Thứ Ba, 17 tháng 11, 2026

Điều 14 và phạm vi công cộng - tình hình tại châu Âu

 

Điều 14 và phạm vi công cộng - tình hình tại châu Âu

Article 14 and the public domain - the state of play across Europe

Posted on Thursday February 1, 2024 by Andrea Wallace, Associate Professor , University of Exeter Law School

Theo: https://pro.europeana.eu/index.php/post/article-14-and-the-public-domain-the-state-of-play-across-europe

Bài được đưa lên Internet ngày: 01/02/2024

Điều 14 của Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất giúp tăng cường sự bảo hộ đối với các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng, qua đó hỗ trợ quyền của chúng ta trong việc tiếp cận di sản văn hóa chung. Tuy nhiên, điều khoản này đang được triển khai như thế nào trên khắp châu Âu? Nhóm công tác chuyên trách về vấn đề này thuộc Cộng đồng Bản quyền Europeana (Europeana Copyright Community) đã chia sẻ kết quả nghiên cứu của họ.

Về Điều 14

Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (CDSM) năm 2019 bao gồm Điều 14, một quy định bảo vệ tình trạng thuộc phạm vi công cộng (public domain) của các tác phẩm nghệ thuật thị giác. Cụ thể, điều khoản này bảo vệ nguyên tắc rằng các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng vẫn phải giữ nguyên trạng thái đó khi được số hóa. Quan trọng hơn, quy định này áp dụng cho bất kỳ tư liệu nào là kết quả của hành vi sao chép, chứ không chỉ giới hạn ở các bức ảnh.

“Điều 14 – Các tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng

Các quốc gia thành viên phải quy định rằng, khi thời hạn bảo hộ của một tác phẩm nghệ thuật thị giác đã hết, bất kỳ tư liệu nào là kết quả từ hành vi sao chép tác phẩm đó đều không phải chịu sự điều chỉnh của bản quyền hay các quyền liên quan, trừ khi tư liệu thu được từ hành vi sao chép đó mang tính nguyên gốc – nghĩa là nó là thành quả sáng tạo trí tuệ của chính tác giả.”

Trên thực tế, cách diễn đạt tại Điều 14 tạo ra sự linh hoạt trong quá trình triển khai tại mỗi quốc gia, điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của nguyên tắc cốt lõi và bắt buộc mà điều khoản này hướng tới. Chẳng hạn, Điều 14 chỉ áp dụng cho “các tác phẩm nghệ thuật thị giác” (thay vì tất cả các tác phẩm sáng tạo) và chỉ có hiệu lực sau khi “thời hạn bảo hộ của tác phẩm nghệ thuật thị giác đó đã hết”.

Điều này đặt ra nhiều câu hỏi. Chuyện gì sẽ xảy ra với các bản sao của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng nhưng không nằm trong định nghĩa thông thường về “nghệ thuật thị giác”, chẳng hạn như các sản phẩm thủ công mỹ nghệ hoặc cổ vật? Còn đối với các bản sao của những tác phẩm chưa từng được bảo hộ bản quyền – ví dụ như các tác phẩm của Leonardo da Vinci và các nghệ sĩ thời Phục hưng – thì sao? Liệu Điều 14 có hiệu lực hồi tố hay chỉ áp dụng cho các bản sao được thực hiện sau ngày quốc gia đó chính thức triển khai chỉ thị? Cuối cùng, Điều 14 có thể tác động như thế nào đến các quyền liên quan khác (ngoài quyền dành cho các bức ảnh không mang tính nguyên gốc), chẳng hạn như quyền của các nhà sản xuất tác phẩm nghe nhìn?

Theo cách hiểu hẹp, Điều 14 chỉ yêu cầu các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu và Khu vực Kinh tế Châu Âu – những nơi đang áp dụng quyền liên quan đối với các bức ảnh không mang tính nguyên gốc – phải sửa đổi luật pháp quốc gia để loại bỏ các hình thức bảo hộ đó. Để hiểu rõ hơn về những tác động sâu rộng hơn, Nhóm công tác (Task Force) của chúng tôi đang theo dõi quá trình triển khai tại từng quốc gia thành viên.

Vượt ra ngoài ý nghĩa câu chữ của Điều 14

Một số quốc gia đã sửa đổi luật pháp theo hướng mở rộng hơn so với các yêu cầu tại Điều 14. Tại các quốc gia này, luật bản quyền hiện cung cấp các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn cho phạm vi công cộng, đúng theo tinh thần của Điều 14.

Thụy Điển đã sửa đổi điều khoản về các quyền liên quan loại bỏ các biện pháp bảo vệ mới đối với những bức ảnh chụp các “tác phẩm nghệ thuật” – vốn đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền – thay vì chỉ giới hạn ở các tác phẩm nghệ thuật thị giác. Về mặt kỹ thuật, Điều 49 trong Luật Bản quyền Thụy Điển chỉ áp dụng cho các hình ảnh nhiếp ảnh hoặc các công nghệ sao chép tương đương. Tuy nhiên, chính phủ nước này đã làm rõ rằng, trong trường hợp một hành vi hoặc công nghệ sao chép không mang tính nguyên gốc nằm ngoài phạm vi “hình ảnh nhiếp ảnh”, thì luật bản quyền sẽ không cung cấp bất kỳ sự bảo hộ nào cho kết quả hoặc các tư liệu được tạo ra từ đó.

Đức áp dụng cách tiếp cận rộng hơn. Điều 68 Luật Bản quyền Đức loại trừ các “bản sao tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng” khỏi sự bảo hộ của các quyền liên quan – vốn thường dành cho các tác phẩm nhiếp ảnh và sản phẩm được tạo ra theo cách thức tương tự như nhiếp ảnh (chẳng hạn như bản quét 3D và các phương tiện sao chép khác). Quy định này có hiệu lực hồi tố, áp dụng cho các bản sao tác phẩm nghệ thuật thị giác kể từ thời điểm bản quyền của tác phẩm gốc hết hạn, ngay cả khi bản sao đó được thực hiện trước thời điểm bản quyền gốc hết hạn.

