Building the
Future in 2026
Posted 08 January 2026 by Anna
Tumadóttir
Theo:
https://creativecommons.org/2026/01/08/building-the-future-in-2026/
Bài được đưa lên Internet ngày:
08/01/2026
Năm 2026, Creative Commons
sẽ tiếp tục đảm bảo rằng sự thay đổi công nghệ
sẽ củng cố, chứ không làm suy yếu, tài sản chung
(commons) và cải thiện các hoạt động chia sẻ và tiếp
cận vốn là một phần trong cuộc sống hàng ngày của
chúng ta. Chúng tôi thực hiện điều này bằng cách
áp dụng các nguyên tắc cơ bản, các chiến lược thực
tiễn và bài học kinh nghiệm từ nhiều thập kỷ thúc
đẩy tài sản chung. Việc chia sẻ nghiên cứu, tài liệu
giáo dục, di sản và tác phẩm sáng tạo là những hành
động hào phóng—đây là những món quà mà mọi người
dành tặng cho tài sản chung. Việc tiếp
cận các nguồn tài nguyên được chia sẻ này cho phép hợp
tác, đổi mới và hiểu biết. Cùng nhau, đây là
cách chúng ta cải thiện khả năng tiếp cận kiến thức
và xây dựng một tương lai công bằng hơn.
Nhưng như chúng ta đã thảo luận trong năm
qua, các điều kiện mà việc chia sẻ diễn ra đã thay
đổi.
Những tiến bộ trong
trí tuệ nhân tạo (AI) và sự dịch chuyển trong môi
trường công nghệ đã làm lung lay những động lực lâu
đời để chia sẻ mở. Một số
người sáng tạo từng sẵn lòng chia sẻ giờ đây đặt
câu hỏi liệu tính mở có dẫn đến sự bóc lột hay
không. Những người bị ràng buộc
bởi hợp đồng phải chia sẻ có thể cảm thấy đóng
góp của họ đang bị khai thác mà không được công nhận
hoặc có đi có lại. Các cộng
đồng đang nỗ lực bảo tồn văn hóa và đảm bảo sự
đại diện thường bị buộc phải đối mặt với một
lựa chọn bất khả thi: cho phép khai thác hoặc chấp nhận
bị loại trừ. Đồng thời, tất cả chúng ta, những
người phụ thuộc vào việc tiếp cận thông tin đáng tin
cậy và đã được xác minh, có thể thấy khó khăn hơn
bao giờ hết trong việc biết nên tin tưởng vào điều
gì.
Nếu không ai chia sẻ, tài nguyên chung sẽ
không có hy vọng phát triển. Lợi ích công cộng mà tất
cả chúng ta đều được hưởng sẽ bị suy yếu và cuối
cùng biến mất. Tuy nhiên, rõ ràng là chúng ta không thể
chỉ duy trì hiện trạng. Chúng ta phải đàm phán một sự
cân bằng mới, nơi quyền tiếp cận kiến thức được
bảo vệ, các cộng đồng giữ được quyền tự chủ và
việc tiếp cận có điều kiện có thể là một biện
pháp đối phó cần thiết với sự thương mại hóa không
kiểm soát.
Những căng thẳng này là có thật và
chúng đòi hỏi sự lãnh đạo.
Trọng tâm của chúng tôi trong năm 2026
Gần đây, chúng tôi đã
suy ngẫm về công việc của mình trong năm 2025 - những
thành tựu và con đường phía trước. Sự suy ngẫm đó
đã khẳng định lại mục đích và làm rõ hơn các ưu
tiên của chúng tôi trong thời đại AI này. Trong năm 2026,
chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc để phục vụ ba mục
tiêu chiến lược của mình:
Tăng cường cơ sở hạ tầng chia
sẻ mở: Về lâu dài, chúng tôi sẽ biết mình đã
thành công khi một cơ sở hạ tầng mở mạnh mẽ và bền
vững tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ và
truy cập vì lợi ích công cộng.
Bảo vệ và ủng hộ các tài sản
chung sáng tạo thịnh vượng: Về lâu dài, chúng tôi
sẽ biết mình đã thành công khi các tài sản chung sáng
tạo thịnh vượng tồn tại để giải quyết những
thách thức lớn nhất của thế giới.
