!

Để hỗ trợ công việc đang diễn ra trong việc tăng cường dữ liệu khoa học mở, hãy cân nhắc đóng góp.

Today, we are sharing our newest report, Licensing Best Practices for Sharing Scientific Data. This report builds on our 2023 report Recommended Best Practices for the Better Sharing of Climate Data with the goal of extending the open data practices originally designed for climate data to other disciplines. We are thankful to our partners at the McGovern Foundation who supported our Open Climate Data project, which paved the way for this revised and updated report.

Why Open Licensing Matters for Data

Open data is central to accelerating scientific progress because it allows researchers everywhere to freely access, verify, combine, and build upon existing data without legal or technical barriers, dramatically increasing the speed, scale, and collaboration of discovery.

By encouraging adoption alongside those already maximizing open access to publicly funded data, our recommendations provide a baseline for globally interoperable and practical licensing and attribution practices. They make open data easier to access, share, and reuse with clear guidance and actionable steps. Consistent licensing reduces legal uncertainty, improves interoperability, and enables faster discovery and collaboration. Adopting these practices strengthens trust, transparency, and global scientific cooperation.

This updated report expands the scope of the original beyond climate while retaining the core principles around standard legal terms and metadata for maximized sharing and interoperability. The report and its summary version are resources that anyone who wants to publish open data can use and include guidance on both licensing and metadata.

The Open Climate Data Project

The 2023 Recommended Best Practices for the Better Sharing of Climate Data was created through our Open Climate Data project, which brought together global partners committed to improving the accessibility and interoperability of climate data. From deep collaboration with the Group on Earth Observations (GEO), the U.N. World Meteorological Organization (WMO), and U.N. Convention to Combat Desertification (UNCCD) we helped strengthen the foundations for open, reusable knowledge to better share and build upon climate science across the globe.

The initial recommendations complemented existing frameworks such as the FAIR Principles, the GEO Data Sharing Principles, the WMO Unified Data Policy, and CARE Principles by filling a specific gap. The recommendations focus on open licensing clarity and embedding license information in metadata practices that support reuse, attribution, and sharing. From 2023-2025, we consulted directly with more than 30 intergovernmental, national, and academic organizations on the implementation of the recommended licenses and metadata values in their policies, platforms, and practices.

An invaluable aspect of the Open Climate Data project was the depth and quality of the partnerships we built. Our collaboration with the Group on Earth Observations (GEO) stands out in particular: as active members of the GEO Law and Policy subgroup, we were part of a truly collaborative environment, one where open sharing is not just a principle but a lived practice that directly shaped implementation of the recommendations across earth observation data producers worldwide. Our relationship with the U.N. World Meteorological Organization (WMO) has been equally important. As one of the organizations consulted early in the project, the WMO played a meaningful role in strengthening our recommendations and validating our approach. In 2025, we also had the opportunity to engage in a deep and productive collaboration with the U.N. Convention to Combat Desertification (UNCCD) on updating their open licensing policy, which helped 196 countries and the EU implement clear open-licensing practices for environmental data, enabling global land-degradation information to be legally reusable, interoperable, and accessible for research, policy, and climate action. Details about our partnership on the UNCCD open licensing policy can be read about in more detail in our corresponding case example.

Working in partnership with global governmental and intergovernmental producers of climate and earth observation data allowed us to further the following impact in the world:

  • Making global climate data legally open and reusable, by ensuring that major climate and environmental datasets are released under clear, interoperable legal terms so they can be freely accessed, reused, and combined worldwide.

  • Standardizing interoperable licensing and attribution practices across climate data systems, by embedding consistent legal terms and attribution-based metadata values into data policies, platforms, and practices across the world’s largest institutions so their data can be reliably shared, credited, and reused.

  • Strengthening climate research, policy, and action through better data access, by reducing the legal and technical barriers so governments, scientists, and communities can more effectively study climate change and develop solutions to the growing challenges posed by the climate crisis.

  • Building a durable open data infrastructure for the public good, by establishing norms that institutionalize open licensing and attribution practices across international climate data ecosystems.

Accelerating Open Data Practices Across Scientific Disciplines

As implementation increased with our Open Data Project partners, it became clear that across scientific domains, data producers, hosts, researchers, and institutions, there existed the same barriers: uncertainty about licensing, inconsistent metadata, unclear provenance, and friction in reuse, which result in less reuse and licenses being ignored by researchers. The Open Climate Data project was spent supporting data producers around the world with implementation of the recommendations across their policies, platforms, and practices. This work revealed a more universal need for practical, legally sound, and interoperable data sharing practices that are not limited to just climate data, in order to maximize open data sharing for other types of scientific data that are also intended to be made publicly available. The recommended metadata values for source link, license link, attribution statement, and rights were generally applicable as well.

Because of the ongoing collaboration in testing and refining open data licensing practices with data producing organizations, we were able to further strengthen the recommendations in such a way that they are applicable across scientific disciplines.

Licensing Best Practices for Sharing Scientific Data

For a sneak peek of our licensing best practices for sharing scientific data: We recommended the use of one of two legal terms, and the use of six metadata values that keep licensing and attribution information both human- and machine-readable.