Cách tiếp cận hẹp trong quá trình thực thi

Một số quốc gia khác lại áp dụng cách tiếp cận hẹp đối với Điều 14. Áo, Đan Mạch và Tây Ban Nha đã sửa đổi các quy định về quyền liên quan, giới hạn phạm vi áp dụng chỉ đối với các tác phẩm mỹ thuật đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền. Cả Đan Mạch và Tây Ban Nha đều đưa nguyên văn quy định này vào luật quốc gia sau thời hạn chót, nhằm tránh bị xử phạt do chậm trễ đáng kể trong việc chuyển hóa quy định. Cả hai quốc gia này đều dự định xem xét lại và có khả năng sửa đổi luật để mở rộng phạm vi áp dụng trong tương lai.

Trong một số trường hợp, việc chuyển hóa quy định có thể quá hẹp. Điều 49a Luật Bản quyền Phần Lan hiện loại trừ “ảnh chụp tác phẩm mỹ thuật đã hết thời hạn bảo hộ” khỏi sự bảo hộ của các quyền liên quan. Hiện chưa rõ các tòa án sẽ diễn giải quy định này như thế nào đối với các loại hình tư liệu khác được tạo ra trong quá trình sao chép – chẳng hạn như dữ liệu, siêu dữ liệu hoặc các phương tiện khác không nằm trong khái niệm “ảnh chụp”. Quy định này chỉ áp dụng cho các bức ảnh được thực hiện sau ngày 03/04/2023.

Liệu có cần thiết phải thực thi ở cấp quốc gia?

Vì Điều 14 dường như nhắm vào việc sử dụng các quyền liên quan đối với các tác phẩm nhiếp ảnh không mang tính nguyên gốc, nên một số quốc gia vốn không có các quyền này đã không thực hiện cải cách luật pháp quốc gia.

Bỉ đã không chuyển hóa quy định này, với lý giải rằng không cần thiết phải có một quy định riêng biệt, vì luật bản quyền của Bỉ vốn đã yêu cầu các sản phẩm phải là “thành quả sáng tạo trí tuệ của chính tác giả” mới được hưởng sự bảo hộ bản quyền mới. Mối lo ngại đặt ra là việc bổ sung một quy định mới có thể gây nhầm lẫn và mơ hồ cho luật bản quyền, bởi tiêu chuẩn này vốn đã áp dụng cho mọi loại hình tác phẩm chứ không riêng gì các tác phẩm nghệ thuật thị giác. Các quốc gia khác không thực hiện chuyển hóa quy định này bao gồm Pháp, Hungary, Luxembourg, Hà Lan, Ba Lan và Slovakia.

Ngược lại, Croatia đã chuyển hóa Điều 14 bằng cách đưa toàn bộ nội dung điều này vào Điều 18 với tiêu đề “Các sáng tạo không được bảo hộ”. Trong quá trình tham vấn, lĩnh vực di sản văn hóa đã đề nghị thay cụm từ “tác phẩm nghệ thuật thị giác” bằng “tác phẩm nghệ thuật”, nhưng đề xuất này không được chấp nhận. Dẫu vậy, việc đưa nội dung này vào luật vẫn truyền tải một thông điệp rõ ràng về tầm quan trọng của việc bảo vệ phạm vi công cộng (public domain). Những cách chuyển hóa tương tự cũng đã diễn ra tại Estonia, Latvia, Bồ Đào Nha và Romania.

Các hạn chế đối với di sản văn hóa nằm ngoài phạm vi bản quyền

Tuy nhiên, bản quyền chỉ là một trong những loại hạn chế có thể ngăn cản việc sử dụng các bản sao của các tài liệu thuộc phạm vi công cộng.

Ý và Hy Lạp có các đạo luật về di sản văn hóa, trong đó quy định hạn chế việc sử dụng các di sản văn hóa thuộc sở hữu công cho một số mục đích nhất định nếu không có sự cho phép và không thanh toán phí. Điều này có nghĩa là, mặc dù bản thân bản sao có thể thuộc phạm vi công cộng, nhưng tác phẩm được thể hiện trong đó vẫn chịu sự điều chỉnh của một quyền khác, gây hạn chế đối với việc sử dụng bản sao đó.

Cuối cùng, các quyền nhân thân (moral rights) hoặc các điều kiện theo hợp đồng cũng có thể áp dụng đối với tác phẩm được thể hiện, từ đó ảnh hưởng đến cách thức sử dụng hoặc khả năng tiếp cận bản sao của tác phẩm đó.

Các bước tiếp theo

Chúng tôi sẽ sớm công bố một bản tổng quan bao gồm thông tin đã thu thập được từ nhiều quốc gia khác nhau. Hiện chúng tôi vẫn thiếu thông tin từ Síp, Litva và Iceland; nếu bạn có thông tin về các quốc gia này, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ copyright@europeana.eu. Bạn cũng có thể tham gia Cộng đồng Bản quyền thuộc Hiệp hội Mạng lưới Europeana (Europeana Network Association Copyright Community) để cập nhật những diễn biến mới nhất trong lĩnh vực này.

Tài liệu đọc thêm

Để tìm hiểu thêm về chủ đề này, dưới đây là một số tài nguyên bổ sung có thể hữu ích cho bạn:

Xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến các thành viên của Nhóm công tác về Điều 14đã phối hợp thực hiện nghiên cứu và thu thập dữ liệu cần thiết cho bài viết này.

Article 14 of the Copyright in the Digital Single Market Directive improves protection for works in the public domain, supporting our right to access our shared cultural heritage. But how is it being implemented across Europe? The Europeana Copyright Community’s dedicated Task Force on the topic shares their research.

About Article 14

The 2019 Copyright in the Digital Single Market (CDSM) Directive includes Article 14, a provision that safeguards the public domain status of works of visual arts. In particular, it defends the principle that public domain works should remain in the public domain when digitised. Importantly, the provision applies to any material resulting from an act of reproduction, not just photographs.

“Article 14 – Works of visual art in the public domain

Member States shall provide that, when the term of protection of a work of visual art has expired, any material resulting from an act of reproduction of that work is not subject to copyright or related rights, unless the material resulting from that act of reproduction is original in the sense that it is the author's own intellectual creation.”

