Thứ Hai, 19 tháng 10, 2026

Thực hành tốt nhất để ngăn chặn AI khai thác nội dung mở và dữ liệu mở của DPG

 

Thực hành tốt nhất để ngăn chặn AI khai thác nội dung mở và dữ liệu mở của DPG

Best Practices for Preventing AI Exploitation of Open Content and Open Data DPGs

by dpg-public-letters

Theo: https://dpgalliance.github.io/dpg-public-letters/dpg-open-content-data/en/

------------

Nội dung

1.0 Giới thiệu và mục đích

2.0 Bối cảnh: Các thách thức chung

3.0 Khuyến nghị

  3.1 Minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc

  3.2 Tính tương hỗ và chia sẻ giá trị

  3.3 Việc cấp phép, quản trị và các công cụ pháp lý

  3.4 Cơ chế kỹ thuật cho hàng hóa công cộng kỹ thuật số (DPGs)

4.0 Kết luận

5.0 Lời cảm ơn

6.0 Tài liệu tham khảo

------------

1.0 Giới thiệu và mục đích 

Tài liệu khái niệm này trình bày một tập hợp các khuyến nghị, cơ chế và quan điểm nền tảng được xây dựng bởi những người quản lý sản phẩm của hàng hóa công cộng kỹ thuật số – DPG (Digital Public Goods)—bao gồm các DPG về Nội dung Mở (Open Contents) và Dữ liệu Mở (Open Data)—nhằm ứng phó với những thách thức và lo ngại chung được mô tả trong các phần tiếp theo. Mục đích chính của tài liệu là giải quyết các thách thức thực tiễn mới nảy sinh liên quan đến việc thu thập, xử lý và sử dụng nội dung mở cũng như dữ liệu mở từ các DPG do các công ty thương mại phát triển Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM), các đơn vị trí tuệ nhân tạo (AI) và các tổ chức nghiên cứu phi thương mại khác1 thực hiện.

Các khuyến nghị được nêu ở đây xuất phát từ nhu cầu chung nhằm đảm bảo rằng bản chất mở và tính chất phục vụ lợi ích công cộng của dữ liệu và nội dung DPG được duy trì; rằng mục đích ban đầu và việc cấp phép được tôn trọng; và rằng giá trị được tạo ra từ các nguồn tài nguyên phục vụ lợi ích công cộng này được tái đầu tư và ghi nhận một cách công bằng, mang lại lợi ích cho chính các cộng đồng và các bên liên quan đã tạo ra chúng2.

2.0 Bối cảnh: Những thách thức chung

Sự bùng nổ nhanh chóng và xu hướng thương mại hóa ngày càng tăng của AI tạo sinh (generative AI), đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn – LLM (Large Language Models), đã đặt ra những thách thức mới cho các DPG—vốn hoạt động dựa trên các nguyên tắc về tính mở (openness), lợi ích công cộng và tính không độc quyền3. Các LLM tạo ra giá trị thương mại đáng kể từ việc thu thập, huấn luyện và đóng gói lại các nội dung vốn được tạo ra vì lợi ích công cộng. Thực trạng này tạo ra sự mất cân bằng quyền lực cơ bản trong khả năng sử dụng dữ liệu và khai thác giá trị từ dữ liệu đó. Khu vực phục vụ lợi ích công cộng cung cấp "nguyên liệu thô" nền tảng cho các sản phẩm thương mại độc quyền cũng như các sản phẩm phi thương mại, nhưng lại thiếu cơ chế chia sẻ giá trị tương hỗ có đi có lại, ghi nhận đóng góp hoặc tái đầu tư vào hệ sinh thái DPG4. Những thách thức cốt lõi những người quản lý sản phẩm DPG đối mặt bao gồm:

  1. Thách thức về hạ tầng và kỹ thuật: Hoạt động thu thập dữ liệu tự động (bot scraping) và lạm dụng trình thu thập thông tin (crawler) gây quá tải cho các giao diện lập trình ứng dụng (API), tiêu tốn nguồn lực lớn, làm tăng chi phí vận hành và khiến các nền tảng trở nên khó sử dụng hơn đối với những người đóng góp và người dùng hợp lệ.

  2. Tác động của AI và công nghệ tạo sinh: Người dùng ngày càng có xu hướng tiếp cận thông tin thông qua các chatbot AI thay vì truy cập trực tiếp vào các dự án gốc; trong khi đó, nội dung mở bị thu thập, đóng gói lại và cấp phép lại mà không có sự ghi nhận nguồn, đền bù hay tính minh bạch thỏa đáng, gây ra những lo ngại ngày càng lớn trong cộng đồng những người đóng góp và sáng tạo nội dung.

  3. Tính bền vững về tài chính: Các nguồn tài trợ truyền thống đang trở nên kém ổn định hơn, và việc gây quỹ cũng khó khăn hơn khi các nhà tài trợ chuyển hướng chương trình của họ sang các công nghệ AI mới. Các chỉ số về lưu lượng truy cập và số lượng người dùng sụt giảm cũng làm suy yếu lập luận về việc hỗ trợ một cộng đồng người dùng ổn định. Ngày càng nhiều tổ chức trở nên thận trọng trong việc chia sẻ mở công khai dữ liệu hoặc hoài nghi về việc đầu tư phát triển nội dung mở do lo ngại về vấn đề khai thác giá trị.

  4. Thiếu minh bạch và thiếu cơ chế từ chối tham gia (opt-out): Hiện chưa có tiêu chuẩn hay văn hóa nào được thiết lập để công khai việc sử dụng dữ liệu trong AI, dù là cố ý hay vô ý. Các Hàng hóa công kỹ thuật số (DPGs) thường không nắm rõ thông tin về việc các đơn vị vận hành mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) – dù là thương mại hay phi thương mại – đang sử dụng nội dung của họ như thế nào; họ cũng thiếu cơ chế đơn giản để đối thoại, hợp tác vì các mục tiêu chung, yêu cầu tuân thủ các nguyên tắc đạo đức cụ thể, hoặc thực hiện quyền "từ chối" (opt-out) đối với các mục đích sử dụng có rủi ro cao. Việc thiếu thông tin công khai về cách thức và lý do các công ty AI lớn sử dụng dữ liệu cũng gây khó khăn cho các tổ chức trong việc đo lường tác động, bảo vệ tài sản và đảm bảo nguồn tài trợ dài hạn.

  5. Các mối đe dọa đối với mô hình đóng góp: Các mô hình đóng góp từ cộng đồng đang đối mặt với rủi ro khi các doanh nghiệp khai thác dữ liệu và nội dung do tình nguyện viên tạo ra mà không có sự đầu tư tương xứng nhằm đảm bảo tính bền vững của dự án, không có chính sách khuyến khích người đóng góp, hoặc không tôn trọng cơ chế quản trị mở. Tương tự, khi các LLM đứng ra làm trung gian giữa DPG và người dùng cuối, mối liên hệ cũng như thiện chí và động lực từng tạo nên và duy trì DPG sẽ dần phai nhạt. Nếu người đóng góp cảm thấy công sức của mình không được tôn trọng, ghi nhận hoặc đền đáp xứng đáng, họ có thể không còn thấy lợi ích gì trong việc tham gia và hỗ trợ phát triển các DPG.