Tập trung vào cộng đồng: Về
lâu dài, chúng tôi sẽ biết mình đã thành công khi các
cộng đồng tận dụng cơ sở hạ tầng mở của CC để
chia sẻ kiến thức vì lợi ích công cộng.
Tác phẩm “Edward
Everett Square Bricks” của Adam
Pieniazek, được chỉnh sửa bởi Creative Commons, được
cấp phép theo CC
BY 2.0.
Tăng cường cơ sở
hạ tầng mở
Các công cụ mà chúng ta quản lý, như các
giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng, và các
khuôn khổ mới mà chúng ta đang phát triển, như tín hiệu
CC, không tồn tại một cách độc lập. Chúng hoạt động
trong các môi trường quản trị dữ liệu, kỹ thuật và
pháp lý phức tạp. Khi các môi trường đó phát triển,
chúng ta cũng phải phát triển theo.
Năm 2026, chúng tôi sẽ tham gia sâu vào
việc định nghĩa sự thừa nhận ghi công trong bối cảnh
AI. Sự thừa nhận ghi công không phải là điều nên có;
nó là nền tảng cho tài sản chung và tính bền vững của
hệ sinh thái thông tin của chúng ta. Người sáng tạo xứng
đáng được ghi nhận, và người dùng xứng đáng được
biết kiến thức của họ đến từ đâu. Chúng ta cũng sẽ
khám phá các chiến lược để bắt buộc ghi nhận và,
nếu phù hợp, bồi thường, làm việc cẩn thận để
giảm thiểu mọi hậu quả không mong muốn. Điều này có
nghĩa là phải hiểu thấu đáo các môi trường lập pháp
và quy định ảnh hưởng đến việc sử dụng các công
cụ, và tham gia một cách có ý nghĩa với các bên liên
quan về những sự đánh đổi có thể chấp nhận được.
Khi chúng ta giải quyết trực diện
những thách thức này, chúng ta không thể để sự hoàn
hảo trở thành kẻ thù của lợi ích công cộng.
Không làm gì cả không phải là một lựa chọn đối với
Creative Commons.
Việc mang lại sự chủ động và tinh tế
hơn cho việc chia sẻ chính là điều đã dẫn đến sự
phát triển của tín hiệu CC (CC Signals). Giống
như bất kỳ sự can thiệp nào vào một hệ sinh thái đang
phát triển nhanh chóng, tín hiệu CC và bất kỳ sự can
thiệp nào khác của AI đều phải được tiếp cận với
tư duy nghiên cứu và phát triển (R&D). Chúng ta
phải thử nghiệm, đánh giá và tinh chỉnh để xem điều
gì hiệu quả. Chúng ta sẽ áp dụng tư duy tương tự để
khám phá xem liệu có cần thiết phải có giấy phép mới
hay không, hoặc liệu chúng ta có cần xem xét việc quản
lý phiên bản của các giấy phép hiện có hay không.
Công việc này phải được thực hiện
một cách chu đáo và có chủ đích, ngay cả khi thế giới
đòi hỏi tốc độ. Các tài sản chung vận động theo tốc
độ của con người và công việc của con người thì lộn
xộn. Đây là một đặc điểm, không phải là một khuyết
điểm, và cho phép chúng ta chống lại nhu cầu về tốc
độ bằng các quyết định thiết kế dựa trên giá trị.
Bảo vệ các Tài sản chung Sáng tạo
Thịnh vượng
Trong hơn hai thập kỷ qua, CC đã đi đầu
trong phong trào toàn cầu về quyền truy cập tri thức.
Thông qua chính sách, vận động, quan hệ đối tác thể
chế và việc áp dụng giấy phép, chúng tôi đã giúp các
tài sản chung phát triển.
Công việc này vẫn tiếp
tục cho đến ngày nay với tầm quan trọng cao hơn.
