Tính mở & Chủ quyền kỹ thuật số: Ai duy trì các nguồn tài nguyên chung?

 

Photo by Anna Tumadóttir, 2026, is licensed under CC BY 4.0.

Openness & Digital Sovereignty: Who Sustains the Commons?

Posted 30 September 2026 by Anna Tumadóttir

Theo: https://creativecommons.org/2026/09/30/openness-digital-sovereignty-who-sustains-the-commons/

Bài được đưa lên Internet ngày: 30/09/2026

Chúng ta đang ở thời điểm then chốt đối với nền tảng web mở, và cần đưa các vấn đề về tính mở cũng như nguồn tài nguyên chung (commons) vào các cuộc thảo luận công khai, trong khi nỗ lực định hướng sự phát triển của AI nhằm phục vụ lợi ích cộng đồng. Đây cũng là lúc tính mở được ca ngợi như một giải pháp vạn năng cho chủ quyền kỹ thuật số; điều này đòi hỏi chúng ta phải xem xét và đánh giá kỹ lưỡng hơn.

Vào ngày 21 tháng 9, Creative Commons đã quy tụ các chuyên gia hàng đầu, những người thực hành và các nhà phát triển để cùng thảo luận về nền tảng hợp tác của tính mở. Họ đã cùng xem xét mọi khía cạnh của hệ thống để hiểu rõ hơn về những gì tính mở có thể—và không thể—thực hiện nhằm hỗ trợ các cộng đồng và quốc gia hướng tới chủ quyền kỹ thuật số.

Sự kiện này được tổ chức thành công nhờ sự hỗ trợ hào phóng từ Siegel Family Endowment. Chúng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các đơn vị đồng tổ chức tại Trung tâm Engelberg của NYU đã tạo không gian cho cuộc đối thoại ý nghĩa này.

Những thông điệp xuyên suốt và rõ nét từ buổi thảo luận bao gồm:

• Tính mở tạo ra các lựa chọn

• Chủ quyền phụ thuộc vào khả năng thực thi và duy trì các lựa chọn đó

• Việc duy trì con người, các thể chế và nguồn lực chung—những yếu tố tạo nên tính mở—phải là một phần trong bất kỳ chiến lược chủ quyền hợp lý nào

Khi chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh về AI tại Geneva vào năm tới, chúng tôi coi việc tổ chức các cuộc đối thoại, hợp tác với các tổ chức có cùng chí hướng và xây dựng các công cụ hiện thực hóa tương lai mong muốn là trách nhiệm của mình.

Chúng tôi bắt đầu ngày làm việc với một nhận định đơn giản: tính mở và chủ quyền kỹ thuật số có mối liên hệ mật thiết, nhưng bản thân tính mở chưa phải là một chiến lược chủ quyền. Chủ quyền kỹ thuật số cốt yếu nằm ở khả năng đưa ra những lựa chọn có ý nghĩa về các hệ thống kỹ thuật số mà chúng ta phụ thuộc vào. Và quả thực, tính mở có thể giúp tạo ra các lựa chọn đó thông qua quyền tự do kiểm tra, tùy biến, chia sẻ, hợp tác và—có lẽ quan trọng nhất—là khả năng từ bỏ các hệ thống không còn phục vụ lợi ích của chúng ta khi cần thiết.

Tuy nhiên, những quyền tự do này chỉ thực sự chuyển hóa thành chủ quyền khi chúng ta có đủ năng lực để thực thi chúng. Cơ sở hạ tầng, kỹ năng, cơ chế quản trị và nguồn lực—đó là tất cả những yếu tố cần thiết để biến các lựa chọn đó thành hiện thực.

Hợp tác mở / Chủ quyền mở

Trong cuộc thảo luận về tính mở, sự hợp tác và chủ quyền kỹ thuật số do Vidisha Mishra từ Global Solutions Initiative chủ trì, các diễn giả đã cùng xem xét cách các quốc gia và cộng đồng có thể hợp tác xây dựng năng lực thay vì mặc định rằng chủ quyền đồng nghĩa với việc phải tự mình làm mọi thứ. Chúng tôi đã nghe về những cơ hội hợp tác giữa các cường quốc tầm trung và vai trò của việc chia sẻ nguồn lực trong việc mở rộng các lựa chọn. Paul Samson từ CIGI gọi đây là "sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính chiến lược". Đây là tư duy mà chúng ta có thể áp dụng, đồng thời tận dụng nhận thức ngày càng cao về tầm quan trọng của tính mở. Tư duy này cũng đóng vai trò then chốt để thúc đẩy các sáng kiến ​​như "50 in 5" (triển khai Cơ sở hạ tầng Công cộng Kỹ thuật số - DPI tại 50 quốc gia trong vòng 5 năm) – một nỗ lực quan trọng nhằm chia sẻ kinh nghiệm, các mô hình thực tiễn tốt nhất và công nghệ để phát triển cơ sở hạ tầng công cộng kỹ thuật số toàn cầu. Mitchell Baker, đồng sáng lập dự án Mozilla, đã chỉ ra một thực tế có phần trái ngược với suy nghĩ thông thường: "tính không ổn định (instability) có thể thúc đẩy tính mở". Bà nhấn mạnh rằng chúng ta cần tận dụng cơ hội này, đặc biệt là vì – như Liv Marte Nordhaug từ DPGA đã tóm tắt – "chúng ta phải hành động nhanh chóng, bởi vì mọi thứ đang dần đổ vỡ".

Cơ sở hạ tầng mở

Chính từ gợi mở đó, cuộc thảo luận đã chuyển hướng sang chủ đề cơ sở hạ tầng mở. Đồng nghiệp xuất sắc của tôi, Monica Granados, đã sử dụng phép ẩn dụ về sinh thái học khi trình bày về khái niệm cơ sở hạ tầng của nguồn tài nguyên chung (commons). Cách tiếp cận này vừa mang lại những liên tưởng thú vị, vừa giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về bối cảnh hiện tại. Khi loài sói tại Vườn quốc gia Yellowstone bị tiêu diệt do nạn săn bắt không kiểm soát, hệ sinh thái đã phải gánh chịu hệ quả tiêu cực: số lượng con mồi gia tăng dẫn đến tình trạng chăn thả quá mức, xói mòn đất và ảnh hưởng xấu đến các loài thú nhỏ vốn phụ thuộc vào sự cân bằng tinh tế của môi trường sống tự nhiên.

Điều gì sẽ xảy ra với "nguồn tài nguyên chung" (commons) nếu những "con sói" của cơ sở hạ tầng mở – tức là các tổ chức hoạt động theo mô hình mở như chúng tôi – biến mất? (Lưu ý: Việc tái thả và hỗ trợ loài sói một cách cẩn trọng, thông qua các biện pháp can thiệp và quy định quản lý, đã giúp khôi phục sự cân bằng tại Yellowstone.)

Cuộc thảo luận tập trung vào việc kết nối giữa chính sách và thực tiễn. Làm việc theo mô hình mở mang lại sự linh hoạt như thế nào? Đâu là những thực tế thương mại và thách thức trong việc xây dựng và duy trì cơ sở hạ tầng có khả năng tồn tại bền vững? Và các định nghĩa của chúng ta cần thay đổi ra sao trong thời điểm hiện tại? Kaitlin Thaney từ tổ chức Invest in Open Infrastructure đã thảo luận về việc bối cảnh định nghĩa đang chuyển dịch từ góc độ "ý thức hệ" sang hướng "thực tiễn". Thay vì sa đà vào những định nghĩa cứng nhắc, chúng ta sẽ đạt hiệu quả tốt hơn nếu tập trung xem xét các thách thức ở tầm bao quát cũng như những khả năng mà các quan niệm rộng mở hơn về tính mở có thể mang lại.

Yael Elmatad của OpenAthena phản ánh rằng có một “sự an toàn nhất định trong tính mở”, trong khi Ellie Bertani của GitLab Foundation nói rằng một quan điểm là xem xét “giá trị thu được từ đó, so với giá trị được phân phối tới” khi chúng ta nghĩ về cách xây dựng các công cụ mới. Nếu chúng ta xây dựng trên nền tảng mở, chúng ta sẽ có cơ hội tốt nhất về quyền truy cập và đổi mới được chia sẻ chung theo cách dân chủ hóa. Đồng thời, các nhà xây dựng phải duy trì tính cạnh tranh và cơ sở hạ tầng mở phải được thừa nhận. Jan Gerlach từ Wikimedia Foundation đã nói chuyện sâu sắc về “cuộc khủng hoảng ghi nhận nguồn gốc” (crisis of attribution) vào thời điểm này. Sự thiếu công nhận đối với các quỹ mở này đã được lặp đi lặp lại như một mối lo ngại suốt cả ngày. Như Jan nói, “Cuộc khủng hoảng về tính bền vững trông như thế này đây.”