Legal Terms Options:

  • The CC0 public domain dedication enables unrestricted reuse, which can be especially useful for foundational datasets or where reuse is a priority. We recommend attribution is requested when using the CC0 public domain dedication on your data, to ensure you are credited as its creator.

  • The CC BY attribution license is recognized by global data communities as a gold standard as the least restrictive license with only one condition: attribution of you as the creator. It is the most interoperable license and the easiest to combine while controlling the license of the resulting dataset, report, or product.

Metadata Values

  • Title

  • Author

  • Source Link

  • License Link

  • Attribution Statement

  • Rights Statement

Read our full report here and its summary version here. Please share these essential resources with colleagues and partners who are actively engaged in opening up scientific data in the public interest.

If you are looking for additional support in implementing open licensing to increase the accessibility, discoverability, and use of scientific open data, we are pleased to offer a suite of consulting services. Get in touch!

To support ongoing work in increasing open scientific data, consider making a donation.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Tư, 15 tháng 7, 2026

‘HIẾN CHƯƠNG PHẠM VI CÔNG CỘNG 2025 CỦA EUROPEANA’ - bản dịch sang tiếng Việt


Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của EUROPEANA xuất bản tháng 1/2025, giấy phép CC BY-SA.

Nguyên tắc cho một phạm vi công cộng lành mạnh

Các bảo tàng, thư viện và cơ sở lưu trữ các loại đều là người quản lý di sản văn hóa và khoa học của chúng ta. Những tổ chức lưu giữ ký ức này là người bảo vệ tri thức được chia sẻ chung của xã hội. Họ đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì phạm vi công cộng (PVCC) thay mặt cho công dân và phải duy trì và thúc đẩy một số nguyên tắc chung để làm được điều đó. Bằng cách đó, họ có thể đảm bảo rằng PVCC tiếp tục hoạt động trong môi trường công nghệ của xã hội thông tin được kết nối mạng và trong thời đại trí tuệ nhân tạo.

Các nguyên tắc và chỉ dẫn sau đây là thiết yếu cho một PVCC lành mạnh và sôi động trong môi trường kỹ thuật số.

    1. Bảo hộ bản quyền là tạm thời. Bản quyền trao cho người nắm giữ quyền quyền kiểm soát độc quyền và có thời hạn đối với việc sử dụng tác phẩm của họ. Sau khi thời hạn này hết hạn, các tác phẩm này tự động thuộc về PVCC. Vô số kiến thức được ghi lại qua thời gian nằm trong PVCC; bản quyền đưa ra một ngoại lệ thích hợp và có thời hạn đối với trạng thái này.

    2. Phạm vi công cộng là vĩnh viễn. Những gì thuộc phạm vi công cộng cần phải được giữ nguyên trong phạm vi công cộng. Quyền kiểm soát độc quyền đối với các tài liệu thuộc PVCC không thể được thiết lập lại bằng cách tuyên bố quyền độc quyền đối với các bản sao kỹ thuật của tác phẩm, hoặc bằng cách sử dụng các biện pháp kỹ thuật và/hoặc hợp đồng để hạn chế quyền truy cập vào các bản sao kỹ thuật của các tác phẩm đó. Các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng ở dạng tương tự (analog) vẫn thuộc phạm vi công cộng sau khi chúng được số hóa. Việc số hóa nội dung thuộc phạm vi công cộng không tạo ra các quyền mới đối với nội dung đó.

    3. Phạm vi công cộng rất quan trọng đối với việc hưởng thụ các quyền cơ bản. Người sử dụng hợp pháp một tác phẩm thuộc PVCC phải được tự do (tái) sử dụng, sao chép và sửa đổi tác phẩm. Điều này không thể bị hạn chế thông qua các tuyên bố bản quyền sai sự thật hoặc các biện pháp kỹ thuật hoặc hợp đồng. Khi một tác phẩm đã thuộc PVCC, không nên có thêm bất kỳ hạn chế pháp lý nào để sử dụng tác phẩm đó.

    4. Các cơ sở di sản văn hóa (DSVH) là người quản lý phạm vi công cộng. Các cơ sở DSVH đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và cung cấp các tài liệu thuộc PVCC. Sứ mệnh vì lợi ích công cộng của họ dẫn đến việc họ là những tác nhân duy nhất có thể đảm bảo rằng xã hội có quyền truy cập vào các tài liệu thuộc PVCC, nhờ những nỗ lực của họ trong việc bảo tồn các tài liệu mà nếu không sẽ bị mất hoặc biến mất vào thời điểm chúng thuộc về PVCC. Họ đang ở vị trí độc nhất vô nhị để mang lại giá trị cho xã hội bằng cách cung cấp những tài liệu này cho công chúng.

Việc thiếu kinh phí cho số hóa tạo ra gánh nặng cho một số cơ sở di sản văn hóa, những cơ sở này cần xác định các nguồn thu để bù đắp chi phí. Các nguyên tắc nêu trên không nên được hiểu là ngăn cản các tổ chức sử dụng tài liệu thuộc phạm vi công cộng cho các mục đích thương mại theo một cách không độc quyền, hoặc được trích dẫn như nguồn gốc của một tác phẩm.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 9 trang tại địa chỉ DOI: https://zenodo.org/records/21385570

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com