  6. Tác động tiêu cực đến cộng đồng DPG: Việc ngày càng nhiều LLM sử dụng dữ liệu mà không có sự đồng ý đang buộc các cộng đồng DPG phải xây dựng các chính sách và cơ chế kiểm soát mới. Điều này làm phân tán nguồn lực vốn đã hạn hẹp của các chủ sở hữu sản phẩm và tình nguyện viên DPG vào việc giải quyết các thách thức mới liên quan đến AI, thay vì dành thời gian đó để duy trì và phát triển dữ liệu cũng như nội dung mở phục vụ lợi ích chung. Các biện pháp có thể được đưa ra nhằm cấm các đơn vị thương mại sử dụng dữ liệu và nội dung mở lại đi ngược lại tinh thần của nguồn mở cũng như các loại giấy phép đang được các DPG áp dụng rộng rãi; đồng thời, chúng cũng gây tác động tiêu cực đến những người dùng chân chính – những người có thiện chí ghi nhận nguồn gốc và hỗ trợ các DPG một cách công bằng. Cuối cùng, nếu sự ủng hộ dành cho cộng đồng DPG suy giảm, hoặc việc tương tác với DPG trở nên phức tạp đối với người dùng và các cá nhân có tiềm năng trở thành người bảo trì, thì toàn bộ cơ sở hạ tầng nhân sự của DPG có thể sẽ sụp đổ.

3.0 Khuyến nghị

Dựa trên những thách thức chung đã nêu ở trên, dưới đây là một số khuyến nghị (không vét cạn) nhằm thúc đẩy sự hợp tác với các công ty phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) thương mại, các tổ chức nghiên cứu phi thương mại và hệ sinh thái AI rộng lớn hơn, song song với các cơ chế mà các tổ chức DPG (Hàng hóa Công cộng Kỹ thuật số) đang nghiên cứu triển khai:

3.1. Tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc

  • Bắt buộc công khai danh mục nội dung: Cần khuyến khích các công ty LLM công bố (ở mức tổng quát) các nguồn dữ liệu chính được thu thập (scraped) để đưa vào kho dữ liệu huấn luyện của họ, qua đó cho phép các tổ chức DPG xác nhận liệu nội dung của mình có được sử dụng hay không.

  • Cơ chế ghi nhận nguồn gốc: Cần tiếp tục xây dựng các tiêu chuẩn bắt buộc về quy trình phản hồi, trong đó kết quả đầu ra của AI phải liên kết và trích dẫn các bộ dữ liệu gốc đã cung cấp thông tin cho chúng. Việc này nên dựa trên các khuôn khổ ghi nhận nguồn gốc và hướng dẫn thực tiễn tốt nhất—chẳng hạn như các hướng dẫn do Creative Commons phát triển5. Điều này đảm bảo rằng nội dung do máy tạo ra vẫn duy trì khả năng truy xuất rõ ràng về nguồn gốc do con người tạo ra, qua đó củng cố giá trị của nguồn tài nguyên chung kỹ thuật số (digital commons).

3.2. Tính tương hỗ và chia sẻ giá trị

  • Tái đầu tư tài chính: Các công ty LLM thương mại phụ thuộc nhiều vào nội dung DPG được thu thập cần thiết lập một quỹ hoặc cơ chế bền vững cho cả hai bên, nhằm cung cấp các khoản tài trợ, nguồn vốn không ràng buộc mục đích cụ thể, hoặc các nguồn lực kỹ thuật cho chính các tổ chức DPG có nội dung đóng góp vào thành công thương mại của họ.

  • Tiếp cận dữ liệu vì mục đích nghiên cứu một cách có đạo đức: Các công ty LLM thương mại cần cam kết cung cấp quyền truy cập miễn phí, chuyên biệt và đảm bảo độ trung thực cao vào các mô hình tiên tiến của họ để phục vụ hoạt động nghiên cứu và phát triển phi thương mại trong cộng đồng DPG và các cộng đồng vì lợi ích công cộng.

3.3. Việc cấp phép, quản trị và các công cụ pháp lý

  • Tôn trọng chính sách dành cho robot (robots.txt): Các tổ chức DPG cần duy trì và cập nhật thường xuyên tệp robots.txt, trong đó quy định rõ ràng các hạn chế đối với trình thu thập dữ liệu tự động (crawlers) và bot AI, xác định các tham số sử dụng, cũng như bảo vệ nguồn tài nguyên máy chủ khỏi việc thu thập dữ liệu bừa bãi. Tương tự, các công ty LLM thương mại và tổ chức nghiên cứu phi thương mại cần cam kết xây dựng các biện pháp bảo vệ về mặt kỹ thuật và chính sách để đảm bảo tuân thủ các quy tắc này.

  • Các điều khoản chống thu thập dữ liệu trong Điều khoản Dịch vụ – ToS (Terms of Service): Các tổ chức nên áp dụng các Điều khoản Dịch vụ rõ ràng, trong đó cấm dứt khoát hành vi thu thập dữ liệu quy mô lớn và thu thập dữ liệu tự động khi chưa được phép; qua đó thiết lập cơ sở pháp lý để quản lý các tương tác thương mại và bảo vệ các tài sản dữ liệu thuộc quyền sở hữu riêng.

3.4 Các cơ chế kỹ thuật cho DPG

  • Mô hình API phân cấp: Triển khai mô hình truy cập nhiều cấp độ, trong đó người dùng phổ thông, phi thương mại hoặc nghiên cứu vẫn được truy cập miễn phí và không bị hạn chế, trong khi các đơn vị thương mại có lưu lượng truy cập lớn sẽ được chuyển hướng sang cấp độ API trả phí với các điểm cuối (endpoint) chuyên dụng6. Theo mô hình này, các đơn vị thương mại có thể trả phí cho các tính năng chuyên biệt khác như luồng dữ liệu thời gian thực và siêu dữ liệu có cấu trúc. Cơ chế này chuyển đổi hiệu quả việc khai thác nguồn tài nguyên mở thành một chu trình tài chính bền vững, tái đầu tư vào công tác bảo trì và cơ sở hạ tầng nhân lực của hệ sinh thái DPG.

  • Triển khai CAPTCHA: Áp dụng CAPTCHA hoặc các bài kiểm tra xác thực tương tác (challenge-response) tương tự đối với lưu lượng truy cập đáng ngờ để xác minh sự tương tác của con người; qua đó ngăn chặn hiệu quả sự truy cập của bot tự động mà vẫn đảm bảo khả năng truy cập cho người dùng thực.

  • Giới hạn tốc độ cho các yêu cầu có điểm số bot cao: Cấu hình giới hạn tốc độ API linh hoạt dựa trên mô hình mẫu lưu lượng truy cập để ngăn chặn tình trạng suy giảm hiệu năng máy chủ do hoạt động khai thác dữ liệu cường độ cao, đảm bảo sự ổn định cho người dùng thực và các nhà nghiên cứu khoa học mở.

  • Tường lửa ứng dụng web – WAF (Web Application Firewalls): Triển khai các giải pháp WAF để giám sát và lọc lưu lượng truy cập, tự động chặn các bot thu thập dữ liệu (scraper bot) tự động đã biết và các nguồn lưu lượng độc hại vượt quá ngưỡng an toàn được thiết lập.

4.0 Kết luận

Các khuyến nghị này đóng vai trò là điểm khởi đầu cho các cuộc đối thoại và là khung chính sách nhằm điều chỉnh mối quan hệ công bằng và có đạo đức hơn giữa các đơn vị quản lý hàng hóa công kỹ thuật số (DPG) và các nhà phát triển công nghệ AI thương mại mang tính đột phá. Các chủ sở hữu sản phẩm DPG mong muốn nhận được sự hỗ trợ có chủ đích nhằm khẳng định lại giá trị của cơ sở hạ tầng nhân lực đằng sau các DPG, đồng thời xây dựng một cơ chế an toàn hơn—không hạn chế người dùng hợp pháp tiếp tục đổi mới sáng tạo dựa trên các hàng hóa công này, nhưng vẫn khuyến khích các thành viên cộng đồng tham gia hỗ trợ công tác bảo trì. Chúng ta thực sự cần một cuộc đối thoại cởi mở, nơi các thành viên cộng đồng không bị buộc phải chọn phe trong vấn đề sử dụng AI, mà thay vào đó có thể cùng các đơn vị thương mại và phi thương mại xác định một lộ trình phát triển phù hợp.