Creative Commons hiện đang tập trung sâu vào công việc ghi nhận nguồn gốc. Đọc bản tóm tắt vấn đề (bản dịch sang tiếng Việt) và bài viết trên blog (bản dịch sang tiếng Việt) của chúng tôi để tìm hiểu thêm.

Dữ liệu mở

Trên thực tế, các vấn đề ghi công đã được lặp lại trong hội thảo về dữ liệu mở, do Angela Oduor Lungati của Ushahidi dẫn dắt. Ở đây, chúng tôi được nhắc nhở rằng tính mở không bao giờ chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là về cộng đồng, bối cảnh và con người đằng sau dữ liệu. Những thực tế này thường bị bỏ qua nhưng phải được xem xét nếu chúng ta muốn xây dựng các chính sách quản trị dữ liệu toàn diện ở mọi cấp độ.

E.M. Lewis-Jong của Mozilla Data Collective đã nói về sự cần thiết của “một loạt các biện pháp can thiệp để bảo vệ lợi ích công cộng của dữ liệu”, như Chris Lewis của Public Knowledge đã than thở rằng “mọi người đang khóa mọi cách họ có thể”. Jane Anderson của Local Contexts đã nói về việc sử dụng dữ liệu Bản địa cho thấy sự coi thường hoàn toàn đối với nguồn gốc xuất xứ và việc tái sử dụng một cách tôn trọng, bởi vì “những gì được xây dựng đều có hậu quả”. Đầy hứa hẹn, cộng đồng đang có những nỗ lực nhằm tái cân bằng quyền lực.

Từ quan điểm của CC, chúng tôi tiếp tục tin rằng chúng tôi phải cân bằng các quyền truy cập và tái sử dụng có ý nghĩa với trách nhiệm quản lý và lợi ích công cộng. Không có giải pháp duy nhất nào phù hợp với mọi hoạt động chia sẻ dữ liệu vì không phải mọi nhu cầu đều giống nhau. Tầm quan trọng của việc xây dựng cơ sở hạ tầng mở mà chúng tôi xây dựng bằng ngôn ngữ địa phương, bối cảnh văn hóa và thực tiễn mở, tất cả đều cho phép sự tham gia thực sự, không phải là các tiện ích bổ sung tùy chọn cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật số của chúng tôi—chúng phải được coi là một phần cốt lõi của cơ sở hạ tầng đó. Các thực hành mở có thể giúp chúng ta chống lại sự đồng nhất hóa kỹ thuật số và tạo không gian cho một tương lai kỹ thuật số phản ánh sự đa dạng của những người sống trong đó.

Tôi muốn tin rằng tất cả chúng ta đều có thể đồng ý rằng chúng ta không cần phải dịch bản thân chúng ta sang ngôn ngữ, văn hóa hoặc thế giới quan của người khác để tham gia vào một tương lai kỹ thuật số.

Nguồn mở

Phiên thảo luận về nguồn mở đã nhắc nhở người tham dự rằng tất cả chúng ta đều chịu sự chi phối của các lực lượng thị trường – những yếu tố định hình nên các hệ thống ta sử dụng hàng ngày; nhưng đồng thời, ngược lại, nó cũng cho thấy nguồn mở có thể góp phần định hình thị trường và thay đổi các loại hệ thống mà chúng ta sử dụng như một phần của cơ sở hạ tầng công cộng thường ngày của chúng ta. Rào cản lớn nhất có lẽ chỉ đơn thuần nằm ở tính tiện dụng và tâm lý ưa chuộng sự đơn giản; tuy nhiên, các diễn giả cũng chỉ ra rằng điều này có thể phải đánh đổi bằng các vấn đề về quyền riêng tư và lợi ích chung. Amanda Cesari từ bộ phận Google Open Source đã diễn giải lại những thách thức mà người điều hành (ví dụ như trên GitHub) gặp phải khi đối mặt với làn sóng đóng góp hời hợt – hay còn gọi là "spam" – thành cụm từ "những đóng góp kém chất lượng trên quy mô lớn"; bà cũng lưu ý về gánh nặng ngày càng tăng đối với những người duy trì dự án khi họ thiếu các công cụ đánh giá phù hợp. Câu nói ấn tượng nhất trong ngày, đến từ Duane O’Brien thuộc tổ chức Open Source Initiative, đã tóm tắt một thông điệp xuyên suốt: "Bản thân tính 'mở' không tạo ra nhiều giá trị trực tiếp, nhưng nó lại là nền tảng cho phép tạo ra vô số khả năng khác." 

Ai là người duy trì nguồn tài nguyên chung? 

Những cuộc thảo luận này đã củng cố một thông điệp mà phong trào của chúng ta cần tiếp tục lan tỏa khi vận động cho tính mở: chủ quyền kỹ thuật số không đạt được bằng cách sở hữu nhiều hơn các công nghệ mà ta phụ thuộc vào, mà bằng cách nắm quyền chủ động thực sự đối với chúng cũng như có khả năng duy trì quyền chủ động đó theo thời gian. Gần đây, tôi đã đọc xong cuốn sách mới nhất của Cory Doctorow có tựa đề The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI. Trong đó, ông nhiều lần đặt ra câu hỏi (được diễn giải lại như sau): Khi nói đến công nghệ, chúng ta cần tự hỏi: công nghệ đó đang phục vụ ai và đang tác động lên ai? 

Đối với chúng ta – một phong trào bao gồm nhiều cộng đồng đa dạng với những hệ giá trị và niềm tin đan xen – chúng ta phải liên tục đặt ra câu hỏi này một cách công khai cho đến khi tìm được lời giải thỏa đáng: Ai là người duy trì nguồn tài nguyên chung? Nếu tính mở là một trong những nền tảng của chủ quyền kỹ thuật số, thì chúng ta phải kiến ​​tạo các điều kiện để các nguồn tài nguyên mở có thể tồn tại, phát triển và duy trì bền vững. Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, nhưng một trong những lý do khiến các giải pháp thay thế nguồn mở chưa trở thành một phần quan trọng hơn trong cơ sở hạ tầng kỹ thuật số là vì tính mở không tự động đi kèm với một mô hình hỗ trợ bền vững. Tất cả chúng ta đều hưởng lợi to lớn từ các nguồn lực chung, nhưng xét trên phương diện tập thể và xã hội, chúng ta vẫn chưa xây dựng được các thể chế, cơ chế tài chính hay cam kết công cần thiết để duy trì chúng. 

Chúng ta không thể trông chờ chỉ vào những nỗ lực tự nguyện để duy trì tính mở, trong khi lại coi đó là một nguyên tắc cơ bản của chủ quyền kỹ thuật số.

Mạng lưới web mở thật tuyệt vời, nhưng những lỗ hổng của nó ngày càng bộc lộ rõ ​​nét. Phần mềm nguồn mở được tôn vinh xứng đáng như một nền tảng cho chủ quyền kỹ thuật số, song chúng ta vẫn chưa thực sự đãi ngộ thỏa đáng cho những người duy trì chúng. Những cá nhân duy trì phần mềm nguồn mở thường xuyên bị kỳ vọng phải làm việc mà thiếu đi nguồn lực hay sự ghi nhận xứng đáng với công sức họ bỏ ra. Các dự án cơ sở hạ tầng mở có thể trở nên phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ thiện hoặc các ưu tiên của một chính phủ hay chính quyền cụ thể. Đồng thời, phong trào tri thức mở cho thấy ngay cả những tài sản công giá trị nhất—chính là cơ sở hạ tầng tri thức thiết yếu của web—cũng trở nên mong manh khi những con người và tổ chức đứng sau chúng không được ghi nhận và không thể duy trì hoạt động.