Mọi người trên khắp thế giới tham
gia vào các tài sản chung hàng ngày. Nó
đã trở nên phổ biến đến mức chúng ta thường không
nhận ra đó là thứ cần được bảo vệ. Nhưng
đó là một trong những tài sản quý giá nhất của con
người – và mặc dù nó thuộc về tất cả chúng ta –
nó cần người bảo vệ, người quản lý, người bảo
trợ. Nếu không có các tài sản
chung lành mạnh, kiến thức sẽ bị tư nhân hóa và sự
sáng tạo sẽ bị đình trệ. Trong
kỷ nguyên AI này, người dùng bị tách khỏi nguồn gốc
ban đầu một hoặc nhiều bước. Chúng
ta đang bước vào một thời kỳ mà nội dung bị thu hẹp
xuống mức thấp nhất và tách rời khỏi bối cảnh và
cộng đồng. Đây là nơi mà các can thiệp chuyên
biệt theo từng lĩnh vực của chúng ta tạo ra tác động
lớn nhất. Bằng cách tập trung vào
việc tăng cường khả năng tiếp cận giáo dục, khoa học
và văn hóa, chúng ta đóng góp cho các tài sản chung sáng
tạo thịnh vượng vì tất cả chúng ta.
Trong khoa học mở, chúng ta sẽ tiếp
tục hỗ trợ việc phổ biến nhanh chóng và công khai các
sản phẩm đầu ra khoa học. Khi nghiên
cứu vượt ra ngoài các ấn phẩm truyền thống hướng
tới các bản thảo trước khi xuất bản (Preprints), các
sản phẩm đầu ra dạng mô-đun và các định dạng ưu
tiên kỹ thuật số, cơ sở hạ tầng truy cập mở phải
phát triển song song với nó. Chúng
tôi sẽ đẩy nhanh việc áp dụng CC BY cho các bản thảo
trước khi xuất bản và làm sâu sắc thêm công việc của
chúng tôi về khoa học mô-đun với Quỹ Khoa học Liên tục
(Continuous Science Foundation), khám phá cách cấp phép có thể
hoạt động như một cơ sở hạ tầng nền tảng khuyến
khích việc tái sử dụng và hợp tác.
Trong văn
hóa mở, chúng tôi sẽ tiếp
tục phát triển dựa trên việc ra mắt Tuyên bố Di sản
Mở (Open Heritage Statement), với kế hoạch tổ chức một
sự kiện tại Paris tại trụ sở UNESCO để khuyến khích
sự hỗ trợ từ các quốc gia thành viên UNESCO nhằm thúc
đẩy công việc này thông qua các kênh chính thức.
Trong
gần 5 năm qua, công việc của chúng tôi trong lĩnh vực
văn hóa mở đã được thực hiện nhờ sự hỗ trợ từ
Arcadia, nhưng nguồn tài trợ này sẽ kết thúc vào cuối
năm nay. Chúng tôi đang tích cực tìm kiếm các khoản tài
trợ để tiếp tục xây dựng dựa trên những thành tựu
đã đạt được và hiện thực hóa mục tiêu biến di sản
mở trở thành chuẩn mực và là tài sản chung mà tất cả
chúng ta đều có thể hưởng lợi.
Chúng tôi sẽ tiếp tục tham gia sâu rộng
vào các lĩnh vực mà chúng tôi đã có tác động lớn
trong việc áp dụng giấy phép CC và thúc đẩy lý tưởng
về tính mở. Dựa trên chuyên môn và các mối quan hệ,
chúng tôi sẽ giúp suy nghĩ về những công cụ và khuôn
khổ tốt nhất để chia sẻ và truy cập hiện nay
và cách thức mà các nhu cầu có thể thay đổi cùng với
công nghệ. Chúng tôi ở đây để giúp những người đang
tạo ra hoặc quản lý nội dung đưa ra những lựa chọn
tốt nhất có thể, và chúng tôi thừa nhận rằng các nhu
cầu sẽ khác nhau tùy theo lĩnh vực và khu vực. Công
việc thử nghiệm nguyên mẫu của chúng tôi đối với
các tín hiệu CC cũng sẽ được khám phá trong các lĩnh
vực giáo dục, khoa học và văn hóa.
Tập trung vào cộng đồng
Chúng tôi rất hào hứng cùng cộng đồng
giải quyết tất cả những câu hỏi lớn, mở (theo
nghĩa đen và nghĩa bóng!). Năm nay, chúng tôi kỷ niệm 25
năm thành lập. Chúng tôi sẽ tổ chức các cuộc thảo
luận công khai với các chuyên gia, nhà vận động và cả
những người bất đồng chính kiến (đúng vậy!), đồng
thời phát triển các tài liệu dựa trên những bài học
này, dành cho bất kỳ ai muốn tìm hiểu thêm về toàn bộ
phạm vi hoạt động của chúng tôi. Chúng tôi cũng sẽ tổ
chức một số hoạt động kỷ niệm trong suốt quá trình.