Ban Thư ký của Liên minh Hàng hóa Công cộng Kỹ thuật số – DPGA (Digital Public Goods Alliance) cũng đã xây dựng "Cẩm nang Bảo vệ DPG" (DPG Defence Playbook) (bản dịch sang tiếng Việt). Tài liệu này cung cấp cái nhìn tổng quan về các cơ chế hiện có nhằm bảo vệ khỏi việc lạm dụng khai thác của AI, đồng thời đối chiếu các cơ chế đó với định nghĩa về tính mở hiện hành và rộng hơn là Tiêu chuẩn DPG. Mục tiêu của cẩm nang là nâng cao hiểu biết và làm rõ các khái niệm liên quan đến sự cân bằng giữa việc duy trì quyền truy cập mở và việc đảm bảo sự tồn tại lâu dài của nguồn tài nguyên mở. Chúng tôi sẽ tiếp tục hợp tác với tất cả các bên liên quan và chủ sở hữu sản phẩm DPG để thúc đẩy hơn nữa công việc này.

Nếu bạn là chuyên gia về bất kỳ khuyến nghị hoặc thách thức nào nêu trên và muốn chia sẻ tài nguyên hoặc hiểu biết chuyên môn với các chủ sở hữu sản phẩm DPG thuộc nhóm Nội dung Mở & Dữ liệu Mở thông qua các lời kêu gọi cộng đồng (đặc biệt là về các chủ đề dưới đây), vui lòng gửi email cho chúng tôi.

  • Đo lường tác động của các DPG về Nội dung Mở và Dữ liệu Mở.

  • Sử dụng AI có đạo đức cho các DPG về Nội dung Mở và Dữ liệu Mở.

  • Tính bền vững về tài chính cho các DPG về Nội dung Mở và Dữ liệu Mở.

5.0 Ghi nhận đóng góp

Các DPG về Dữ liệu Mở và Nội dung Mở sau đây đã tham gia vào quá trình thu thập dữ liệu và cung cấp thông tin chuyên môn làm cơ sở cho bản tóm tắt ý tưởng này; đồng thời nhận được sự đánh giá chuyên sâu từ các chủ sở hữu sản phẩm như Malvika Sharan, Lucia Ixtacuy, Sergio Bogazzi, Miguelángel Verde, Alicia Seidle và Marc McGowan.

  1. Govdirectory

  2. Storyweaver

  3. Wikirate Data

  4. Đào tạo vận động chính sách cho nhân viên y tế cộng đồng

  5. Dự án lập bản đồ cơ sở y tế toàn cầu 

  6. The Land Portal

  7. Open Food Facts

  8. Open Sustainable Technology

  9. Wikipedia

  10. The Turing Way

6. Tài liệu tham khảo 

  1. Xu hướng người dùng mới trên Wikipedia

  2. Suy ngẫm lại về tính mở trong kỷ nguyên AI

  3. Quo Vadis, Crawlers? Những bước tiến và định hướng tiếp theo trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng của chúng ta

  4. Tính mở bị biến thành vũ khí? Hướng tới một khế ước xã hội mới về dữ liệu trong kỷ nguyên AI

  5. Từ tín hiệu đến cơ sở hạ tầng: Củng cố nguồn tài nguyên chung (Commons) cho kỷ nguyên AI

  6. Wikimedia Foundation ra mắt Wikimedia Enterprise: sản phẩm mới theo cơ chế tự nguyện đăng ký, cho phép các công ty và tổ chức dễ dàng tái sử dụng nội dung từ Wikipedia và các dự án Wikimedia

Table of Contents

1.0 Introduction and Purpose

2.0 Context: The Shared Challenges

3.0 Recommendations

  3.1 Transparency and Traceability

  3.2 Reciprocity and Value Sharing

  3.3 Licensing, Governance, and Legal Tools

  3.4 Technical Mechanisms for DPGs

4.0 Conclusion

5.0 Acknowledgement

6.0 References

1.0 Introduction and Purpose

This concept note presents a consolidated set of recommendations, mechanisms, and a foundational position developed by digital public goods (DPG) product owners across various Open Content and Open Data DPGs in response to shared challenges and concerns described in the subsequent sections below. Its primary purpose is to address the emergent practical challenges associated with the ingestion, processing, and use of open content and open data from DPGs by commercial Large Language Model (LLM) companies, artificial intelligence entities, and other non-commercial research organisations 1.

The recommendations outlined here are born out of a shared necessity to ensure that the open, public-good nature of DPGs’ data and content is preserved, that the original intent and licensing are respected, and that the value generated by these public-good resources is reinvested and fairly acknowledged, in a manner that benefits the communities and stakeholders who created it 2.

2.0 Context: The Shared Challenges

The rapid proliferation and increasing commercialisation of generative AI, particularly large language models, present a novel set of challenges for DPGs, which, by definition, operate on principles of openness, public benefit, and non-exclusivity 3. LLMs derive significant commercial value from ingesting, training on, and repackaging content created for the public good. This dynamic creates a fundamental power imbalance in the ability to use data and derive value from it. The public-good sector provides the foundational “raw material” for proprietary commercial and non-commercial products, yet lacks a mechanism for reciprocal value-sharing, acknowledgement, or reinvestment into the DPG ecosystem 4. The core challenges shared by DPG product owners include:

  1. Infrastructure & Technical Challenges: Bot scraping and crawler abuse overwhelm APIs, consume significant resources, increase operational costs, and make platforms less usable for legitimate contributors and users. 

  2. AI and Generative Technology Impact: Users are increasingly accessing information through AI chatbots rather than visiting original projects, while open content is being scraped, repackaged, and relicensed without adequate attribution, compensation, or transparency, raising growing concerns among contributors and creators. 

  3. Financial Sustainability: Traditional grant funding is becoming less reliable, and fundraising is harder as funders route their programs to new AI technologies. Lower traffic and visitor metrics also weaken the argument for supporting a consistent user base. More organisations are becoming cautious about sharing data openly or sceptical about investing in developing open content due to concerns about value extraction. 

  4. Lack of Transparency and Opt-Out Mechanisms: There is currently no established standard or culture for disclosing the use of data in AI, whether knowingly or inadvertently. DPGs often have no clear visibility into which commercial or non-commercial LLM entities are utilising their content, how it is being used, or a straightforward mechanism to engage in dialogue, collaborate on shared goals, request adherence to specific ethical guidelines, or effectively ‘opt out’ of certain high-risk uses. Limited disclosure of how and why major AI companies use data also makes it difficult for organisations to measure impact, protect their assets, and secure long-term funding. 

  5. Contribution Model Threats: Community contribution models are at risk as corporate actors extract volunteer-created data and content without clear reciprocal investment in project sustainability, contributor incentives, or respect for open governance. Likewise, when LLMs step between the DPG and its end user, the contact and the goodwill/motivation that produced and sustains the DPG begin to fade. If contributors no longer feel that their work is respected, attributed, or reciprocated, they may not perceive benefit in engaging with and supporting the development of DPGs. 

  6. Negative Impact on the DPG Community: The increasing use of LLMs without consent is requiring DPG communities to develop new policies and guardrails, diverting the limited capacity of DPG product owners and volunteers towards solving new AI-related challenges, which is taking away the time needed for maintaining and developing open data and content for shared use. Possible steps to prohibit commercial entities from using open data and open content run counter to the open-source ethos and the licenses broadly applied by DPGs, and negatively impact legitimate users who intend to fairly credit and support DPGs. Finally, if support for the DPG community declines or engagement with DPG for users and potential maintainers becomes complicated, the entire human infrastructure of DPG may collapse. 

3.0 Recommendations

Based on the shared challenges described above, the following non-exhaustive recommendations are put forth for engagement with commercial large language model companies, non-commercial research organisations, and the broader AI ecosystem, alongside mechanisms DPGs are exploring:

3.1. Transparency and Traceability

  • Mandatory Content Index Disclosure: LLM companies should be encouraged to publish, at a high level, the major sources of scraped data used in their training corpora, enabling DPGs to confirm whether their content was used. 