Các dự án như Wikipedia bộc lộ những sự phụ thuộc đầy mong manh. Chúng minh chứng cho giá trị to lớn của tri thức chia sẻ, nhưng giá trị đó lại phụ thuộc vào cộng đồng các cộng tác viên, biên tập viên, nhà tài trợ cũng như khả năng duy trì sự hỗ trợ cho công việc giúp các nguồn tài nguyên này tồn tại. Các cuộc thảo luận tại sự kiện của chúng tôi cho thấy đây không phải là những vấn đề thứ yếu, mà là những câu hỏi then chốt về khả năng chống chịu của các nền tảng kỹ thuật số của chúng ta.

Việc chúng ta phụ thuộc một cách thiếu cân nhắc vào các cộng đồng mở đang thiếu hụt nguồn lực này cũng cần được quan tâm ngang bằng với sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp công nghệ tập trung. Nếu muốn các hệ thống mở trở thành những giải pháp thay thế bền vững, thì những người duy trì, cơ sở hạ tầng chia sẻ và tri thức mở cần phải là một phần trong các cuộc thảo luận về chính sách, và đặc biệt là trong các chiến lược tài trợ công. Chúng ta không thể bàn về chủ quyền kỹ thuật số như một vấn đề của sự lựa chọn và quyền kiểm soát mà lại bỏ qua trách nhiệm duy trì chính những nguồn lực giúp hiện thực hóa các lựa chọn đó.

Mở rộng Hợp tác

Sự kiện này là một phần của lộ trình "Road to Geneva" (Hướng tới Geneva), đồng thời thể hiện nỗ lực có chủ đích của các tổ chức có cùng ưu tiên nhằm hợp tác trên một quy mô lớn hơn. Lần này, chúng tôi đã quy tụ các nhà vận động, chuyên gia công nghệ và lãnh đạo xã hội dân sự. Chúng ta cần mở rộng diễn đàn này để thu hút thêm cả những người trực tiếp xây dựng hệ thống, các nhà hoạch định chính sách và các bên tài trợ.

Chúng tôi hướng tới một tương lai nơi tính mở không chỉ là niềm mong mỏi mà còn là một thực tiễn bền vững; nơi sự hợp tác giúp mở rộng các lựa chọn thay vì tạo ra những sự phụ thuộc mới; và nơi chủ quyền kỹ thuật số không chỉ được đo lường bằng khả năng kiểm soát của quốc gia, mà còn bằng những lựa chọn thực sự có ý nghĩa dành cho người dân, cộng đồng và các tổ chức.

Nếu có thể tạo sự đồng bộ tốt hơn giữa các chương trình nghị sự chung, chúng ta sẽ tạo ra được tác động tập thể mạnh mẽ hơn. Khi hướng tới Hội nghị Thượng đỉnh AI tại Geneva vào tháng 6 tới, đội ngũ CC sẽ nỗ lực hết mình để góp phần xây dựng một chương trình nghị sự thống nhất hơn vì tính mở và các nguồn tài nguyên chung (the commons).

We are in a critical moment for the open web, and must raise the issues of openness and the commons to the level of public dialogue as we try to steer AI development to serve the public interest. We are also in a moment when open is being hailed as a panacea for digital sovereignty. This warrants interrogation.

On September 21st, Creative Commons convened leading experts, practitioners, and builders for a day of conversation about the collaborative underpinnings of openness, investigating all the layers of the stack for a better, shared understanding of what openness can—and cannot—do to help communities and nations drive towards digital sovereignty.

This event was made possible through the generous support of the Siegel Family Endowment. We are grateful to our co-hosts at the NYU Engelberg Center for making the space for a conversation like this.

Clear throughlines from the convening were:

• Openness creates choices 

• Sovereignty depends on our ability to exercise and sustain those choices 

• Sustaining the people, institutions, and shared resources that make openness possible must be part of any sensible sovereignty strategy 

As we prepare for the AI Summit in Geneva next year, we see it as our responsibility to convene conversations, to collaborate with aligned organizations, and, ultimately, to build tools that enable the future we want to see.

We started the day with a simple proposition: that openness and digital sovereignty are deeply intertwined, but openness alone is not a sovereignty strategy. Digital sovereignty is all about our ability to make meaningful choices about the digital systems on which we depend. And yes, openness can help create those choices through the freedom to inspect, adapt, share, collaborate, and—perhaps most importantly—move away from systems that no longer serve us when that’s necessary.

These freedoms only translate into sovereignty, though, when we have the capacity to exercise them. Infrastructure, skills, governance, resources—these are all things we need to make those choices real. 

Open Collaboration / Open Sovereignty

When discussing openness, collaboration and digital sovereignty, a conversation led by Vidisha Mishra from Global Solutions Initiative, panelists explored how countries and communities can build capacity together rather than assuming sovereignty means doing everything alone. We heard about the possibilities for middle-power collaboration, and the role that shared resources can play in expanding our options. Paul Samson from CIGI described this as “strategic interdependence.” This is a mindset we can lean into while leveraging the heightened awareness that openness has. It is also critical to moving forward on initiatives like 50 in 5—advancing DPI in 50 countries in 5 years, an important effort to share learnings, best practices and technologies to advance global digital public infrastructure. Mitchell Baker, co-founder of the Mozilla project, pointed to the counterintuitive fact that “instability might drive openness” and that it is up to us to leverage this opportunity, especially because, as Liv Marte Nordhaug from the DPGA summarized, “we have to move fast, because things are being broken.”

Open Infrastructure

It was with that provocation that the conversation shifted to open infrastructure. My brilliant colleague Monica Granados brought in an ecology metaphor to her framing of the infrastructure of commons, which allowed for both some humorous metaphor-building and, ultimately, a greater understanding of the moment that faces us. When the wolves in Yellowstone were extirpated due to unregulated hunting practices, there were a number of negative knock-on effects in the ecosystem: their prey grew in population, which led to overgrazing, erosion, and a negative impact on smaller mammals that otherwise relied on a careful balance in the natural habitat.

What would happen to the commons if the wolves of open infrastructure—open organizations like us—were to disappear? (P.S. careful reintroduction of and support of wolves, through intervention and regulation, has rebalanced conditions in Yellowstone.)

The conversation focused on bridging policies and practice. What is the flexibility afforded by working in the open? What are some of the commercial realities and challenges of building and maintaining infrastructure that can endure? And how do our definitions need to shift in this moment? Kaitlin Thaney from Invest in Open Infrastructure discussed that the definitions landscape is shifting from “ideological to pragmatic.” Instead of getting stuck in strict definitions, we’re better served by thinking about bigger picture challenges and what broader conceptions of openness can enable.

Yael Elmatad of OpenAthena reflected that there is a certain “safety in openness,” while Ellie Bertani of GitLab Foundation said that one perspective is to consider “value captured from, versus value delivered to” when we think about how new tools are built. If we build on open foundations, we stand the best chance of democratized access and shared innovation. At the same time, builders have to remain competitive, and open infrastructure must be acknowledged. Jan Gerlach from the Wikimedia Foundation spoke in-depth about a “crisis of attribution” in this moment. This lack of recognition for open foundations was repeated as a concern throughout the day. As Jan says, “This is what a sustainability crisis looks like.”

Creative Commons is focused deeply on attribution work at the moment. Read our issue brief and blog article to learn more.

Open Data

In fact, matters of attribution were echoed in the panel on open data, led by Angela Oduor Lungati of Ushahidi. Here, we were reminded that openness is never just a technical question but rather about the communities, contexts, and people behind the data. These realities on the ground are frequently overlooked but must be considered if we are to build holistic data governance policies at any level.

E.M. Lewis-Jong of the Mozilla Data Collective spoke of the need for “a stack of interventions to guard public benefit of data,” as Chris Lewis of Public Knowledge lamented that “people are locking down every way they can.” Jane Anderson of Local Contexts spoke of uses of Indigenous data that showed a complete disregard for provenance and respectful reuse, because “what gets built has consequences.” Promisingly, there are efforts underway in the community to rebalance power.

From CC’s perspective, we continue to believe that we must balance meaningful access and reuse rights with responsible stewardship and public benefit. There is no single solution that will suit all data sharing because not all needs are the same. The importance of grounding the open infrastructure we build in local languages, cultural contexts, and open practices, all of which enable genuine participation, are not optional add-ons to our digital infrastructure—they must be considered a core part of it. Open practices can help us resist digital homogenization and make space for a digital future that reflects the diversity of the people who inhabit it.