In practice, Article 14’s wording provides flexibility during national implementation in ways that may impact the success of the essential and mandatory principle it defends. For example, article 14 applies to ‘works of visual art’, rather than all creative works and only after ‘the term of protection of a work of visual art has expired.’

This raises many questions. What should happen to reproductions of public domain works that fall outside the customary meaning of ‘visual art,’ like crafts or antiquities? What should happen to reproductions of works never protected by copyright, like artworks by Leonardo da Vinci and other Renaissance artists? Is Article 14 retroactive or will it only apply to reproductions made after the date of national implementation? And finally, how might Article 14 impact related rights other than those recognised for non-original photography, for example those of audiovisual producers? 

A narrow reading of Article 14 is that only the countries in the European Union and the European Economic Area with related rights for non-original photographs are required to revise national laws to eliminate such protections. To understand the wider implications, our Task Force is following what national implementation looks like in each member state.

Going beyond the literal meaning of Article 14

Some countries have revised legislation to go beyond what Article 14 requires. In these countries, copyright law now provides greater safeguards to the public domain in the spirit of Article 14.

Sweden’s revised provision on related rights excludes new protections for photographs of all ‘works of art’ for which copyright no longer applies, rather than only works of visual art. Article 49 of the Swedish Copyright Act technically applies only to photographic images or comparable reproduction technologies. The government has however clarified that, to the extent a non-original reproduction act or technology falls outside the category of ‘photographic images,’ the copyright act does not offer any protection for the performance or materials produced by it.

Germany also takes a broader view. Section 68 of the German Copyright Act excludes ‘reproductions of visual artworks in the public domain’ from being protected by the related rights recognised for photographic works and products manufactured in a similar manner to photographs (such as 3D scans and other reproduction media). The provision is retroactive by applying to reproductions of visual artworks from the moment of copyright expiry in the source work, even if its reproduction was made prior to that copyright’s expiry. 

Taking a narrow approach to implementation

Other countries have adopted a narrow view of Article 14. Austria, Denmark and Spain revised related rights provisions to apply only to works of fine arts for which copyright has expired. Both Denmark and Spain implemented the provision verbatim, and after the implementation deadline, to avoid being penalised for their significantly delayed transposition. Both countries plan to revisit and potentially revise their legislation to be broader at a later date. 

In some cases, the transposition may be too narrow. Section 49a of the Copyright Act in Finland now precludes from related rights protections ‘a photograph of a work of fine art whose protection period has expired.’ It is unclear how courts should interpret the text in light of the wider range of materials produced during reproduction, such as data, metadata or other media beyond a ‘photograph.’ The provision only applies to photographs made after the date of 3 April 2023.

But is national implementation needed?

Because Article 14 seemed to target the use of related rights for non-original photography, some countries without such rights have not reformed national laws.

Belgium has not transposed the provision, explaining that no separate provision is necessary since Belgian copyright law already requires these materials to be the ‘author’s own intellectual creation’ to be protected by a new copyright. The concern was that including a new provision could introduce confusion and ambiguity to copyright law, since the threshold already applies to all categories of works rather than only works of visual art. Other countries declining transposition include France, Hungary, Luxembourg, the Netherlands, Poland and Slovakia.

In contrast, Croatia transposed Article 14 by including its full text in Article 18 on ‘Unprotected creations.’ During the consultation process, the cultural heritage sector asked to include the text ‘work of art’ rather than ‘work of visual art,’ but the proposal was not accepted. Even so, its inclusion sends a clear message on the importance of safeguarding the public domain. Similar transpositions have occurred in Estonia, Latvia, Portugal and Romania.

Limitations on cultural heritage that go beyond copyright

Copyright, however, is just one type of limitation that can restrict the use of reproductions of public domain materials. 

Italy and Greece have cultural heritage laws that restrict the use of publicly-owned cultural heritage for certain purposes without permission and the payment of a fee. This means that a reproduction will be in the public domain, but the work that it depicts remains subject to a different right that restricts its use. 

Lastly, moral rights or contractual conditions may also apply to the work depicted in ways that impact the reproduction’s use or availability.

Next steps

We will shortly publish an overview with information we have gathered on various countries. We are missing information from Cyprus, Lithuania and Iceland, so if you have any, please reach out to copyright@europena.eu.  You can also join the Europeana Network Association Copyright Community to stay up to date with developments in this area.

Further reading

For more information on this topic, here are some additional resources that you might find useful:

A special thanks to members of the Article 14 Task Force who collaborated on the research and data collection necessary for this post.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

Europeana góp phần định hình Đám mây cho di sản văn hóa

 

Europeana góp phần định hình Đám mây cho di sản văn hóa

Europeana contributes to shaping the Cloud for Cultural Heritage

Published December 10, 2024 by Lorena Aldana (Europeana Foundation)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/europeana-contributes-to-shaping-the-cloud-for-cultural-heritage

Bài được đưa lên Internet ngày: 10/12/2024

Sự hợp tác giữa không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa (Collaborative Cloud for Cultural Heritage) sẽ mở ra những cơ hội mới cho công tác nghiên cứu, vận động chính sách và trải nghiệm di sản văn hóa. Hãy khám phá các tiềm năng này, tìm hiểu ý nghĩa của chúng đối với bạn, và cách thức để biết thêm thông tin chi tiết vào ngày 12 - 13 tháng 12!

Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa

Dự án "European Cloud for Heritage OpEn Science" (ECHOES) – với sự tham gia của Europeana Initiative trong vai trò đối tác – hướng tới việc phát triển Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa. Nền tảng này cung cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, cho phép các chuyên gia, nhà khoa học và nhà nghiên cứu về di sản tiếp cận những công cụ và dịch vụ số hóa tiên tiến phục vụ công tác bảo tồn và gìn giữ di sản. Dự án được chương trình Horizon Europe của Liên minh châu Âu tài trợ và được một hội đoàn các chuyên gia gồm 51 đối tác châu Âu vận hành.