  • Attribution Mechanism: The work should continue on standards that mandate a behavioural loop in which AI outputs must link back to and cite the original source datasets that informed them. Drawing on attribution frameworks and best practice guidance—such as those developed by Creative Commons 5. This ensures that machine-generated content maintains clear traceability to its human-authored origins, reinforcing the value of the digital commons. 

3.2. Reciprocity and Value Sharing

  • Financial Reinvestment: Commercial LLM companies that rely heavily on scraped DPG content should establish a mutually sustainable fund or mechanism to provide grants, unrestricted funding, or technical resources back to the DPG organisations whose content contributes to their commercial success. 

  • Ethical Data Access for Research: Commercial LLM companies should commit to providing free, dedicated, and high-fidelity access to their advanced models for non-commercial research and development within the DPG and public-good communities. 

3.3. Licensing, Governance, and Legal Tools

  • Respecting Robot Policies (robots.txt): DPGs should maintain up-to-date robots.txt files that clearly specify disallowances for automated crawlers and AI bots, specify usage parameters, and protect server resources from indiscriminate scraping. Likewise, commercial LLM companies and non-commercial research organisations should commit to developing technical and policy safeguards to ensure compliance with these rules. 

  • Terms of Service (ToS) Anti-Scraping Clauses: Organisations should implement clear ToS that explicitly prohibit unauthorised large-scale data harvesting and automated scraping, establishing a legal baseline for managing commercial interactions and protecting proprietary data assets. 

3.4 Technical Mechanisms for DPGs

  • Tiered API Scheme: Implement a multi-tier access model in which public/non-commercial/research users retain free, unrestricted access, while high-volume commercial entities are routed to a paid API tier that provides dedicated endpoints 6. Under this model, commercial entities can pay for other specialised features such as real-time data streams and structured metadata. This mechanism effectively transforms the extraction of open resources into a sustainable funding loop that reinvests in the maintenance and human infrastructure of the DPG ecosystem. 

  • CAPTCHA Implementation: Deploy CAPTCHA or similar challenge-response tests for suspicious traffic to verify human interaction, effectively mitigating automated bot access while maintaining accessibility for genuine users. 

  • Rate-Limiting for Requests with High Bot Score: Configure dynamic API rate limits based on traffic patterns to prevent server degradation from aggressive data extraction, ensuring stability for legitimate human users and open-science researchers. 

  • Web Application Firewalls (WAF): Deploy WAF solutions to monitor and filter traffic, automatically blocking known automated scraper bots and malicious traffic sources that exceed defined safety thresholds. 

4.0 Conclusion

These recommendations serve as a starting point for dialogue and a policy framework to govern a more equitable and ethical relationship between the stewards of digital public goods and the developers of transformative commercial AI technologies. DPG product owners desire intentional support to reiterate the value of the human infrastructure behind DPGs and to build a safer mechanism that doesn’t restrict legitimate users from continuing to innovate with our public goods while still motivating community contributors to support maintenance. We do need an open dialogue that doesn’t require community members to pick sides on whether to use AI, but rather to engage with commercial and non-commercial entities to identify an appropriate path forward.

The DPGA Secretariat has likewise developed a DPG Defence Playbook, an overview of available mechanisms to protect against AI exploitation and how they map against the current open definition, and, by extension, the DPG Standard. The playbook’s aim is to deepen understanding and conceptual clarity around the tension between maintaining open access and ensuring the survival of an open resource. We will continue to work with all relevant stakeholders and DPG product owners to advance this work further.

If you’re an expert on any of the recommendation/challenge outlined above and would like to share resources or insights with Open Content & Open Data DPG product owners via their community calls (specifically on the topics below), please send an email.

  • Measuring Impact for Open Content and Data DPGs. 

  • Ethical Use of AI for Open Content and Data DPGs. 

  • Financial Sustainability for Open Content and Data DPGs. 

5.0 Acknowledgement

The following Open Data and Open Content DPGs were involved in data collection and insights that informed this concept note, with specific in-depth reviews from product owners such as Malvika Sharan, Lucia Ixtacuy, Sergio Bogazzi, Miguelángel Verde, Alicia Seidle, and Marc McGowan.

  1. Govdirectory 

  2. Storyweaver 

  3. Wikirate Data 

  4. Advocacy Training for Community Health Workers 

  5. Global Healthsites Mapping Project 

  6. The Land Portal 

  7. Open Food Facts 

  8. Open Sustainable Technology 

  9. Wikipedia 

  10. The Turing Way 

6.0 References

  1. New User Trends on Wikipedia 

  2. Rethinking openness in the age of AI 

  3. Quo Vadis, Crawlers? Progress and what’s next on safeguarding our infrastructure 

  4. The Weaponisation of Openness? Toward a New Social Contract for Data in the AI Era 

  5. From Signals to Infrastructure: Strengthening the Commons for the AI Era 

  6. Wikimedia Foundation launches Wikimedia Enterprise: the new, opt-in product for companies and organizations to easily reuse content from Wikipedia and Wikimedia projects 

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ Nhật, 18 tháng 10, 2026

‘Cẩm nang bảo vệ hàng hóa công cộng kỹ thuật số (DPG)’ - bản dịch sang tiếng Việt

 

‘Cẩm nang bảo vệ hàng hóa công cộng kỹ thuật số (DPG)’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của các tác giả Lea Gimpel, Bolaji Ayodeji biên soạn, do Ban thư ký của Liên minh Hàng hóa Công cộng Kỹ thuật số - DPGA (Digital Public Goods Alliance) xuất bản tháng 7/2026, giấy phép CC BY 4.0.

“Mục đích và phạm vi của cẩm nang 

Mục đích của bản tổng quan này là làm rõ các khái niệm trong một cuộc tranh luận đang diễn ra gay gắt. Tài liệu không nhằm mục đích phán xét các biện pháp bảo vệ mà các chủ sở hữu sản phẩm DPG (Hàng hóa Công cộng Kỹ thuật số) và những người quản lý nguồn tài nguyên chung kỹ thuật số (digital commons) đã thực hiện. Thay vào đó, tài liệu hướng tới việc làm rõ những thách thức mà các chủ sở hữu sản phẩm phải đối mặt và phân loại các cơ chế phòng vệ hiện có. Tài liệu cũng bao gồm các cơ chế chủ động khuyến khích sự tương hỗ có đi có lại (được đánh dấu bằng màu xanh nhạt). Bản tổng quan này hoàn toàn chưa phải là tài liệu toàn diện. Các cuộc thảo luận đang diễn ra với các chủ sở hữu sản phẩm DPG – dựa trên cẩm nang này và các cuộc tranh luận rộng hơn trong hệ sinh thái – sẽ tiếp tục định hình các thực tiễn tốt được khuyến nghị trong Tiêu chuẩn DPG cũng như các hướng dẫn trên wiki DPG. Những cập nhật nêu trên và các cập nhật trong tương lai sẽ đảm bảo Tiêu chuẩn này tiếp tục phát triển như một khuôn khổ linh hoạt, thích ứng, bắt nguồn từ những thách thức thực tế về phòng vệ và tương hỗ mà các bên quản lý DPG gặp phải.