I would like to believe that we can all agree that we should not have to translate ourselves into someone else’s language, culture, or worldview to participate in a digital future.

Open Source

The open source panel reminded attendees how we’re collectively beholden to market forces that shape the systems we use every day but also, conversely, how open source can help shape markets and shift the types of systems we use as part of our daily public infrastructure. The biggest hindrance may simply be usability and preference for simplicity, but panelists reflected that this may come at the expense of privacy considerations and shared benefit. Amanda Cesari from Google Open Source reframed the challenges of an influx of low-effort contributions faced by moderators of Github for example as “low quality contributions at scale,” which could just be called spam, plus the observation about the growing burden this puts on maintainers who lack proper review tooling. The line of the day from Duane O’Brien of the Open Source Initiative summed up a consistent undercurrent: “Open by itself does very little but enables a lot.”

Who Sustains the Commons?

These conversations reinforced something that as a movement we need to carry forward in our case for openness: digital sovereignty is not achieved by owning more of the technology we depend on but rather by having meaningful agency over it and the capacity to exercise that agency over time. I recently finished reading Cory Doctorow’s latest book, The Reverse Centaur’s Guide to Life After AI. In it, he repeats the following question several times (paraphrased): When it comes to technology, we need to ask who is it doing things for and who is it doing things to?

For us, as a movement, as a patchwork quilt of communities with overlapping belief structures, we have to keep publicly asking the question until there’s a good answer: Who sustains the commons? If openness is one of the building blocks of digital sovereignty, then we have to build the conditions that allow open resources to exist, evolve, and endure. While we have made gains, one of the reasons that open alternatives haven’t become a more substantial part of our digital infrastructure is that openness does not automatically come with a sustainability model for support. All of us benefit enormously from shared resources, but collectively, and as societies, we have not built the institutions, financing, or public commitments that are needed to sustain them.

We cannot expect voluntary efforts alone to sustain openness while treating it as a basic principle of digital sovereignty.

The open web is incredible, but its vulnerabilities are increasingly clear. Open source software is rightly celebrated as a foundation of digital sovereignty, but we still fail to properly reward maintainers. The people who maintain open source software are still too often expected to do so without the resources or recognition their work requires. Open infrastructure projects can become dependent on philanthropic funding or on the priorities of a particular government or administration. And the open knowledge movement shows that even the most valuable public goods—the actual critical knowledge infrastructure of the web—are vulnerable when the people and institutions behind them are not recognized and cannot be sustained.

Projects like Wikipedia reveal fragile dependencies. They demonstrate the extraordinary value of shared knowledge, but that value depends on communities of contributors, editors, and donors and on the continued ability to support the work that keeps such resources alive. The conversations during our event showed that these are not peripheral concerns but rather the key questions about the resilience of our digital foundations.

Our uncritical dependence on these under-resourced open communities deserves just as much attention as our dependence on centralized technology providers. If we want open systems to provide durable alternatives, then maintainers, shared infrastructure, and open knowledge need to be part of our policy discussions and particularly our public funding strategies. We cannot talk about digital sovereignty as a matter of choice and control without also talking about the responsibility to sustain the resources that make those choices possible.

Expanding Collaboration

This event was part of the Road to Geneva, and a more deliberate effort amongst organizations with shared priorities to collaborate on a larger stage. This time around, we brought together advocates, technologists, and civil society leaders. We need to expand the forum to include builders, policymakers, and funders.

We want a future where openness is not simply an aspiration, but a sustainable practice. Where collaboration expands our choices rather than creating new dependencies. And where digital sovereignty is measured not just by what a country can control but by the meaningful choices available to people, communities, and institutions.

If we can build better alignment amongst our shared agendas, we stand to have greater collective impact. As we head into the Geneva AI Summit next June, the team at CC will be doing what we can to help build a more unified agenda for openness and the commons.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Cách tiếp cận dựa trên nguyên tắc giữa bối cảnh nhiều biến động

 

"Moonlight in the Sahara" by Sergey Pesterev is licensed under CC BY-SA 4.0.

A Principled Approach as the Sands Shift

Posted 21 September 2026 by Anna Tumadóttir

Theo: https://creativecommons.org/2026/09/21/a-principled-approach-as-the-sands-shift/

Bài được đưa lên Internet ngày: 21/09/2026

Tóm tắt: Tư duy của chúng tôi về AI và kho tài nguyên chung (commons) đã thay đổi theo thời gian, song hành cùng sự phát triển của công nghệ, các tác động của nó và những bài học chúng tôi rút ra từ cộng đồng. Tuy nhiên, các nguyên tắc định hướng cho chúng tôi vẫn không thay đổi. Chúng tôi tin rằng một kho tài nguyên chung phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên AI đòi hỏi phải đảm bảo quyền tự chủ thực sự cho những người chia sẻ và gìn giữ tri thức, có cơ chế bảo vệ vững chắc cho các mục đích phục vụ lợi ích công cộng, cũng như sự đáp lại tương xứng từ những người hưởng lợi từ nguồn tri thức được chia sẻ đó. Chúng tôi cũng nhận thấy rằng bản quyền đơn thuần không thể tạo ra sự cân bằng cần thiết. Đó là lý do tại sao chúng tôi đang tìm kiếm các phương thức tiếp cận vượt ra ngoài khuôn khổ bản quyền. Chúng tôi mong muốn tìm ra một con đường cân bằng giữa hai thái cực: tình trạng khai thác tự do không kiểm soát và sự đóng kín. Chúng tôi đang tích cực nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các phương thức mới thông qua sáng kiến ​​CC Signals cũng như hợp tác với các cộng đồng các kho tài nguyên chung. Trong quá trình học hỏi và thích nghi, các phương thức tiếp cận của chúng tôi có thể sẽ tiếp tục thay đổi, nhưng mục tiêu cốt lõi vẫn không đổi: xây dựng một kho tài nguyên chung nơi tính mở, quyền tự chủ, sự có đi có lại và lợi ích công cộng có thể cùng tồn tại.

Creative Commons đã dành nhiều thời gian nghiên cứu các vấn đề xoay quanh trí tuệ nhân tạo (AI): sự thay đổi mang tính bước ngoặt về công nghệ này có thể ảnh hưởng thế nào đến động lực chia sẻ của mọi người; liệu những ý định ban đầu khi chia sẻ tác phẩm (trước khi AI trở nên phổ biến) có còn phù hợp trong bối cảnh sử dụng hiện nay; và làm thế nào để duy trì một kho tài nguyên chung phát triển mạnh mẽ khi "thỏa thuận ngầm" cốt lõi của nền tảng web mở đã thay đổi.

Trong suốt quá trình biến đổi này, chúng tôi luôn kiên định với cam kết cân bằng giữa quyền tự chủ của người sáng tạo trong việc tham gia vào kho tài nguyên chung và việc bảo tồn quyền tái sử dụng của công chúng. Các giấy phép CC hoạt động dựa trên nền tảng bản quyền; tuy nhiên, tại nhiều khu vực pháp lý, các quy định về ngoại lệ và giới hạn quyền tác giả có thể cho phép một số hoạt động phát triển và huấn luyện AI. Điều này khiến những người muốn chia sẻ mở gặp hạn chế trong việc đặt ra các điều kiện sử dụng, dẫn đến việc một số người chọn giải pháp hạn chế quyền truy cập thay vì chia sẻ. Tình trạng này có nguy cơ đẩy chúng ta vào thế lưỡng nan "được ăn cả, ngã về không" giữa việc để mặc cho khai thác tự do hoặc đóng kín hoàn toàn. Chúng tôi lo ngại rằng kết cục cuối cùng sẽ là sự thu hẹp của kho tài nguyên tri thức chung.

Vì vậy, chúng tôi đã xem xét lại một số câu hỏi cơ bản:

• Khi nào thì các chuẩn mực là đủ, và khi nào cần đến các điều kiện có tính cưỡng chế thi hành?

• Nếu chỉ riêng bản quyền không thể tạo ra sự cân bằng cần thiết giữa quyền tự chủ của tác giả và quyền lợi của người dùng, thì chúng ta nên sẵn sàng khám phá những khuôn khổ nào khác để phục vụ kho tài nguyên chung đó (the commons)?