Không gian dữ liệu và Nền tảng đám mây cộng tác

Mặc dù là hai thực thể riêng biệt, không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và Nền tảng đám mây cộng tác có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Không gian dữ liệu đóng vai trò là điểm truy cập chính cho các nhà giáo dục, người làm sáng tạo, công dân và các không gian dữ liệu khác, giúp họ tiếp cận và tái sử dụng dữ liệu di sản văn hóa từ các cơ sở trên khắp châu Âu. Trong khi đó, Nền tảng đám mây cộng tác là không gian làm việc chung, nơi các chuyên gia di sản có thể truy cập dữ liệu, công cụ và dịch vụ để thúc đẩy khoa học di sản. Có thể hình dung không gian dữ liệu như một "phân xưởng" – nơi dữ liệu và công cụ được tinh chỉnh, triển khai và cung cấp đến người dùng; còn Nền tảng đám mây cộng tác đóng vai trò như một "phòng thí nghiệm đổi mới", thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và phát triển mang tính đột phá.

Tại Europeana Initiative, chúng tôi rất hào hứng khi trở thành một phần của liên minh ECHOES – đơn vị đang dẫn đầu quá trình phát triển Nền tảng đám mây này. Chúng tôi nhận thấy tiềm năng to lớn trong việc hai hệ thống này hỗ trợ và củng cố lẫn nhau, từ việc làm giàu siêu dữ liệu (metadata), nâng cao năng lực, thúc đẩy các mục tiêu chính sách chung, cho đến việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực cùng quan tâm, chẳng hạn như công nghệ 3D.

Làm giàu siêu dữ liệu

Một trong những nguyên tắc cốt lõi của không gian dữ liệu là tính tương hợp (interoperability). Nhờ vào hệ thống quản trị dữ liệu vững chắc cùng các khuôn khổ do Europeana Initiative thiết lập, tính tương hợp này sẽ tạo điều kiện cho việc trao đổi dữ liệu liền mạch giữa không gian dữ liệu và Nền tảng đám mây cộng tác. Dữ liệu có sẵn trong không gian dữ liệu có thể được chuyển vào Nền tảng đám mây một cách an toàn, cho phép các nhà nghiên cứu và nhà khoa học xử lý, phân tích và làm giàu dữ liệu đó thông qua các công cụ và dịch vụ tiên tiến trên nền tảng đám mây. và những cải tiến đối với dữ liệu thông qua các công cụ này có thể được đưa trở lại không gian dữ liệu.

Một trong những đợt kêu gọi tài trợ hiện đang mở trong khuôn khổ Cloud (đám mây) – với chủ đề "Các công cụ đổi mới sáng tạo để làm phong phú dữ liệu nâng cao" (kéo dài đến tháng 1 năm 2025) – tập trung vào việc thúc đẩy quá trình làm phong phú dữ liệu. Điều này mở ra nhiều khả năng mới mẻ và đầy thú vị.

Hãy hình dung một kho tàng ảnh lịch sử về Khu Phố Cổ Ljubljana được đưa vào không gian dữ liệu (data space). Nhờ các khuôn khổ có tính tương hợp và các nguyên tắc như Tìm thấy được, Truy cập được, Tương hợp được, Sử dụng lại được - FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), dữ liệu này được tích hợp liền mạch vào hệ thống Cloud và được làm phong phú thêm thông qua các công cụ trên nền tảng Cloud. Chẳng hạn, một công cụ được trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ có thể tự động phát hiện dữ liệu vị trí địa lý từ các bức ảnh chụp các tòa nhà tại Khu Phố Cổ Ljubljana, rồi bổ sung thông tin này dưới dạng siêu dữ liệu (metadata) cho bất kỳ ai truy cập vào các bức ảnh đó. Điều này không chỉ hỗ trợ công tác nghiên cứu về di sản tại Khu Phố Cổ Ljubljana, mà còn có thể được ứng dụng để phát triển các công cụ du lịch tương tác, làm tài liệu giáo dục trong nhà trường, nâng cao trải nghiệm trò chơi, xây dựng các thế giới ảo, và nhìn chung là thúc đẩy việc tái sử dụng dữ liệu theo những cách sáng tạo và đổi mới.

Lợi ích mang lại là hai chiều. Các ứng dụng, kết quả nghiên cứu và siêu dữ liệu đã được làm phong phú thông qua hệ thống Cloud sẽ được cung cấp trong không gian dữ liệu, tiếp cận nhiều đối tượng khác nhau – từ mạng lưới Europeana hiện có cho đến các nhóm người dùng không chuyên như công dân châu Âu và những người yêu văn hóa.

Nâng cao năng lực

Trong hơn một thập kỷ qua, Europeana đã cung cấp nhiều cơ hội đào tạo đa dạng, từ các sự kiện, hội thảo trực tuyến cho đến các nguồn tài liệu giúp các chuyên gia xây dựng kỹ năng phục vụ quá trình chuyển đổi số. Với sự ra đời của không gian dữ liệu, các nỗ lực nâng cao năng lực này đã được mở rộng quy mô. Điển hình là Europeana Academy – một nền tảng đào tạo chuyên biệt cung cấp các khóa học theo hình thức tự học hoặc có giảng viên hướng dẫn, bao quát nhiều chủ đề từ kể chuyện kỹ thuật số (digital storytelling) cho đến vấn đề bản quyền. Hiện tại, nền tảng này chủ yếu chứa các tài nguyên đào tạo của riêng Europeana, nhưng trong tương lai, nó sẽ tích hợp tối đa các tài liệu đào tạo được phát triển trong khuôn khổ không gian dữ liệu. Ngoài ra, Europeana Academy còn là nơi cung cấp các chương trình đào tạo phù hợp cho các cơ sở khác, từ đó tạo nên một hệ sinh thái học tập toàn diện và hòa nhập.

Hãy tưởng tượng một chuyên gia trong lĩnh vực di sản văn hóa muốn chia sẻ dữ liệu của cơ sở mình lên không gian dữ liệu nhưng còn lúng túng trong xử lý các vấn đề về cấp phép & bản quyền. Thông qua Europeana Academy, họ có thể tiếp thu các kỹ năng thực tế, mang tính ứng dụng cao trong một môi trường tương tác và đầy sự hỗ trợ.