Như chúng tôi đã ghi nhận, việc tham gia vào "trò chơi mèo vờn chuột" mang tính phản ứng ở cấp độ mã nguồn để chống lại các công cụ thu thập dữ liệu (scraper) độc hại – thông qua việc kiểm soát bằng cách truy vấn máy khách (client interrogation) hoặc làm nhiễu dữ liệu (data poisoning) – rốt cuộc lại gây hại cho người dùng là con người, làm suy giảm tính toàn vẹn của dữ liệu và đóng kín các DPG. Để bảo vệ hiệu quả và bền vững hệ sinh thái mở, cần chuyển hướng chiến lược lên cấp độ cao hơn, đồng thời tách biệt các vấn đề pháp lý và kỹ thuật về tính mở khỏi các vấn đề về quản trị nguồn lực, quản lý rủi ro và thực thi trách nhiệm giải trình. Trong suốt tài liệu cẩm nang này, mỗi cơ chế phòng vệ được đánh giá không chỉ dựa trên hiệu quả mà còn dựa trên mức độ phù hợp với Tiêu chuẩn DPG. Cách tiếp cận kép này đảm bảo rằng các chủ sở hữu sản phẩm có thể đưa ra quyết định sáng suốt nhằm bảo vệ dự án của mình, đồng thời duy trì điều kiện để được công nhận là hàng hóa công cộng kỹ thuật số.

Đây là thách thức của hệ sinh thái, đòi hỏi các giải pháp ở cấp độ hệ sinh thái. Các giải pháp chung đó cần hướng tới các tầng quản trị công, pháp lý và vĩ mô. Các thành viên của DPGA đang nỗ lực hướng tới những giải pháp này thông qua việc xây dựng hướng dẫn theo lĩnh vực và khuôn khổ ghi nhận nguồn gốc (attribution frameworks) trong dự án Tín hiệu - CC Signals Project (của Creative Commons), cũng như xây dựng liên minh xoay quanh ý tưởng coi cơ sở hạ tầng tri thức nhân loại là cơ sở hạ tầng kỹ thuật số thiết yếu – vốn đòi hỏi nguồn tài trợ công dài hạn (do Open Knowledge Foundation và Wikimedia Foundation thực hiện).

Việc đảm bảo cơ sở hạ tầng tri thức chung của chúng ta luôn mở, được con người quản lý và có khả năng chống chịu tốt chính là nền tảng cho niềm tin trong bối cảnh xã hội đang bị chia rẽ. Đây là trách nhiệm chung, vượt ra ngoài phạm vi của từng chủ sở hữu sản phẩm DPG riêng lẻ. Tại Ban Thư ký DPGA, chúng tôi cam kết sử dụng nền tảng của mình để cùng các thành viên và đối tác thay đổi luật chơi.”

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 18 trang tại địa chỉ:

https://www.dropbox.com/scl/fi/rsu3nwpeflin02u4dyh1f/The_DPG_Defence_Playbook_90d076d138_Vi-03102026.pdf?rlkey=431tmf2h5zfbxxom2b1y7o134&st=9kwe4nd5&dl=0

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Năm, 15 tháng 10, 2026

Tính mở & Chủ quyền kỹ thuật số: Ai duy trì các nguồn tài nguyên chung?

 

Photo by Anna Tumadóttir, 2026, is licensed under CC BY 4.0

Photo by Anna Tumadóttir, 2026, is licensed under CC BY 4.0.

Openness & Digital Sovereignty: Who Sustains the Commons?

Posted 30 September 2026 by Anna Tumadóttir

Theo: https://creativecommons.org/2026/09/30/openness-digital-sovereignty-who-sustains-the-commons/

Bài được đưa lên Internet ngày: 30/09/2026

Chúng ta đang ở thời điểm then chốt đối với nền tảng web mở, và cần đưa các vấn đề về tính mở cũng như nguồn tài nguyên chung (commons) vào các cuộc thảo luận công khai, trong khi nỗ lực định hướng sự phát triển của AI nhằm phục vụ lợi ích cộng đồng. Đây cũng là lúc tính mở được ca ngợi như một giải pháp vạn năng cho chủ quyền kỹ thuật số; điều này đòi hỏi chúng ta phải xem xét và đánh giá kỹ lưỡng hơn.

Vào ngày 21 tháng 9, Creative Commons đã quy tụ các chuyên gia hàng đầu, những người thực hành và các nhà phát triển để cùng thảo luận về nền tảng hợp tác của tính mở. Họ đã cùng xem xét mọi khía cạnh của hệ thống để hiểu rõ hơn về những gì tính mở có thể—và không thể—thực hiện nhằm hỗ trợ các cộng đồng và quốc gia hướng tới chủ quyền kỹ thuật số.

Sự kiện này được tổ chức thành công nhờ sự hỗ trợ hào phóng từ Siegel Family Endowment. Chúng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các đơn vị đồng tổ chức tại Trung tâm Engelberg của NYU đã tạo không gian cho cuộc đối thoại ý nghĩa này.

Những thông điệp xuyên suốt và rõ nét từ buổi thảo luận bao gồm:

  • Tính mở tạo ra các lựa chọn

  • Chủ quyền phụ thuộc vào khả năng thực thi và duy trì các lựa chọn đó

  • Việc duy trì con người, các thể chế và nguồn lực chung—những yếu tố tạo nên tính mở—phải là một phần trong bất kỳ chiến lược chủ quyền hợp lý nào

Khi chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh về AI tại Geneva vào năm tới, chúng tôi coi việc tổ chức các cuộc đối thoại, hợp tác với các tổ chức có cùng chí hướng và xây dựng các công cụ hiện thực hóa tương lai mong muốn là trách nhiệm của mình.

Chúng tôi bắt đầu ngày làm việc với một nhận định đơn giản: tính mở và chủ quyền kỹ thuật số có mối liên hệ mật thiết, nhưng bản thân tính mở chưa phải là một chiến lược chủ quyền. Chủ quyền kỹ thuật số cốt yếu nằm ở khả năng đưa ra những lựa chọn có ý nghĩa về các hệ thống kỹ thuật số mà chúng ta phụ thuộc vào. Và quả thực, tính mở có thể giúp tạo ra các lựa chọn đó thông qua quyền tự do kiểm tra, tùy biến, chia sẻ, hợp tác và—có lẽ quan trọng nhất—là khả năng từ bỏ các hệ thống không còn phục vụ lợi ích của chúng ta khi cần thiết.

Tuy nhiên, những quyền tự do này chỉ thực sự chuyển hóa thành chủ quyền khi chúng ta có đủ năng lực để thực thi chúng. Cơ sở hạ tầng, kỹ năng, cơ chế quản trị và nguồn lực—đó là tất cả những yếu tố cần thiết để biến các lựa chọn đó thành hiện thực.

Hợp tác mở / Chủ quyền mở

Trong cuộc thảo luận về tính mở, sự hợp tác và chủ quyền kỹ thuật số do Vidisha Mishra từ Global Solutions Initiative chủ trì, các diễn giả đã cùng xem xét cách các quốc gia và cộng đồng có thể hợp tác xây dựng năng lực thay vì mặc định rằng chủ quyền đồng nghĩa với việc phải tự mình làm mọi thứ. Chúng tôi đã nghe về những cơ hội hợp tác giữa các cường quốc tầm trung và vai trò của việc chia sẻ nguồn lực trong việc mở rộng các lựa chọn. Paul Samson từ CIGI gọi đây là "sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính chiến lược". Đây là tư duy mà chúng ta có thể áp dụng, đồng thời tận dụng nhận thức ngày càng cao về tầm quan trọng của tính mở. Tư duy này cũng đóng vai trò then chốt để thúc đẩy các sáng kiến ​​như "50 in 5" (triển khai Cơ sở hạ tầng Công cộng Kỹ thuật số - DPI tại 50 quốc gia trong vòng 5 năm) – một nỗ lực quan trọng nhằm chia sẻ kinh nghiệm, các mô hình thực tiễn tốt nhất và công nghệ để phát triển cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số toàn cầu. Mitchell Baker, đồng sáng lập dự án Mozilla, đã chỉ ra một thực tế có phần trái ngược với suy nghĩ thông thường: "tính không ổn định (instability) có thể thúc đẩy tính mở". Bà nhấn mạnh rằng chúng ta cần tận dụng cơ hội này, đặc biệt là vì – như Liv Marte Nordhaug từ DPGA đã tóm tắt – "chúng ta phải hành động nhanh chóng, bởi vì mọi thứ đang dần đổ vỡ".