• Liệu chúng ta có thể thiết lập những ranh giới thực chất cho tri thức chung nhằm bảo vệ nó không? Cách tiếp cận đó khác biệt cơ bản như thế nào so với việc tư hữu hóa nguồn lực chung (enclosure) hay hành vi chiếm dụng giá trị mang tính độc quyền?

Câu trả lời cho những câu hỏi này đã thay đổi theo thời gian khi chúng tôi tiếp tục lắng nghe và học hỏi từ các cộng đồng cũng như các nhà lãnh đạo, đồng thời khi công nghệ và tác động của nó không ngừng biến đổi.

Bản quyền là một công cụ, không phải là một khuôn khổ quản trị

Những vấn đề gây tranh cãi này không phải là chuyện mới.

Vào năm 2019, một sự việc đã nổ ra liên quan đến bộ dữ liệu của IBM—vốn được xây dựng chủ yếu từ các hình ảnh có giấy phép CC thu thập trên Flickr—được sử dụng để huấn luyện công nghệ nhận diện khuôn mặt. Creative Commons đã phản hồi (bản dịch sang tiếng Việt) một cách thấu đáo và chừng mực, tái khẳng định quan điểm mà chúng tôi vẫn luôn duy trì: "bản quyền không phải là công cụ hiệu quả để bảo vệ quyền riêng tư cá nhân, giải quyết các vấn đề đạo đức nghiên cứu trong phát triển AI, hay quản lý việc sử dụng các công cụ giám sát trực tuyến."

Tóm lại: bản quyền không phải là một khuôn khổ quản trị.

Tuy nhiên, trong suốt hai thập kỷ qua, các giấy phép CC đã mở ra những khả năng mới cho việc chia sẻ và tái sử dụng, giúp giải phóng các quy định bản quyền vốn quá khắt khe theo những hướng có lợi cho xã hội. Đây là một ví dụ điển hình về điểm xung đột giữa giấy phép Creative Commons (với tư cách là công cụ pháp lý) và động lực cũng như ý định của mọi người khi tham gia vào kho tài nguyên chung—tức là "khế ước xã hội" rộng lớn hơn xoay quanh tinh thần chia sẻ mở. Đó không phải là lần đầu tiên, và chắc chắn cũng sẽ không phải là lần cuối cùng chuyện này xảy ra.

Cả hai điều đều có thể đúng

Vào thời điểm đó, cũng như nhiều lần sau này, Creative Commons đã tái khẳng định cam kết đối với kho tài nguyên chung, luôn giữ thế cân bằng giữa việc đảm bảo quyền tự chủ xứng đáng cho người sáng tạo và việc duy trì những giới hạn quan trọng đối với phạm vi của bản quyền.

Chúng tôi vẫn tin rằng cả hai điều này đều có thể đúng.

Thách thức đặt ra là làm sao để duy trì quyền tự chủ và quyền lựa chọn mà không đánh đổi các mục tiêu vì lợi ích công cộng mà tri thức mở mang lại. Liệu các cá nhân và cộng đồng có nên có tiếng nói trong việc quản trị các dự án tri thức chia sẻ, chẳng hạn như Wikipedia? Câu trả lời là có. Liệu lợi ích công cộng có nên được ưu tiên song song với việc bảo vệ các hành vi tái sử dụng hợp pháp—ví dụ như chuyển đổi các tác phẩm có bản quyền sang những định dạng dễ tiếp cận hơn? Câu trả lời cũng là có.

Tôi sẽ không đi quá sâu vào chi tiết hành trình của chúng tôi với AI trong vài năm qua—với tư cách là một tổ chức và một cộng đồng—nhưng có một vài điểm mấu chốt đáng để tất cả chúng ta cùng nhìn lại.

Vào năm 2020, khi việc tạo hình ảnh bằng hệ thống AI bắt đầu trở nên phổ biến, chúng tôi đã xem xét những loại tác phẩm nào có thể được hưởng sự bảo hộ của bản quyền. Dù vấn đề này vẫn đang tiếp tục được thảo luận, nhưng xét cho cùng, chúng tôi vẫn tin rằng khái niệm "quyền tác giả" (authorship) là một đặc tính mang đậm dấu ấn con người. Điều này không có nghĩa là con người không thể sử dụng công nghệ nói trên, mà là con người phải đóng vai trò chủ đạo trong quá trình sáng tạo thì mới có thể được hưởng sự bảo hộ của bản quyền (quyền tác giả).

Chúng tôi cũng tái khẳng định rằng bản quyền không phải là cơ chế quản lý phù hợp cho AI: "Mọi nỗ lực quản lý vào lúc này đều là quá sớm, đặc biệt là khi sử dụng một hệ thống bản quyền vốn đã quá tải và đang bị lợi dụng cho những mục đích vượt xa ý nghĩa ban đầu của nó. AI cần được tìm hiểu và thấu hiểu một cách thấu đáo trước khi chúng ta có thể nghiêm túc xem xét các vấn đề về bản quyền hay quyền sở hữu trí tuệ."

Khi vòng tuần hoàn tích cực trở nên phức tạp

Vào đầu năm 2023, không lâu sau khi ChatGPT được phát hành rộng rãi vào tháng 11 năm 2022, chúng tôi tiếp tục chia sẻ những suy ngẫm công khai về những căng thẳng đang ngày càng trở nên gay gắt: cụ thể là việc sử dụng dữ liệu từ web mở làm tài liệu huấn luyện cho các mô hình ngôn ngữ lớn. Với niềm tin lâu nay của chúng tôi vào vòng tuần hoàn tích cực của sự sáng tạo—rằng mọi sự sáng tạo đều được xây dựng dựa trên những sáng tạo trước đó, và mọi tri thức đều được bồi đắp từ tri thức có sẵn—thì làm sao chúng tôi có thể nhìn nhận việc này theo cách nào khác ngoài việc coi đó là sự kế thừa và phát triển từ quá khứ?

Tuy nhiên, một lần nữa, niềm tin đó cần được cân bằng với những khía cạnh khác:

Như Catherine Stihler, khi đó là Giám đốc điều hành của Creative Commons, đã viết vào thời điểm đó: "Bản quyền, và luật sở hữu trí tuệ nói chung, chỉ là một góc nhìn để xem xét về AI." Bà đặt câu hỏi rằng làm thế nào để AI – vốn được huấn luyện dựa trên nguồn tài nguyên chung (the commons) – có thể đóng góp ngược lại cho chính nguồn tài nguyên đó, hỗ trợ các nhà sáng tạo, cũng như duy trì sự giám sát và trách nhiệm của con người.

Trong khi AI chiếm lĩnh mọi cuộc thảo luận, các bảng tin và phần lớn năng lực tư duy của chúng ta, thì công nghệ này – hay đúng hơn là một nhóm các công nghệ – vẫn đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Chúng tôi đã đưa các cuộc thảo luận này đến với cộng đồng thông qua các hội thảo trực tuyến, hội thảo chuyên đề, các cuộc trao đổi trực tiếp, và bằng cách chọn chủ đề này làm trọng tâm cho Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu CC (CC Global Summit) vào cuối năm 2023.

Một phiên họp nhằm tìm kiếm sự đồng thuận giữa những người tham gia đã bộc lộ sự chia rẽ trong cộng đồng – một trạng thái mà chúng tôi đã thấy lặp đi lặp lại: hoặc là đứng ngoài quan sát và để mọi chuyện tự diễn ra, hoặc là chủ động tham gia và định hướng nó. Ngày nay, cũng như trước đây, chúng tôi chọn đi theo con đường trung dung đầy phức tạp, nỗ lực tìm kiếm điểm chung và các giải pháp cân bằng trong một thế giới thường bị chi phối bởi tư duy "chỉ được chọn một trong hai".

"Đóng góp ngược lại" có nghĩa là gì?

Một trong những nguyên tắc chỉ đạo công việc của chúng tôi là sự tương hỗ có đi có lại.

Khi cùng lên ý tưởng vào năm ngoái, chúng tôi nhận thấy có nhiều cách tiềm năng để thực hiện việc đóng góp ngược lại. Sự tương hỗ có đi có lại có thể bao gồm: ghi nhận nguồn gốc (attribution), đóng góp kiến ​​thức hoặc tài nguyên mới vào kho tài nguyên chung, hỗ trợ cơ sở hạ tầng cho phép việc chia sẻ diễn ra, hoặc tạo ra lợi ích công cộng rõ ràng. Yếu tố cuối cùng này rất quan trọng. Nếu mọi người tin tưởng rằng những gì họ đóng góp đang giúp tạo ra giá trị cho người khác, họ sẽ có động lực lớn hơn để tiếp tục tham gia vào chu trình chia sẻ.