Phương châm của chúng tôi trong năm
nay: “Nếu không có gì khác, hãy ghi công”.
Trong lịch sử, việc chia sẻ và quyền
tiếp cận đã củng cố lẫn nhau. Các công cụ chúng tôi
phát triển để tạo điều kiện cho việc chia sẻ đã mở
rộng quyền tiếp cận, và ngược lại. Trong thời đại
trí tuệ nhân tạo AI, mối quan hệ đó đang bị thử
thách—nhưng nguyên tắc cốt lõi vẫn không thay đổi.
Tại Creative Commons, mọi thứ quay trở lại
với sự lựa chọn và ghi công.
Nếu bạn chọn chia sẻ kiến thức, bạn
luôn cần được thừa nhận ghi công. Nếu bạn truy cập
kiến thức, bạn có quyền biết thông tin của mình đến
từ đâu.
Khi Creative Commons bước sang năm thứ 25,
tôi hy vọng chúng ta có thể cùng nhau, trong cộng đồng,
để bảo vệ các giá trị cốt lõi của CC trong một thế
giới đang thay đổi. Hãy tìm chúng tôi trên Zulip
hoặc đăng ký nhận bản
tin của chúng tôi để biết tất cả những hoạt động
chúng tôi đang thực hiện nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành
lập.
In 2026,
Creative Commons will continue to ensure that technological change
strengthens, not erodes, the commons and improves the acts of sharing
and access that are part of our everyday lives. We do this by
applying first principles, practical strategies, and lessons learned
from decades of advancing the commons. Sharing of research,
educational materials, heritage, and creative works are acts of
generosity—these are the gifts people give to the commons. Access
to these same shared resources enables collaboration, innovation, and
understanding. Together, this is how we improve access to knowledge
and build a more equitable future.
But as we’ve
been discussing over the last year, the conditions under which
sharing happens have changed.
Advances in AI
and shifts in the technological environment have unsettled
long-standing motivations to share openly. Some creators who once
shared willingly now question whether openness leads to exploitation.
Those who are contractually required to share may feel their
contributions are being extracted without recognition or reciprocity.
Communities working to preserve culture and ensure representation are
often forced into an impossible choice: allow extraction or accept
exclusion. At the same time, all of us who depend on access to
trustworthy, verified information may find it harder than ever to
know what to trust.
If no one
shares, the commons has no hope of thriving. The public good that we
all benefit from atrophies and eventually disappears. Yet it is
equally clear that we cannot simply maintain the status quo. We must
negotiate a new balance, one where access to knowledge is protected,
communities retain agency, and conditional access may be a necessary
countermeasure to unchecked commodification.
These tensions
are real, and they demand leadership.
Our Focus in
2026
We
recently reflected
on our work in 2025—the
achievements and the road ahead. That reflection reaffirmed our
purpose and sharpened our priorities in this age of AI. In 2026,
we’ll continue to work in service of our three strategic goals:
Strengthen
the open infrastructure of sharing:
In the long term future, we will know we’ve been successful when a
strong and resilient open infrastructure empowers sharing and access
in the public interest.
Defend
and advocate for a thriving creative commons:
In the long term future, we will know we’ve been successful when a
thriving creative commons exists to solve the world’s greatest
challenges.
Center
community:
In the long term future, we will know we’ve been successful when
communities leverage CC’s open infrastructure to share knowledge
in the public interest.
“Edward
Everett Square Bricks” by Adam
Pieniazek, modified by Creative Commons, is licensed via CC
BY 2.0.
Strengthening
the Open Infrastructure
The tools we
steward, like the CC licenses and public domain tools, and new
frameworks we’re developing, like CC signals, do not exist in
isolation. They operate within complex legal, technical, and data
governance environments. As those environments evolve, so must we.
In
2026, we will engage deeply in defining attribution in the context of
AI. Attribution is not a nice-to-have; it is foundational to the
commons and the sustainability of our information ecosystem. Creators
deserve credit, and users deserve to know
where
their knowledge is coming from.