Cơ sở hạ tầng mở

Chính từ gợi mở đó, cuộc thảo luận đã chuyển hướng sang chủ đề cơ sở hạ tầng mở. Đồng nghiệp xuất sắc của tôi, Monica Granados, đã sử dụng phép ẩn dụ về sinh thái học khi trình bày về khái niệm cơ sở hạ tầng của nguồn tài nguyên chung (commons). Cách tiếp cận này vừa mang lại những liên tưởng thú vị, vừa giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về bối cảnh hiện tại. Khi loài sói tại Vườn quốc gia Yellowstone bị tiêu diệt do nạn săn bắt không kiểm soát, hệ sinh thái đã phải gánh chịu hệ quả tiêu cực: số lượng con mồi gia tăng dẫn đến tình trạng chăn thả quá mức, xói mòn đất và ảnh hưởng xấu đến các loài thú nhỏ vốn phụ thuộc vào sự cân bằng tinh tế của môi trường sống tự nhiên.

Điều gì sẽ xảy ra với "nguồn tài nguyên chung" (commons) nếu những "con sói" của cơ sở hạ tầng mở – tức là các tổ chức hoạt động theo mô hình mở như chúng tôi – biến mất? (Lưu ý: Việc tái thả và hỗ trợ loài sói một cách cẩn trọng, thông qua các biện pháp can thiệp và quy định quản lý, đã giúp khôi phục sự cân bằng tại Yellowstone.)

Cuộc thảo luận tập trung vào việc kết nối giữa chính sách và thực tiễn. Làm việc theo mô hình mở mang lại sự linh hoạt như thế nào? Đâu là những thực tế thương mại và thách thức trong việc xây dựng và duy trì cơ sở hạ tầng có khả năng tồn tại bền vững? Và các định nghĩa của chúng ta cần thay đổi ra sao trong thời điểm hiện tại? Kaitlin Thaney từ tổ chức Invest in Open Infrastructure đã thảo luận về việc bối cảnh định nghĩa đang chuyển dịch từ góc độ "ý thức hệ" sang hướng "thực tiễn". Thay vì sa đà vào những định nghĩa cứng nhắc, chúng ta sẽ đạt hiệu quả tốt hơn nếu tập trung xem xét các thách thức ở tầm bao quát cũng như những khả năng mà các quan niệm rộng mở hơn về tính mở có thể mang lại.

Yael Elmatad của OpenAthena phản ánh rằng có một “sự an toàn nhất định trong tính mở”, trong khi Ellie Bertani của GitLab Foundation nói rằng một quan điểm là xem xét “giá trị thu được từ đó, so với giá trị được phân phối tới” khi chúng ta nghĩ về cách xây dựng các công cụ mới. Nếu chúng ta xây dựng trên nền tảng mở, chúng ta sẽ có cơ hội tốt nhất về quyền truy cập và đổi mới được chia sẻ chung theo cách dân chủ hóa. Đồng thời, các nhà xây dựng phải duy trì tính cạnh tranh và cơ sở hạ tầng mở phải được thừa nhận. Jan Gerlach từ Wikimedia Foundation đã nói chuyện sâu sắc về “cuộc khủng hoảng ghi nhận nguồn gốc” (crisis of attribution) vào thời điểm này. Sự thiếu công nhận đối với các quỹ mở này đã được lặp đi lặp lại như một mối lo ngại suốt cả ngày. Như Jan nói, “Cuộc khủng hoảng về tính bền vững trông như thế này đây.”

Creative Commons hiện đang tập trung sâu vào công việc ghi nhận nguồn gốc. Đọc bản tóm tắt vấn đề (bản dịch sang tiếng Việt) và bài viết trên blog (bản dịch sang tiếng Việt) của chúng tôi để tìm hiểu thêm.

Dữ liệu mở

Trên thực tế, các vấn đề ghi công đã được lặp lại trong hội thảo về dữ liệu mở, do Angela Oduor Lungati của Ushahidi dẫn dắt. Ở đây, chúng tôi được nhắc nhở rằng tính mở không bao giờ chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là về cộng đồng, bối cảnh và con người đằng sau dữ liệu. Những thực tế này thường bị bỏ qua nhưng phải được xem xét nếu chúng ta muốn xây dựng các chính sách quản trị dữ liệu toàn diện ở mọi cấp độ.

E.M. Lewis-Jong của Mozilla Data Collective đã nói về sự cần thiết của “một loạt các biện pháp can thiệp để bảo vệ lợi ích công cộng của dữ liệu”, như Chris Lewis của Public Knowledge đã than thở rằng “mọi người đang khóa mọi cách họ có thể”. Jane Anderson của Local Contexts đã nói về việc sử dụng dữ liệu Bản địa cho thấy sự coi thường hoàn toàn đối với nguồn gốc xuất xứ và việc tái sử dụng một cách tôn trọng, bởi vì “những gì được xây dựng đều có hậu quả”. Đầy hứa hẹn, cộng đồng đang có những nỗ lực nhằm tái cân bằng quyền lực.

Từ quan điểm của CC, chúng tôi tiếp tục tin rằng chúng tôi phải cân bằng các quyền truy cập và tái sử dụng có ý nghĩa với trách nhiệm quản lý và lợi ích công cộng. Không có giải pháp duy nhất nào phù hợp với mọi hoạt động chia sẻ dữ liệu vì không phải mọi nhu cầu đều giống nhau. Tầm quan trọng của việc xây dựng cơ sở hạ tầng mở mà chúng tôi xây dựng bằng ngôn ngữ địa phương, bối cảnh văn hóa và thực tiễn mở, tất cả đều cho phép sự tham gia thực sự, không phải là các tiện ích bổ sung tùy chọn cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật số của chúng tôi—chúng phải được coi là một phần cốt lõi của cơ sở hạ tầng đó. Các thực hành mở có thể giúp chúng ta chống lại sự đồng nhất hóa kỹ thuật số và tạo không gian cho một tương lai kỹ thuật số phản ánh sự đa dạng của những người sống trong đó.

Tôi muốn tin rằng tất cả chúng ta đều có thể đồng ý rằng chúng ta không cần phải dịch bản thân chúng ta sang ngôn ngữ, văn hóa hoặc thế giới quan của người khác để tham gia vào một tương lai kỹ thuật số.

Nguồn mở

Phiên thảo luận về nguồn mở đã nhắc nhở người tham dự rằng tất cả chúng ta đều chịu sự chi phối của các lực lượng thị trường – những yếu tố định hình nên các hệ thống ta sử dụng hàng ngày; nhưng đồng thời, ngược lại, nó cũng cho thấy nguồn mở có thể góp phần định hình thị trường và thay đổi các loại hệ thống mà chúng ta sử dụng như một phần của cơ sở hạ tầng công cộng thường ngày của chúng ta. Rào cản lớn nhất có lẽ chỉ đơn thuần nằm ở tính tiện dụng và tâm lý ưa chuộng sự đơn giản; tuy nhiên, các diễn giả cũng chỉ ra rằng điều này có thể phải đánh đổi bằng các vấn đề về quyền riêng tư và lợi ích chung. Amanda Cesari từ bộ phận Google Open Source đã diễn giải lại những thách thức mà người điều hành (ví dụ như trên GitHub) gặp phải khi đối mặt với làn sóng đóng góp hời hợt – hay còn gọi là "spam" – thành cụm từ "những đóng góp kém chất lượng trên quy mô lớn"; bà cũng lưu ý về gánh nặng ngày càng tăng đối với những người duy trì dự án khi họ thiếu các công cụ đánh giá phù hợp. Câu nói ấn tượng nhất trong ngày, đến từ Duane O’Brien thuộc tổ chức Open Source Initiative, đã tóm tắt một thông điệp xuyên suốt: "Bản thân tính 'mở' không tạo ra nhiều giá trị trực tiếp, nhưng nó lại là nền tảng cho phép tạo ra vô số khả năng khác." 