Nếu quá trình phát triển AI quy mô lớn được tinh thần tương hỗ này ngay từ đầu định hình, có lẽ chúng ta đã không ở trong tình thế như hiện nay. Kêu gọi ghi nhận công lao của các nhà sáng tạo ư? Hóa ra điều đó hoàn toàn khả thi và đang có những tiến bộ mỗi ngày. Việc hợp tác phát triển bộ dữ liệu thì sao? Dự án "New Commons Incubator" là một ví dụ gần đây về sự hợp tác giữa xã hội dân sự và ngành công nghiệp. Còn việc các nhà phát triển chia sẻ lại thành quả cho kho tài nguyên chung? Các phòng thí nghiệm phi lợi nhuận như OpenMined và OpenAthena là những ví dụ điển hình, chưa kể đến các doanh nghiệp vì lợi nhuận như Nvidia và Hugging Face.

Ngoài ra còn có vấn đề hỗ trợ cho chính cơ sở hạ tầng mở. Nếu các phòng thí nghiệm lớn có động thái đáp lại cộng đồng web mở, điều đó có thể giúp chúng ta quay trở lại với công việc đầy hứng khởi là kiến ​​tạo và chia sẻ tri thức. Nếu các phòng thí nghiệm lớn có động thái tương hỗ có đi có lại với cộng đồng web mở, điều đó có thể giúp chúng ta quay trở lại với công việc đầy hứng khởi là kiến ​​tạo và chia sẻ tri thức. Tuy nhiên, họ khó có thể tự mình thực hiện điều này nếu thiếu đi sự thúc đẩy; chính vì vậy, chúng tôi thấy các đề xuất chính sách liên quan đến các giải pháp như áp dụng khoản thu phí (ví dụ: đề xuất từ ​​Open Future Foundation) rất đáng để theo dõi và cân nhắc.

Một thế giới của các sắc thái chuyển tiếp, không phải sự phân định nhị nguyên

Năm ngoái, chúng tôi đã công bố tài liệu "Từ Nội dung do Con người tạo ra đến Dữ liệu Máy" (From Human Content to Machine Data) (bản dịch sang tiếng Việt) nhằm tạo cơ sở lý luận cho công việc mà chúng tôi đang thực hiện đối với dự án CC Signals.

Chúng tôi đã hình dung về một thế giới với các sắc thái đa dạng và nhiều lựa chọn, nơi tiếp tục thúc đẩy sự chia sẻ mở đồng thời cân bằng giữa quyền tự chủ của người sáng tạo và các mục đích phục vụ lợi ích công cộng. Chúng tôi tin rằng điều này là khả thi, nhưng cũng hiểu rằng nó đòi hỏi sự cam kết từ cả hai phía. Trên các phương diện kỹ thuật, pháp lý và triết học, chúng tôi đã và đang nghe cộng đồng bày tỏ những lo ngại sâu sắc và thực tế về sự bền vững trong tương lai của các kho tài nguyên chung.

Như câu nói thường được cho là của Heraclitus: "Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông", và có lẽ đó là mô tả chính xác nhất về công việc của CC trong vài năm qua. Mỗi khi bước tiếp, chúng tôi lại thấy mình đang ở trong một thực tại mới.

Điều này thể hiện rất rõ nét không lâu sau khi chúng tôi tham khảo ý kiến ​​công chúng về sáng kiến ​​CC Signals vào năm 2025. Vào thời điểm đó, CC Signals được hình thành như một khuôn khổ truyền tải các tín hiệu về tùy chọn/mong muốn của người dùng.

Thứ nhất, tiến độ làm việc của nhóm AI Preferences thuộc Lực lượng Đặc nhiệm Kỹ thuật Internet (IETF) bị đánh giá là quá chậm để chúng tôi có thể trông cậy vào một hệ thống chuẩn hóa, nơi mọi người đều có thể truyền tải các tùy chọn của mình một cách thống nhất. Cùng lúc đó, các dự án dựa trên kho tài nguyên chung ngày càng phải đối mặt với những tác động và chi phí kỹ thuật thực tế, chủ yếu do việc sử dụng dữ liệu theo thời gian thực để suy luận hoặc làm dữ liệu nền. Trong một số trường hợp, chúng tôi ghi nhận việc các dự án chặn toàn bộ lưu lượng truy cập từ bot như là giải pháp duy nhất mà họ thấy khả thi.

Những nỗ lực này lại mâu thuẫn với sứ mệnh của một số dự án dựa vào tài nguyên chung — từ các kho lưu trữ truy cập mở đến các cơ sở di sản văn hóa và nhiều mô hình trung gian khác — để chia sẻ mở vì lợi ích cộng đồng.

Thứ hai, có sự phản đối rõ ràng đối với ý tưởng rằng các phòng thí nghiệm AI lớn sẽ tự nguyện thực hiện bất kỳ điều gì. Qua các buổi hội thảo, đại diện của các phòng thí nghiệm này cho biết họ có thể coi bất kỳ yêu cầu nào được đặt ra theo dạng "có, nếu..." hoặc "không, trừ khi..." đều đồng nghĩa với một lời từ chối hoàn toàn ("không"). Những tri thức mở vốn được chia sẻ kèm theo một yêu cầu đơn giản — chẳng hạn như ghi nhận nguồn gốc — sẽ bị coi là không thể sử dụng được.

Đó cũng không phải là tương lai mà chúng tôi mong muốn.

Tại sao việc ghi nhận công lao xứng đáng lại không phải là điều hiển nhiên? Chẳng phải sẽ tốt hơn cho tất cả chúng ta nếu biết rõ nguồn gốc của tri thức hay sao? Tại sao chúng ta lại không trao cho mọi người quyền lựa chọn về việc có tham gia vào hệ sinh thái AI hay không, và tham gia theo cách nào? Và tương lai của kho tài nguyên chung (commons) sẽ ra sao nếu chúng ta không áp dụng tư duy hợp lý và thấu đáo đối với những vấn đề này?

Suy ngẫm lại về các yêu cầu của sự cởi mở

Đầu năm nay, đồng nghiệp của tôi là Sarah Hinchliff Pearson đã viết rằng thời điểm hiện tại đòi hỏi chúng ta phải cập nhật lại những quan niệm lâu nay về tri thức mở. AI không phải là nguyên nhân gây ra mọi lỗ hổng mà chúng ta đang đối mặt, nhưng nó đã đẩy nhanh và khuếch đại các vấn đề đó, buộc chúng ta phải xem xét lại những giả định vốn đã tồn tại từ lâu về các yêu cầu của tính mở.

Một trong những giả định đó liên quan đến các ranh giới: liệu tính mở có thể bao gồm các điều kiện về việc tái sử dụng—chẳng hạn như ghi nhận nguồn, tính tương hỗ, hay các biện pháp bảo vệ nhằm ngăn chặn việc sử dụng gây hại hoặc bất bình đẳng—mà không biến thành sự đóng kín hay hạn chế quyền truy cập hay không. Đối với một phong trào đã dành nhiều thập kỷ để đấu tranh chống lại những hạn chế không cần thiết, ngay cả việc thảo luận về các ranh giới cũng có thể gây cảm giác không thoải mái. Tuy nhiên, Sarah đã đưa ra một sự phân biệt quan trọng: ranh giới không nhất thiết là rào cản đối với tính mở. Chúng còn có thể giúp tạo ra sự cam kết lẫn nhau—yếu tố cốt lõi khiến mọi người sẵn sàng chia sẻ ngay từ đầu.

Khi các điều kiện thay đổi, công cụ cũng có thể cần thay đổi theo

Công việc của chúng tôi đối với dự án CC Signals vẫn đang tiếp tục phát triển, và chúng tôi đang đồng thời giải quyết nhiều vấn đề, bao gồm việc khám phá các phương pháp tiếp cận nằm ngoài phạm vi bản quyền. Những phương pháp này có thể mở ra những cách thức mới nhằm hỗ trợ quyền tự chủ và tính tương hỗ, đồng thời bảo vệ các hoạt động sử dụng vì lợi ích công cộng.