Europeana Foundation đóng vai trò dẫn đầu trong hoạt động xây dựng năng lực thuộc dự án ECHOES. Thông qua công việc này, các mô hình đào tạo vốn đã được phát triển trong không gian dữ liệu (data space) sẽ được tùy chỉnh để đáp ứng những nhu cầu đặc thù của các nhà khoa học trong lĩnh vực di sản khi sử dụng nền tảng đám mây (Cloud). Điều này minh họa cách thức các khuôn khổ và dịch vụ – vốn đã được kiểm thử, mở rộng quy mô và tinh chỉnh trong không gian dữ liệu – có thể được điều chỉnh để phục vụ các mục tiêu của nền tảng đám mây cũng như các nhóm đối tượng người dùng chuyên biệt tại đây.

Thúc đẩy các mục tiêu chính sách chung

Khuyến nghị năm 2021 của Ủy ban Châu Âu về không gian dữ liệu chung của Châu Âu dành cho di sản văn hóa đặt ra các mục tiêu táo bạo cho năm 2030, kêu gọi các Quốc gia Thành viên EU số hóa ở dạng 3D tất cả các di tích và địa điểm được coi là có nguy cơ và 50% trong số những địa điểm được ghé thăm thực tế nhiều nhất. Sáng kiến ​​Europeana và không gian dữ liệu đã hỗ trợ các Quốc gia Thành viên và các cơ sở di sản của họ đáp ứng các mục tiêu này. Điều này bao gồm việc củng cố ý thức về mục đích tập thể và mang lại cơ hội nâng cao kỹ năng 3D thông qua các chiến dịch như Twin it! 3D cho văn hóa Châu Âu (bản dịch sang tiếng Việt).

Đám mây có thể hỗ trợ đạt được những mục tiêu này bằng cách cho phép lưu trữ tài liệu và bảo tồn ảo di sản văn hóa, bao gồm các địa điểm gặp nguy hiểm, đồng thời tạo điều kiện tạo ra các mô hình để nghiên cứu và tương tác sâu sắc trong tương lai.

Bằng cách tập hợp xung quanh một mục tiêu chung và giải quyết các thách thức chung, không gian dữ liệu và Đám mây có thể thúc đẩy sứ mệnh chung là bảo tồn (kỹ thuật số) di sản văn hóa của Châu Âu.

Đổi mới

Sự kết nối giữa không gian dữ liệu và Đám mây sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự đổi mới di sản văn hóa, đặc biệt là trong các lĩnh vực như 3D. Để làm một ví dụ cụ thể, hãy nghĩ về một Giáo sư - Roberta - vừa là Kiến trúc sư Bảo tồn vừa là Giáo sư Đại học, người có nghiên cứu tập trung vào Đồi Palatine ở Rome - một trong những khu vực cổ kính và giàu lịch sử nhất của thành phố, nơi lưu giữ tàn tích của các cung điện và đền thờ hoàng gia.

Roberta sử dụng các tài nguyên có sẵn thông qua không gian dữ liệu cho cả việc giảng dạy và nghiên cứu của mình. Roberta cần các bộ dữ liệu lớn, thường lộn xộn hoặc không đầy đủ, để thúc đẩy những khám phá mới. Thông qua không gian dữ liệu, cô đã có được quyền truy cập vào bản dựng lại mô hình 3D của Đồi Palatine, cùng với các bức ảnh, tài liệu lịch sử và các câu chuyện được tuyển chọn giúp hiểu sâu hơn về ngữ cảnh của địa điểm. Và thông qua Đám mây, cô tích hợp tất cả tài liệu này thành một bản trình bày kỹ thuật số năng động, ngày càng phát triển của Đồi Palatine. Các công cụ của Đám mây cho phép cô liên tục cập nhật phần trình bày này với dữ liệu mới, tạo ra một bản sao kỹ thuật số sống động của địa điểm cổ.

Hiện tại, Roberta đang làm việc với một thứ được gọi là "Bản sao kỹ thuật số" (Digital Twin) – một mô hình không chỉ đơn thuần là bản sao y hệt của di chỉ Đồi Palatine trong thế giới thực. Nó tập hợp các thông tin phức tạp về di sản này, cùng với hệ thống tài liệu được cập nhật liên tục bằng dữ liệu mới. Bản sao kỹ thuật số (Digital Twin) này là một bước đột phá trong nghiên cứu di sản, gói gọn trọn vẹn sự phong phú của Đồi Palatine vào một mô hình tương tác. Điều này mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong các lĩnh vực như nghiên cứu, giáo dục, du lịch và thậm chí là quy hoạch đô thị. Tương tự như một bộ phim, bản sao kỹ thuật số chứa đựng thông tin về các diễn viên, đạo diễn, âm nhạc, cũng như các dữ liệu liên quan khác như ý kiến ​​từ giới phê bình hay các giải thưởng đạt được.

Roberta còn có thể truy cập vào các nền tảng cộng tác trên nền tảng đám mây (Cloud) để làm việc cùng các đồng nghiệp trên khắp châu Âu về những chủ đề tương tự. Họ cùng nhau chia sẻ các phát hiện, tập dữ liệu và ý tưởng, từ đó thúc đẩy sự phát triển chung của lĩnh vực này. Ngoài ra, Roberta còn đóng góp các kết quả nghiên cứu và tài liệu giảng dạy của chính mình vào không gian dữ liệu, góp phần làm phong phú thêm nguồn tài nguyên cho các nhà giáo dục và nhà nghiên cứu khác.

Tìm hiểu thêm

Hãy tham gia sự kiện "Hướng tới Đám mây Di sản Văn hóa" (Toward the Cultural Heritage Cloud) diễn ra vào ngày 12 và 13 tháng 12 tại Brussels (hoặc tham gia trực tuyến) để tìm hiểu sâu hơn về công việc của dự án ECHOES! Đồng thời, đừng quên cập nhật những tin tức mới nhất từ ​​không gian dữ liệu này trên trang Europeana Pro.