Ai là người duy trì nguồn tài nguyên chung? 

Những cuộc thảo luận này đã củng cố một thông điệp mà phong trào của chúng ta cần tiếp tục lan tỏa khi vận động cho tính mở: chủ quyền kỹ thuật số không đạt được bằng cách sở hữu nhiều hơn các công nghệ mà ta phụ thuộc vào, mà bằng cách nắm quyền chủ động thực sự đối với chúng cũng như có khả năng duy trì quyền chủ động đó theo thời gian. Gần đây, tôi đã đọc xong cuốn sách mới nhất của Cory Doctorow có tựa đề The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI. Trong đó, ông nhiều lần đặt ra câu hỏi (được diễn giải lại như sau): Khi nói đến công nghệ, chúng ta cần tự hỏi: công nghệ đó đang phục vụ ai và đang tác động lên ai? 

Đối với chúng ta – một phong trào bao gồm nhiều cộng đồng đa dạng với những hệ giá trị và niềm tin đan xen – chúng ta phải liên tục đặt ra câu hỏi này một cách công khai cho đến khi tìm được lời giải thỏa đáng: Ai là người duy trì nguồn tài nguyên chung? Nếu tính mở là một trong những nền tảng của chủ quyền kỹ thuật số, thì chúng ta phải kiến ​​tạo các điều kiện để các nguồn tài nguyên mở có thể tồn tại, phát triển và duy trì bền vững. Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng một trong những lý do khiến các giải pháp thay thế nguồn mở chưa trở thành một phần quan trọng hơn trong cơ sở hạ tầng kỹ thuật số là vì tính mở không tự động đi kèm với một mô hình hỗ trợ bền vững. Tất cả chúng ta đều hưởng lợi to lớn từ các nguồn lực chung, nhưng xét trên phương diện tập thể và xã hội, chúng ta vẫn chưa xây dựng được các thể chế, cơ chế tài chính hay cam kết công cần thiết để duy trì chúng. 

Chúng ta không thể trông chờ chỉ vào những nỗ lực tự nguyện để duy trì tính mở, trong khi lại coi đó là một nguyên tắc cơ bản của chủ quyền kỹ thuật số.

Mạng lưới web mở thật tuyệt vời, nhưng những lỗ hổng của nó ngày càng bộc lộ rõ ​​nét. Phần mềm nguồn mở được tôn vinh xứng đáng như một nền tảng cho chủ quyền kỹ thuật số, song chúng ta vẫn chưa thực sự đãi ngộ thỏa đáng cho những người duy trì chúng. Những cá nhân duy trì phần mềm nguồn mở thường xuyên bị kỳ vọng phải làm việc mà thiếu đi nguồn lực hay sự ghi nhận xứng đáng với công sức họ bỏ ra. Các dự án cơ sở hạ tầng mở có thể trở nên phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ thiện hoặc các ưu tiên của một chính phủ hay chính quyền cụ thể. Đồng thời, phong trào tri thức mở cho thấy ngay cả những tài sản công giá trị nhất—chính là cơ sở hạ tầng tri thức thiết yếu của web—cũng trở nên mong manh khi những con người và tổ chức đứng sau chúng không được ghi nhận và không thể duy trì hoạt động.

Các dự án như Wikipedia bộc lộ những sự phụ thuộc đầy mong manh. Chúng minh chứng cho giá trị to lớn của tri thức chia sẻ, nhưng giá trị đó lại phụ thuộc vào cộng đồng các cộng tác viên, biên tập viên, nhà tài trợ cũng như khả năng duy trì sự hỗ trợ cho công việc giúp các nguồn tài nguyên này tồn tại. Các cuộc thảo luận tại sự kiện của chúng tôi cho thấy đây không phải là những vấn đề thứ yếu, mà là những câu hỏi then chốt về khả năng chống chịu của các nền tảng kỹ thuật số của chúng ta.

Việc chúng ta phụ thuộc một cách thiếu cân nhắc vào các cộng đồng mở đang thiếu hụt nguồn lực này cũng cần được quan tâm ngang bằng với sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp công nghệ tập trung. Nếu muốn các hệ thống mở trở thành những giải pháp thay thế bền vững, thì những người duy trì, cơ sở hạ tầng chia sẻ và tri thức mở cần phải là một phần trong các cuộc thảo luận về chính sách, và đặc biệt là trong các chiến lược tài trợ công. Chúng ta không thể bàn về chủ quyền kỹ thuật số như một vấn đề của sự lựa chọn và quyền kiểm soát mà lại bỏ qua trách nhiệm duy trì chính những nguồn lực giúp hiện thực hóa các lựa chọn đó.

Mở rộng Hợp tác

Sự kiện này là một phần của lộ trình "Road to Geneva" (Hướng tới Geneva), đồng thời thể hiện nỗ lực có chủ đích của các tổ chức có cùng ưu tiên nhằm hợp tác trên một quy mô lớn hơn. Lần này, chúng tôi đã quy tụ các nhà vận động, chuyên gia công nghệ và lãnh đạo xã hội dân sự. Chúng ta cần mở rộng diễn đàn này để thu hút thêm cả những người trực tiếp xây dựng hệ thống, các nhà hoạch định chính sách và các bên tài trợ.

Chúng tôi hướng tới một tương lai nơi tính mở không chỉ là niềm mong mỏi mà còn là một thực tiễn bền vững; nơi sự hợp tác giúp mở rộng các lựa chọn thay vì tạo ra những sự phụ thuộc mới; và nơi chủ quyền kỹ thuật số không chỉ được đo lường bằng khả năng kiểm soát của quốc gia, mà còn bằng những lựa chọn thực sự có ý nghĩa dành cho người dân, cộng đồng và các tổ chức.

Nếu có thể tạo sự đồng bộ tốt hơn giữa các chương trình nghị sự chung, chúng ta sẽ tạo ra được tác động tập thể mạnh mẽ hơn. Khi hướng tới Hội nghị Thượng đỉnh AI tại Geneva vào tháng 6 tới, đội ngũ CC sẽ nỗ lực hết mình để góp phần xây dựng một chương trình nghị sự thống nhất hơn vì tính mở và các nguồn tài nguyên chung (the commons).

We are in a critical moment for the open web, and must raise the issues of openness and the commons to the level of public dialogue as we try to steer AI development to serve the public interest. We are also in a moment when open is being hailed as a panacea for digital sovereignty. This warrants interrogation.

On September 21st, Creative Commons convened leading experts, practitioners, and builders for a day of conversation about the collaborative underpinnings of openness, investigating all the layers of the stack for a better, shared understanding of what openness can—and cannot—do to help communities and nations drive towards digital sovereignty.

This event was made possible through the generous support of the Siegel Family Endowment. We are grateful to our co-hosts at the NYU Engelberg Center for making the space for a conversation like this.

Clear throughlines from the convening were:

  • Openness creates choices 

  • Sovereignty depends on our ability to exercise and sustain those choices 

  • Sustaining the people, institutions, and shared resources that make openness possible must be part of any sensible sovereignty strategy 

As we prepare for the AI Summit in Geneva next year, we see it as our responsibility to convene conversations, to collaborate with aligned organizations, and, ultimately, to build tools that enable the future we want to see.

We started the day with a simple proposition: that openness and digital sovereignty are deeply intertwined, but openness alone is not a sovereignty strategy. Digital sovereignty is all about our ability to make meaningful choices about the digital systems on which we depend. And yes, openness can help create those choices through the freedom to inspect, adapt, share, collaborate, and—perhaps most importantly—move away from systems that no longer serve us when that’s necessary.