Điều quan trọng là chúng tôi vẫn đang nỗ lực duy trì việc ghi nhận nguồn gốc như một nguyên tắc thiết kế cho các hệ thống AI; chúng tôi hiểu rằng nguyên tắc này sẽ được thể hiện khác nhau ở các tầng kỹ thuật khác nhau và tùy thuộc vào cách thức xây dựng hệ thống.

Song song đó, chúng tôi đang đi sâu tìm hiểu một số dự án tri thức dựa vào cộng đồng (commons-based knowledge projects)—những dự án mong muốn tiếp tục chia sẻ mở nhưng lại cảm thấy bị kìm hãm bởi nhiều yếu tố. Trong một số trường hợp, đó là áp lực tài chính. Ở những trường hợp khác, đó là sự sụt giảm đóng góp từ cộng đồng hoặc sự phản đối đối với các công nghệ này. Cũng có những trường hợp xuất phát từ cảm giác bất công sâu sắc khi nhiều bên hưởng lợi lớn từ kho tài nguyên chung (commons) mà không đóng góp lại đủ tương xứng. Chúng tôi đang làm việc với các dự án này để hiểu rõ hơn nhu cầu của họ và đánh giá các phương pháp tiếp cận tiềm năng, kết hợp với các khảo sát quy mô rộng hơn về quan điểm của những người cấp phép theo giấy phép CC. Chúng tôi muốn đảm bảo rằng công việc của mình luôn bắt nguồn từ những nhu cầu thực tế.

Chúng tôi cũng đang xem xét ý nghĩa của việc đặt ra các điều kiện cho quyền truy cập tới các bộ sưu tập dữ liệu lớn thông qua một công cụ pháp lý mang tính thử nghiệm. Liệu cách làm này có thể khôi phục tính tương hỗ trong hệ sinh thái? Liệu nó có thể khuyến khích những người đóng góp tiếp tục chia sẻ? Liệu chúng ta có thể khéo léo định hướng trật tự thế giới mới theo hướng coi việc ghi nhận nguồn gốc (ghi công tác giả) là một tiêu chuẩn bắt buộc? Hơn nữa, điều này mở ra những cơ hội nào cho giới nghiên cứu và các nhà phát triển nguồn mở trên toàn cầu – những người đang hoạt động trong các môi trường pháp lý đa dạng và nhiều bất định liên quan đến việc tái sử dụng dữ liệu để phát triển AI?

Trong tháng 4 và tháng 5, chúng tôi đã thảo luận về sự thay đổi trong cách tiếp cận thử nghiệm này: chuyển từ một khuôn khổ dựa trên các chuẩn mực (vốn vẫn đang được cân nhắc!) sang một công cụ pháp lý giúp cân bằng giữa sử dụng vì mục đích phục vụ lợi ích công cộng và quyền tự chủ của các bên liên quan.

Các nguyên tắc cốt lõi vẫn được duy trì

Điều này đưa chúng ta trở lại những câu hỏi ban đầu vốn là kim chỉ nam cho công việc của chúng tôi:

• Khi nào thì các chuẩn mực là đủ và khi nào cần đến các biện pháp cưỡng chế thực thi?

• Liệu chỉ riêng bản quyền có thể tạo ra sự cân bằng cần thiết hay không?

• Liệu các giới hạn có thể cùng tồn tại với tính mở hay không?

Trên hết, chúng tôi tin tưởng vào một kho tài nguyên chung (commons) phát triển mạnh mẽ. Chúng tôi tin rằng để duy trì một kho tài nguyên chung như vậy, tính tương hỗ là yếu tố thiết yếu. Chúng tôi tin rằng để khuyến khích mọi người tiếp tục thực sự và nhiệt thành ủng hộ các phương thức chia sẻ mở trong trật tự thế giới mới này, họ cần có quyền tự chủ nhất định. Chúng tôi vẫn giữ quan điểm rằng bản quyền không phải là "chiếc búa" vạn năng để giải quyết mọi vấn đề, và cần có những công cụ mới. Đồng thời, chúng tôi tin rằng không một thử nghiệm nào được phép gây tổn hại đến các mục đích sử dụng phục vụ lợi ích công cộng – những mục đích cần được bảo vệ mạnh mẽ.

Các nguyên tắc này không phải lúc nào cũng dẫn đến cùng một hướng đi cụ thể. Đó là lý do tại sao công việc này đòi hỏi thời gian và sự cân nhắc kỹ lưỡng. Thách thức đặt ra không phải là chọn nguyên tắc này thay vì nguyên tắc kia, mà là tìm cách để tính mở, quyền tự chủ, tính tương hỗ và lợi ích công cộng có thể cùng tồn tại.

Chúng tôi tin rằng hoàn toàn có thể trao quyền tự chủ thực chất cho những người sáng tạo và quản lý các dự án tri thức mở, đồng thời vẫn bảo tồn được tính mở và sử dụng vì mục đích phục vụ lợi ích công cộng – những yếu tố tạo nên giá trị to lớn cho kho tài nguyên chung này. Vì vậy, chúng tôi sẽ tiếp tục tiến bước một cách thận trọng—theo nhịp độ của đông đảo các cộng đồng các kho tài nguyên chung (commons)—trong khi nỗ lực xây dựng những cấu trúc mới giúp các cộng đồng này không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ trong trật tự thế giới mới.

TL;DR: Our thinking about AI and the commons has evolved over the years as the technology, its impacts, and what we’ve learned from communities have evolved. What hasn’t changed are the principles guiding us. We believe a thriving commons in the age of AI requires meaningful agency for those who share and steward knowledge, strong protections for public-interest uses, and reciprocity from those who benefit from shared knowledge. We’ve also come to recognize that copyright alone cannot provide the balance we need. That is why we are exploring approaches beyond copyright. We want a path between the extremes of a free-for-all and enclosure. We are actively researching, testing, and developing new approaches through CC Signals and in partnership with communities across the commons. As we learn, our approaches may continue to evolve, but our goal remains the same: a commons where openness, agency, reciprocity, and public interest can coexist. 

Creative Commons has been exploring questions around artificial intelligence for a long time: how this profound technological shift might affect people’s motivations to share, whether the intentions behind sharing work before AI became mainstream still hold when we consider how those works are being used now, and how we sustain a thriving commons when the fundamental bargain of the open web has shifted.

Throughout these changes, we have been guided by a commitment to balance creator agency in how people participate in the commons, while preserving the public’s right to reuse. CC licenses operate through copyright, and in many jurisdictions, copyright exceptions and limitations may permit certain AI development and training uses. That can leave people who want to share openly with limited ways to impose conditions, leading some to resort to restricting access instead. This risks pushing us towards an all-or-nothing binary between a free-for-all or enclosure. We fear the end result will be a retracted knowledge commons.

So we’ve been revisiting some fundamental questions:

• When are norms enough, and when are enforceable conditions needed?  

• If copyright alone cannot provide the balance we need between agency and user rights, what other frameworks should we be willing to explore in service of thecommons?  

• Can we create meaningful boundaries around shared knowledge in order to protect it? How does that approach substantively differ from enclosure or monopolistic value capture? 

The answers to these questions have evolved as we have continued to listen and learn from communities and leaders, and as the technology and its impacts have changed.

Copyright is a tool, not a governance framework

These tensions aren’t new. 

In 2019, a story broke about an IBM dataset, built largely on CC-licensed images gathered from Flickr, being used to train facial recognition technology. Creative Commons responded in a concerned and balanced manner, restating what we’ve echoed since: “copyright is not a good tool to protect individual privacy, to address research ethics in AI development, or to regulate the use of surveillance tools employed online.” 

In short: copyright isn’t a governance framework. 

But for two decades, CC licenses have created new possibilities for sharing and reuse, unlocking overly restrictive copyright in prosocial ways. This is a classic example of a flashpoint between Creative Commons licenses as legal tools and the motivations and intentions people bring to participating in the commons—the broader social contract around open sharing. It was not the first time, and it certainly wouldn’t be the last.

Both things can be true

At that juncture, and many times since, Creative Commons has reaffirmed its commitment to the commons, holding in balance that creators deserve meaningful agency while we preserve important limits on the scope of copyright.