Cooperation between the common European data space for cultural heritage and the Collaborative Cloud for Cultural Heritage will unlock new opportunities for research, advocacy and enjoyment of cultural heritage. Discover the possibilities, what they could mean for you, and how to learn more on 12 - 13 December!

A Collaborative Cloud for Cultural Heritage

The European Cloud for Heritage OpEn Science (ECHOES) project, of which the Europeana Initiative is a proud partner, aims to develop the Collaborative Cloud for Cultural Heritage. This Cloud will provide a digital infrastructure for heritage professionals, scientists and researchers to access advanced digitisation tools and services for conservation and preservation. It is funded under the Horizon Europe programme of the European Union, and run by an expert consortium of 51 European partners.

The data space and the Collaborative Cloud

Although distinct, the common European data space for cultural heritage and the Collaborative Cloud complement each other. The data space is the main entry point for educators, creatives, citizens and other data spaces to access and reuse cultural heritage data from institutions across Europe. The Cloud, meanwhile, is a collaborative workspace for heritage professionals to access data, tools and services to advance heritage science. We can think of the data space as the ‘factory floor’, where data and tools are refined, deployed and delivered to audiences, while the Cloud serves as the ‘innovation lab,’ driving groundbreaking research and development.

At the Europeana Initiative, we are excited to be part of the ECHOES consortium, which is leading the development of the Cloud. We see enormous possibilities for the two to strengthen and support each other in areas which range from metadata enrichment, capacity building and advancing common policy goals to driving innovation in shared areas of interest, such as 3D.

Metadata enrichment

One of the key principles of the data space is interoperability. Supported by strong data governance and frameworks established by the Europeana Initiative, this interoperability will facilitate seamless data exchange between the data space and the Cloud. Data available in the data space can flow securely into the Cloud, enabling researchers and scientists to process, analyse and enrich it using advanced Cloud-based tools and services; and the improvements made to the data through these tools can be fed back into the data space.

One of the currently open Cloud funding calls, Innovative Tools for Advanced Data Enrichment (open until January 2025), focuses on advancing data enrichment. This unlocks a number of innovative and exciting possibilities.

Imagine a wealth of historic photos of the Ljubljana Old Town are made available in the data space. Thanks to interoperable frameworks and principles like FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), this data is seamlessly integrated into the Cloud, and enriched through Cloud tools. For example, an AI-powered tool could automatically detect geolocation data from photographs of buildings in the Ljubljana Old Town data corpus in the data space and add this as metadata for anyone accessing the photographs. This would support research into the heritage of Ljubljana Old Town, but could also be used to power interactive tourism applications, serve as educational material in classrooms, enhance gaming experience, fuel virtual worlds and, in general, unlock creative reuse in innovative ways.

And the benefits will be reciprocal. Applications, research outputs and enriched metadata generated in the Cloud will be made accessible through the data space, reaching an audience that includes the established Europeana network as well as non-professional groups such as Europe's citizens and culture enthusiasts.

Capacity building

For over a decade, Europeana has provided various training opportunities, from events and webinars to resources which help professionals build their skills for digital transformation. With the launch of the data space, these capacity-building efforts have scaled up, for example through the Europeana Academy, a dedicated training platform offering both self-paced and instructor-led courses on diverse topics, from digital storytelling to copyright. This platform currently features Europeana’s own training resources, but in the future will incorporate, as much as possible, training materials developed within the data space. Additionally, the Academy will provide a home for relevant training for other institutions, creating a comprehensive and inclusive learning ecosystem.

Imagine a cultural heritage professional who wants to share their institution’s data in the data space but is unsure how to navigate licensing and copyright issues. Through the Europeana Academy, they can acquire hands-on, practical skills in a supportive, interactive environment.

The Europeana Foundation is leading capacity building in the ECHOES project, and through our work, training models already developed within the data space will be tailored to meet the specific needs of heritage scientists using the Cloud. This illustrates how frameworks and services that have been tested, scaled up, and refined in the data space can be adapted to serve the Cloud’s ambitions and its specialised audiences.

Advancing common policy goals

The European Commission Recommendation of 2021 on a common European data space for cultural heritage sets bold targets for 2030, calling on EU Member States to digitise in 3D all monuments and sites deemed at risk, and 50% of the most physically visited. The Europeana Initiative and the data space are already supporting Member States and their heritage institutions to meet these goals. This includes reinforcing the sense of collective purpose and offering opportunities for 3D upskilling through campaigns such as Twin it! 3D for Europe’s culture.

The Cloud can support in achieving these goals by enabling the documentation and virtual preservation of cultural heritage, including endangered sites, and facilitating the creation of models for future study and immersive interaction.

By rallying around a shared goal and tackling collective challenges the data space and the Cloud can advance the common mission of (digitally) preserving Europe’s cultural heritage.

Innovation

The connection between the data space and the Cloud will facilitate cultural heritage innovation, particularly in areas like 3D. As a concrete example, let’s think about a Professor - Roberta - who is both a Preservation Architect and a University Professor whose research focuses on the Palatine Hill in Rome – one of the most ancient and historically rich areas of the city, home to remnants of imperial palaces and temples.

Roberta uses the resources made available through the data space in both her teaching and research. Roberta needs large datasets, often messy or incomplete, to fuel new discoveries. Through the data space, she has gained access to a 3D model reconstruction of the Palatine Hill, along with photographs, historical documents, and curated stories that deepen the contextual understanding of the site. And through the Cloud, she integrates all this material into a dynamic, evolving digital representation of the Palatine Hill. The Cloud’s tools allow her to continuously update this representation with new data, creating a living, digital replica of the ancient site.

Roberta is now working with what is known as a Digital Twin, which is much more than a mere carbon copy of ‘real-world’ Palatine Hill. It encapsulates complex information about the heritage object, and documentation that is dynamically updated with data. This Digital Twin is a breakthrough in heritage research, encapsulating the full richness of the Palatine Hill in an interactive model. This opens doors for use in research, education, tourism, and even urban planning. Like in a movie, a Digital Twin contains information on the actors, the director, the music and any other related information such as the opinion of critics or related awards.