We
will also explore strategies for mandating credit and, where
appropriate, compensation, working carefully to minimize any
unintended consequences. This means thoroughly understanding the
legislative and regulatory environments that impact the use of tools,
and meaningfully engaging with stakeholders on what acceptable
tradeoffs might be.
As we address
these challenges head-on, we cannot let the perfect be the enemy of
the public good. Doing nothing isn’t an option
for Creative Commons.
Bringing some
agency and nuance back to sharing is what led to the development of
CC signals. Like any intervention in a rapidly evolving ecosystem, CC
signals and any other AI intervention must be approached with an R&D
mindset. We have to test, evaluate, and refine to see what works. We
will bring this same mindset to explore if new licenses are
warranted, or if we need to consider versioning existing licenses.
This work has to
be thoughtful and intentional, even when the world demands speed. The
commons moves at human pace and human work is messy. This is a
feature, not a flaw, and allows us to counter the need for speed with
values-driven design decisions.
Defending a
Thriving Creative Commons
For over two
decades, CC has been at the forefront of the global movement for
access to knowledge. Through policy, advocacy, institutional
partnerships, and license adoption, we have helped the commons grow.
This work
continues today with even higher stakes. People all over the world
participate within the commons daily. It has become so commonplace
that we often don’t notice it as something that needs protecting.
But it is one of our most valuable human assets—and while it
belongs to all of us—it needs guardians, stewards, patrons. Without
a healthy commons, knowledge becomes privatized and creativity
stalls. In this era of AI, users are one or several steps removed
from the original source. We are entering a period of humanity where
content is reduced to its lowest common denominator and divorced from
context and community. This is where our sector-specific
interventions make the greatest impact. By focusing on increasing
access to education, science, and culture, we contribute to a
thriving creative commons for all of us.
In
open science,
we will continue to support the rapid, open dissemination of
scientific outputs. As research moves beyond traditional publications
toward preprints, modular outputs, and digital-first formats, open
access infrastructure must evolve alongside it. We will accelerate
adoption of CC BY for preprints and deepen our work on modular
science with the Continuous Science Foundation, exploring how
licensing can function as foundational infrastructure that
incentivizes reuse and collaboration.
In
open culture, we will
be building on the launch of the Open Heritage Statement, with plans
to host an event in Paris at UNESCO headquarters to encourage support
from UNESCO member states to carry forward this work through formal
channels.
For almost
five years, our work in open culture has been made possible by
support from Arcadia, but this funding concludes later this year.
We’re actively seeking grants to continue building on the gains
we’ve made and realizing the goal of open heritage becoming the
norm, and a shared asset we can all benefit from.
We’ll
continue deep engagements in sectors where we’ve historically had
great impact with adoption of the CC licenses and driving forth the
ideals of openness. Building on expertise and relationships, we’ll
help think about what the best tools and frameworks are for sharing
and access today
and
how needs might be changing alongside technology. We’re here to
help those who create or steward content make the best possible
choices, and we acknowledge that needs will differ by sector and
region. Our prototyping work for CC signals will be explored within
the education, science, and culture sectors as well.
Centering
Community
We’re
excited to tackle all of the big, open
questions (pun
intended!) alongside our community. This year we celebrate our 25th
anniversary. We’ll be hosting public conversations with experts,
advocates, and dissenters (yes!) and developing resources on the
basis of these learnings that are available to anyone who wants to
further educate themselves across the full spectrum of our work.
We’ll be throwing in some celebrations along the way, too.
Our
motto for the year: “If nothing else, credit.”
Historically,
sharing and access have reinforced one another. The tools we
developed to enable sharing expanded access, and vice versa. In the
age of AI, that relationship is under strain—but the core principle
remains unchanged.
At Creative
Commons, it comes back to choice and credit.
If you choose to
share knowledge, you should always be attributed. If you access
knowledge, you are entitled to know where your information is coming
from.
As
Creative Commons enters its 25th year, I’m hopeful we can work
together, in community, to advocate for CC’s core values in a
changing world. Come find us on Zulip
or sign up for our newsletter
to
hear all about what we’re up to as we celebrate our 25th
anniversary.
Dịch: Lê Trung Nghĩa
letrungnghia.foss@gmail.com