We continue to believe that both things can be true. 

The challenge is finding ways to preserve agency and choice without sacrificing the public-interest uses that open knowledge makes possible. Should individuals and communities have a say in how shared knowledge projects, like Wikipedia, are governed? Yes. Should the public interest be prioritized while protecting lawful reuse, such as transformation of copyrighted works into accessible formats? Also, yes. 

I won’t go into too much detail on our journey of the past few years with AI—both as an organization and a community—but there are a few key points that are worth reminding us all of.

In 2020, we explored what works can benefit from copyright protection, as image generation by AI systems was gaining more traction. There are still discussions on this subject today, but ultimately we continue to believe in the concept of authorship as something distinctly human. This is not to say that a human cannot use said technology, but rather that a human must be at the creative helm in order to benefit from copyright protection. 

We also restated that copyright is not the appropriate regulation mechanism for AI: “Any attempt at regulation is premature, especially through an already over-taxed copyright system that has been commandeered for purposes that extend well beyond its original intended purposes. AI needs to be properly explored and understood before copyright or any intellectual property issues can be seriously considered.”

When the virtuous cycle gets complicated

In early 2023, not long after ChatGPT’s public release in November 2022, we continued our public reflections on the tensions that were rising more acutely to the surface: specifically, the use of the open web as training material for large language models. Given our long-held belief in the virtuous cycle of creativity—that all creativity builds on past creativity, that all knowledge builds on past knowledge—how could we see this as anything other than building on the past?

But once again, that belief had to be held in balance with other considerations:

As Catherine Stihler, then CEO of Creative Commons, wrote at the time, “Copyright, and intellectual property law in general, are only one lens to think about AI.” She went on to ask how AI trained on the commons could contribute back to the commons, support creators, and maintain human oversight and responsibility. 

As AI took over all conversations, news feeds, and much of our intellectual capacity, the technology—or family of technologies—was advancing at a rapid rate. We took our conversations to the community through webinars, workshops, one-on-ones, and by making this subject the theme of the CC Global Summit in late 2023. 

An alignment assembly of participants indicated the same split within the community that we’ve seen echoed over and over again: lean back and let it happen, or lean in and steer it. Today, as we did then, we are guided by the messy middle, trying to find common ground and balanced solutions in a world of either/or.

What does it mean to give back? 

One of the guiding principles of our work is reciprocity. 

As we ideated last year, there are many ways to potentially give back. Reciprocity can mean attribution, contributing new knowledge or resources back to the commons, supporting the infrastructure that makes sharing possible, or creating clear public benefit. That last piece matters. If people have confidence that what they contribute is helping create something that benefits others, there is a greater reason to keep participating in the cycle of sharing. 

If major AI development had been infused with this kind of reciprocity from the beginning, we might not find ourselves where we do today. Calling for credit for creators? Turns out it’s reasonably possible, and there are advances every day. Cooperative dataset development? The New Commons Incubator is a recent example of civil society and industry collaborating. Developers sharing things back into the commons? Non-profit labs like OpenMined and OpenAthena are strong examples of this, not to mention for-profit entities like Nvidia and Hugging Face. 

And then there is support for open infrastructure itself. If the major labs were to reciprocate with the open web, it might help us get back to the happy work of creating and sharing knowledge. They don’t seem likely to get there without a nudge, which is why we find policy proposals around approaches such as levies (e.g., this one from Open Future Foundation) worth tracking and considering.

A world of gradients, not binaries

Last year, we released a paper, From Human Content to Machine Data, to ground the work we were doing on CC Signals. 

We envisioned a world of gradients, of choice, that would continue to power open sharing while balancing creator agency with public-interest uses. We believed it could be possible, but we knew it would require a mutual commitment. Across technical, legal, and philosophical strata, we heard then, and still hear today, from our community that there are deep and real concerns about the future sustainability of the commons.

As the saying typically attributed to Heraclitus goes, no one ever steps in the same river twice, and that may be the truest description of CC’s work for the last several years. Each time we put a foot down, we find ourselves in a new reality.

This happened very distinctly not long after we sought public feedback on CC Signals in 2025. At the time, CC Signals was ideated as a preference signals framework. 

First, the work of the Internet Engineering Task Force (IETF) AI Preferences group was perceived as moving too slowly for us to rely on a standardized system through which everyone could communicate preferences evenly. At that same time, commons-based projects were increasingly facing real technical costs and impacts, largely as a result of real-time use of data for inference or grounding. In some cases, we’ve heard of projects blocking all bot traffic as their only perceived recourse.

These efforts are in tension with the missions of some commons-based projects, from open access repositories to cultural heritage institutions and everything in between: to share openly for public benefit. 

Second, there was clear pushback on the idea that the major AI labs would do anything that was remotely voluntary. What we heard directly from representatives of the labs during workshops was that they might take anything framed as a “yes, if…” or “no, unless…” as a blanket “no.” Open knowledge that was being shared with a simple request for, say, attribution, would simply be treated as unavailable. 

That is not the future we want either.

Why is it not common sense to give credit where credit is due? Why is it not simply better for all of us if we know where our knowledge comes from? Why should we not give people a choice on whether and how they participate in the AI ecosystem? And what is the future of the commons if we do not adopt some commons sense about all these things?

Rethinking what openness requires 

Earlier this year, my colleague, Sarah Hinchliff Pearson, wrote that this moment requires us to update some of our mental models about open knowledge. AI did not create all of the vulnerabilities we are facing, but it has accelerated and amplified them, forcing us to reconsider some long-held assumptions about what openness requires.

One of those assumptions is about boundaries: whether openness can include conditions around reuse, such as attribution, reciprocity, or protections intended to address harmful or inequitable uses, without becoming enclosure. For a movement that has spent decades pushing against unnecessary restrictions, even talking about boundaries can be uncomfortable. But Sarah makes an important distinction. Boundaries are not necessarily barriers to openness. They can also help create the mutual commitment that makes people willing to share in the first place. 

When the conditions change, the tools may need to change

Our work on CC Signals has continued to evolve, and we’re tackling multiple considerations in parallel, including exploring approaches beyond copyright that could provide new ways to support agency and reciprocity while protecting public-interest uses.

Importantly, we’re still working to uphold attribution as a design principle for AI systems, understanding it will look different at different levels of the stack, and show up differently depending on how systems are built. 

In tandem, we’re going deep with a handful of commons-based knowledge projects that actively want to continue to share openly, but are feeling constrained by a multitude of factors. In some cases, these are financial pressures. In others, it’s loss of community contribution or pushback against these technologies. In still others, it’s the deep sense of unfairness that many are significantly benefiting from the commons without contributing enough back. We are working on these projects to better understand their needs and assess potential approaches alongside broader surveys about CC licensor sentiment. We want to ensure our work is grounded in real-world needs.

We’re also looking at what it would mean to condition bulk access to large collections of data through an experimental legal tool. Can this restore reciprocity to the ecosystem? Can this encourage contributors to continue sharing? Can we gently nudge the new world order in the direction of attribution as a standard expectation? Furthermore, what opportunities does this open up for research and open source developers globally, who all operate in varied and uncertain legal environments with regard to reuse of data for AI development?

In April and in May, we talked through this shift in experimentation, from a normative framework (which is still being considered!) to a legal tool that would balance public-interest uses with agency.

The principles remain

That brings us back to the questions we started with, that guide our work. 

• When are norms enough and when is enforcement needed?  

• Can copyright, alone, provide the balance we need?  

• Can boundaries coexist with openness?  

We believe in a thriving commons above all else. We believe that for a thriving commons to exist, reciprocity is required to sustain it. We believe that to encourage people to continue a full and sincere embrace of open sharing practices in this new world order, they have to have some agency. We continue to believe that copyright is not the hammer for every nail, and that new tools are needed. And we continue to believe that none of the experiments should come at the expense of public-interest uses, which must be strongly protected.

These principles do not always point neatly in the same direction. That is why this work takes time and many considerations. The challenge is not to choose one principle over another but rather to find ways for openness, agency, reciprocity, and public interest to coexist. 

We believe that it is possible to give meaningful agency to those who create and steward open knowledge projects while preserving openness and public-interest uses that make the commons so valuable. So we’ll continue to move carefully—at the speed of the many communities of the commons—while we try to build new structures that help the commons not just survive, but thrive, in this new world order.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com