Roberta can also access collaborative platforms in the Cloud to work with peers across Europe on similar topics. Together, they share findings, datasets, and ideas, collectively advancing the field. Additionally, Roberta contributes his own research findings and lesson materials back to the data space, enriching the resource pool for other educators and researchers.

Find out more

Join the event 'Toward the Cultural Heritage Cloud' on 12 and 13 December in Brussels and online to learn more about the work of ECHOES! And to hear the follow the latest news from the data space on Europeana Pro.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ Nhật, 15 tháng 11, 2026

Europeana và các đối tác khởi xướng Hãy tạo bản sao số! (Twin it!) cho Văn hóa châu Âu - Phần II

 

Europeana và các đối tác khởi xướng Hãy tạo bản sao số! (Twin it!) cho Văn hóa châu Âu - Phần II

Europeana and partners launch Twin it! 3D for Europe’s Culture - Part II

Published June 11, 2025 by Lorena Aldana (Europeana Foundation)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/europeana-and-partners-launch-twin-it-3d-for-europe-s-culture-part-ii

Bài được đưa lên Internet ngày: 11/06/2025

Cùng với Ủy ban Châu Âu, chúng tôi vui mừng thông báo giai đoạn thứ hai của chiến dịch 3D cho văn hóa Châu Âu - Hãy tạo bản sao số! (Twin it!) Phần II! Tìm hiểu cách nó sẽ hỗ trợ các Quốc gia Thành viên EU trong nỗ lực bảo tồn và số hóa 3D của họ - và điều đó có ý nghĩa gì đối với bạn.

Dựa trên đà phát triển của chiến dịch Twin it! 3D cho Văn hóa Châu Âu (tháng 6 năm 2023 – tháng 6 năm 2024), Sáng kiến ​​Europeana và Ủy ban Châu Âu vừa công bố ra mắt Twin it! Phần II trong các nhiệm kỳ Chủ tịch luân phiên của Ba Lan, Đan Mạch và Síp của Hội đồng EU. Chương tiếp theo này nhằm mục đích hỗ trợ thêm cho các Quốc gia Thành viên EU trong nỗ lực bảo tồn và số hóa 3D của họ - giờ đây tập trung rõ ràng hơn vào cách sử dụng tài sản số hóa. Thông báo được đưa ra tại lễ khai mạc Europeana 2025 - Bảo tồn, Bảo vệ, Tái sử dụng vào ngày 11 tháng 6 tại Warsaw.

Xây dựng trên Twin it! xung lượng

Hãy tạo các bản sao số! (Twin it!) đã đoàn kết tất cả các quốc gia thành viên EU xung quanh một mục tiêu chung và tạo động lực mạnh mẽ cho việc số hóa 3D trong lĩnh vực di sản văn hóa. Một trong những thành tựu quan trọng của nó là việc gửi 37 mô hình 3D chất lượng cao đại diện cho các tòa nhà, địa điểm và đồ vật từ mọi Quốc gia Thành viên EU, cùng với một quốc gia khách. Twin it! Phần II sẽ tiếp nối thành công này, thúc đẩy tham vọng về không gian dữ liệu chung của Châu Âu về di sản văn hóa nhằm tăng số lượng nội dung số hóa 3D chất lượng cao, phù hợp với mục đích.

Twin it! Lời kêu gọi hành động: Thúc đẩy 3D cho Văn hóa Châu Âu vào năm 2030 (bản dịch sang tiếng Việt) đã được xuất bản như một kết quả quan trọng của giai đoạn chiến dịch đầu tiên và vạch ra bảy ưu tiên nhằm thúc đẩy số hóa 3D ở Châu Âu. Trong số những ưu tiên này là nhu cầu về cách tiếp cận có mục đích, tập trung vào người dùng đối với số hóa 3D và tầm quan trọng của việc thúc đẩy tái sử dụng thông qua hỗ trợ và xây dựng năng lực. Twin it! Phần II sẽ trực tiếp đáp ứng những ưu tiên này, dựa trên những bài học và nguyên tắc đã được thiết lập trong giai đoạn đầu.

Twin it! Phần II: Có gì mới?

Giai đoạn mới của chiến dịch sẽ tiếp tục khai phá sức mạnh của số hóa 3D, thúc đẩy việc tái sử dụng có ý nghĩa giữa các lĩnh vực nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận và tác động của dữ liệu văn hóa, đồng thời thúc đẩy sự đổi mới và khả năng cạnh tranh trên toàn hệ sinh thái di sản văn hóa.

Trong khuôn khổ chiến dịch "Twin it! Phần II", các Bộ Văn hóa của các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu được mời gọi phối hợp cùng các tổ chức văn hóa quốc gia để gửi ít nhất một di sản đã được số hóa 3D chất lượng cao vào không gian dữ liệu chung. Các di sản này cần đi kèm với mục đích tái sử dụng rõ ràng, cùng với các dữ liệu bổ sung, dữ liệu quy trình (paradata) và siêu dữ liệu (metadata). Mục tiêu là thu thập và giới thiệu các mẫu di sản văn hóa Châu Âu dưới dạng 3D, qua đó làm nổi bật cách thức các quốc gia thành viên ứng dụng thực tiễn các di sản đã được số hóa của mình.

Khi gửi dữ liệu, các quốc gia thành viên cần nêu rõ mục đích sử dụng dự kiến ​​cho từng đối tượng 3D, nhằm thúc đẩy hoạt động số hóa có định hướng và mục tiêu cụ thể. Một đối tượng 3D "phù hợp với mục đích" là đối tượng được số hóa và công bố trực tuyến với một mục tiêu rõ ràng, phản ánh đúng ý định, định hướng và phạm vi mà tổ chức di sản văn hóa tạo ra nó đã xác định.