These freedoms only translate into sovereignty, though, when we have the capacity to exercise them. Infrastructure, skills, governance, resources—these are all things we need to make those choices real. 

Open Collaboration / Open Sovereignty

When discussing openness, collaboration and digital sovereignty, a conversation led by Vidisha Mishra from Global Solutions Initiative, panelists explored how countries and communities can build capacity together rather than assuming sovereignty means doing everything alone. We heard about the possibilities for middle-power collaboration, and the role that shared resources can play in expanding our options. Paul Samson from CIGI described this as “strategic interdependence.” This is a mindset we can lean into while leveraging the heightened awareness that openness has. It is also critical to moving forward on initiatives like 50 in 5—advancing DPI in 50 countries in 5 years, an important effort to share learnings, best practices and technologies to advance global digital public infrastructure. Mitchell Baker, co-founder of the Mozilla project, pointed to the counterintuitive fact that “instability might drive openness” and that it is up to us to leverage this opportunity, especially because, as Liv Marte Nordhaug from the DPGA summarized, “we have to move fast, because things are being broken.”

Open Infrastructure

It was with that provocation that the conversation shifted to open infrastructure. My brilliant colleague Monica Granados brought in an ecology metaphor to her framing of the infrastructure of commons, which allowed for both some humorous metaphor-building and, ultimately, a greater understanding of the moment that faces us. When the wolves in Yellowstone were extirpated due to unregulated hunting practices, there were a number of negative knock-on effects in the ecosystem: their prey grew in population, which led to overgrazing, erosion, and a negative impact on smaller mammals that otherwise relied on a careful balance in the natural habitat.

What would happen to the commons if the wolves of open infrastructure—open organizations like us—were to disappear? (P.S. careful reintroduction of and support of wolves, through intervention and regulation, has rebalanced conditions in Yellowstone.)

The conversation focused on bridging policies and practice. What is the flexibility afforded by working in the open? What are some of the commercial realities and challenges of building and maintaining infrastructure that can endure? And how do our definitions need to shift in this moment? Kaitlin Thaney from Invest in Open Infrastructure discussed that the definitions landscape is shifting from “ideological to pragmatic.” Instead of getting stuck in strict definitions, we’re better served by thinking about bigger picture challenges and what broader conceptions of openness can enable.

Yael Elmatad of OpenAthena reflected that there is a certain “safety in openness,” while Ellie Bertani of GitLab Foundation said that one perspective is to consider “value captured from, versus value delivered to” when we think about how new tools are built. If we build on open foundations, we stand the best chance of democratized access and shared innovation. At the same time, builders have to remain competitive, and open infrastructure must be acknowledged. Jan Gerlach from the Wikimedia Foundation spoke in-depth about a “crisis of attribution” in this moment. This lack of recognition for open foundations was repeated as a concern throughout the day. As Jan says, “This is what a sustainability crisis looks like.”

Creative Commons is focused deeply on attribution work at the moment. Read our issue brief and blog article to learn more.

Open Data

In fact, matters of attribution were echoed in the panel on open data, led by Angela Oduor Lungati of Ushahidi. Here, we were reminded that openness is never just a technical question but rather about the communities, contexts, and people behind the data. These realities on the ground are frequently overlooked but must be considered if we are to build holistic data governance policies at any level.

E.M. Lewis-Jong of the Mozilla Data Collective spoke of the need for “a stack of interventions to guard public benefit of data,” as Chris Lewis of Public Knowledge lamented that “people are locking down every way they can.” Jane Anderson of Local Contexts spoke of uses of Indigenous data that showed a complete disregard for provenance and respectful reuse, because “what gets built has consequences.” Promisingly, there are efforts underway in the community to rebalance power.

From CC’s perspective, we continue to believe that we must balance meaningful access and reuse rights with responsible stewardship and public benefit. There is no single solution that will suit all data sharing because not all needs are the same. The importance of grounding the open infrastructure we build in local languages, cultural contexts, and open practices, all of which enable genuine participation, are not optional add-ons to our digital infrastructure—they must be considered a core part of it. Open practices can help us resist digital homogenization and make space for a digital future that reflects the diversity of the people who inhabit it.

I would like to believe that we can all agree that we should not have to translate ourselves into someone else’s language, culture, or worldview to participate in a digital future.

Open Source

The open source panel reminded attendees how we’re collectively beholden to market forces that shape the systems we use every day but also, conversely, how open source can help shape markets and shift the types of systems we use as part of our daily public infrastructure. The biggest hindrance may simply be usability and preference for simplicity, but panelists reflected that this may come at the expense of privacy considerations and shared benefit. Amanda Cesari from Google Open Source reframed the challenges of an influx of low-effort contributions faced by moderators of Github for example as “low quality contributions at scale,” which could just be called spam, plus the observation about the growing burden this puts on maintainers who lack proper review tooling. The line of the day from Duane O’Brien of the Open Source Initiative summed up a consistent undercurrent: “Open by itself does very little but enables a lot.”

Who Sustains the Commons?

These conversations reinforced something that as a movement we need to carry forward in our case for openness: digital sovereignty is not achieved by owning more of the technology we depend on but rather by having meaningful agency over it and the capacity to exercise that agency over time. I recently finished reading Cory Doctorow’s latest book, The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI. In it, he repeats the following question several times (paraphrased): When it comes to technology, we need to ask who is it doing things for and who is it doing things to?

For us, as a movement, as a patchwork quilt of communities with overlapping belief structures, we have to keep publicly asking the question until there’s a good answer: Who sustains the commons? If openness is one of the building blocks of digital sovereignty, then we have to build the conditions that allow open resources to exist, evolve, and endure. While we have made gains, one of the reasons that open alternatives haven’t become a more substantial part of our digital infrastructure is that openness does not automatically come with a sustainability model for support. All of us benefit enormously from shared resources, but collectively, and as societies, we have not built the institutions, financing, or public commitments that are needed to sustain them.

We cannot expect voluntary efforts alone to sustain openness while treating it as a basic principle of digital sovereignty.

The open web is incredible, but its vulnerabilities are increasingly clear. Open source software is rightly celebrated as a foundation of digital sovereignty, but we still fail to properly reward maintainers. The people who maintain open source software are still too often expected to do so without the resources or recognition their work requires. Open infrastructure projects can become dependent on philanthropic funding or on the priorities of a particular government or administration. And the open knowledge movement shows that even the most valuable public goods—the actual critical knowledge infrastructure of the web—are vulnerable when the people and institutions behind them are not recognized and cannot be sustained.

Projects like Wikipedia reveal fragile dependencies. They demonstrate the extraordinary value of shared knowledge, but that value depends on communities of contributors, editors, and donors and on the continued ability to support the work that keeps such resources alive. The conversations during our event showed that these are not peripheral concerns but rather the key questions about the resilience of our digital foundations.

Our uncritical dependence on these under-resourced open communities deserves just as much attention as our dependence on centralized technology providers. If we want open systems to provide durable alternatives, then maintainers, shared infrastructure, and open knowledge need to be part of our policy discussions and particularly our public funding strategies. We cannot talk about digital sovereignty as a matter of choice and control without also talking about the responsibility to sustain the resources that make those choices possible.

Expanding Collaboration

This event was part of the Road to Geneva, and a more deliberate effort amongst organizations with shared priorities to collaborate on a larger stage. This time around, we brought together advocates, technologists, and civil society leaders. We need to expand the forum to include builders, policymakers, and funders.

We want a future where openness is not simply an aspiration, but a sustainable practice. Where collaboration expands our choices rather than creating new dependencies. And where digital sovereignty is measured not just by what a country can control but by the meaningful choices available to people, communities, and institutions.

If we can build better alignment amongst our shared agendas, we stand to have greater collective impact. As we head into the Geneva AI Summit next June, the team at CC will be doing what we can to help build a more unified agenda for openness and the commons.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com