Ngoài các mô hình 3D của các di sản được chọn, các quốc gia thành viên còn được khuyến khích cung cấp thêm các dữ liệu khác — chẳng hạn như hình ảnh 2D, thông tin chi tiết về các thành phần cụ thể hoặc các hiện vật di động tại một địa điểm, cũng như siêu dữ liệu về chính mô hình 3D đó. Cách tiếp cận này sẽ tạo ra những hình ảnh đại diện cho di sản phong phú, năng động và đa chiều hơn, từ đó mở ra tiềm năng lớn hơn cho việc tái sử dụng trong các ứng dụng như trải nghiệm thực tế mở rộng (XR). Nhờ vậy, các dữ liệu được gửi đến không chỉ đơn thuần là bản sao 3D của hiện vật vật lý, mà còn lưu giữ được bối cảnh lịch sử và những câu chuyện gắn liền với di sản đó, góp phần tăng cường cả công tác bảo tồn lẫn hoạt động tái sử dụng sáng tạo.

Chiến dịch "Twin it! Phần II" sẽ khép lại bằng một sự kiện cấp cao, nơi các Bộ trưởng giới thiệu những di sản 3D đã được gửi đến và chia sẻ tầm nhìn về việc tái sử dụng chúng. Sự kiện cũng sẽ kết nối các nhà sáng tạo, nhà phát triển và những người yêu di sản văn hóa để cùng khám phá các phương thức đổi mới nhằm tái sử dụng các mô hình 3D đã được thu thập. Để nhìn lại chặng đường đã qua, mời bạn cùng xem lại sự kiện cấp cao của "Twin it! Phần I" diễn ra tại Brussels!

Cách thức đóng góp

Chiến dịch này tập trung chủ yếu vào các quốc gia thành viên, đồng thời triển khai một nhánh hoạt động song song nhằm thu hút các chuyên gia, cộng đồng tái sử dụng di sản và công dân. Tiếp nối giai đoạn đầu, chúng tôi sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ đối tác với các sáng kiến ​​quan trọng trong lĩnh vực này. Hãy theo dõi chúng tôi trên LinkedIn và Bluesky để cập nhật các cơ hội và cách thức tham gia trong thời gian tới!

Bạn cũng có thể khám phá các nội dung 3D hiện có trên Europeana.eu. Nếu cần hỗ trợ về số hóa 3D các di sản văn hóa, bạn có thể truy cập tài liệu và các kênh hỗ trợ trên Cơ sở Kiến thức Europeana (Europeana Knowledge Base).

Together with the European Commission, we are delighted to announce the second phase of our 3D campaign for Europe’s culture - Twin it! Part II! Find out how it will support EU Member States in their 3D digitisation and preservation efforts - and what that means for you.

Building on the momentum of Twin it! 3D for Europe’s Culture (June 2023 – June 2024), the Europeana Initiative and the European Commission have just announced the launch of Twin it! Part II during the Polish, Danish and Cypriot Rotating Presidencies of the Council of the EU. This next chapter aims to further support EU Member States in their 3D digitisation and preservation efforts — now with a sharper focus on how the digitised assets will be used. The announcement was made at the opening of Europeana 2025 - Preserve, Protect, Reuse on 11 June in Warsaw.

Building on Twin it! momentum

Twin it! united all EU Member States around a shared goal and sparked strong momentum for 3D digitisation across the cultural heritage sector. One of its key achievements was the submission of 37 high-quality 3D models representing buildings, sites and objects from every EU Member States, plus one guest country. Twin it! Part II will build on this success, driving forward the ambitions of the common European data space for cultural heritage to increase the amount of high-quality, fit-for-purpose 3D digitised content.

The Twin it! Call to Action: Boosting 3D for Europe's Culture by 2030 was published as a key outcome of the first campaign phase and outlines seven priorities to advance 3D digitisation in Europe. Among these priorities are the need for a purpose-driven, user-focused approach to 3D digitisation, and the importance of promoting reuse through enablement and capacity-building. Twin it! Part II will directly respond to these priorities, building on the lessons and principles established in the first phase.

Twin it! Part II: What’s new?

The new phase of the campaign will further unlock the power of 3D digitisation, driving meaningful reuse across sectors to expand the reach and impact of cultural data, and boost innovation and competitiveness across the cultural heritage ecosystem.

In Twin it! Part II, Ministries of Culture of the European Union Member States are invited to collaborate with their national cultural institutions to submit at least one high-quality 3D-digitised heritage asset to the data space with clear reuse intent, along with additional data, paradata and metadata. The goal is to collect and showcase 3D samples of Europe’s cultural heritage, highlighting how Member States aim to make practical use of their digitised assets.

Upon submission, Member States will be asked to clearly specify the intended use of each 3D object, promoting intentional and purpose-driven digitisation. A fit-for-purpose 3D object is one that is digitised and published online with a clear goal, reflecting the specific intent, aim and scope defined by the cultural heritage institution that created it.

In addition to submitting 3D models of the selected heritage assets, Member States will be invited to include additional data —such as 2D images, detailed information about specific elements or movable objects within a site, or metadata about the 3D model itself. This approach will create richer, more dynamic and multidimensional representations of heritage assets, unlocking greater potential for reuse in applications like XR experiences. As a result, submissions won’t just replicate the physical form of the asset in 3D; they will also capture its historical context and stories, enhancing both preservation and creative reuse.

Twin it! Part II will culminate in a high-level final event where Ministers will showcase their submitted 3D assets and share their vision for reuse. It will also engage creators, developers, and cultural heritage enthusiasts to explore innovative ways to reuse the collected 3D models. For a flashback, we invite you to revisit the Twin it! Part I high-level event in Brussels!

How to contribute

The campaign will primarily target Member States, while also running a parallel strand to engage professionals, reuse communities and citizens. Building on the first phase, we will continue to activate partnerships with key initiatives across the sector. Stay tuned for upcoming opportunities and ways to get involved by following us on LinkedIn and Bluesky!

You can also explore the 3D content available on Europeana.eu. If you are looking for help with the 3D digitisation of cultural heritage, you can access documentation and support on the Europeana Knowledge Base.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Năm, 12 tháng 11, 2026

Khám phá di sản văn hóa kỹ thuật số như một môn học mới nổi tại các trường đại học

 

Khám phá di sản văn hóa kỹ thuật số như một môn học mới nổi tại các trường đại học

Exploring digital cultural heritage as an emerging university subject

Published September 5, 2024 by Alba Irollo (Europeana Foundation)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/exploring-digital-cultural-heritage-as-an-emerging-university-subject

Bài được đưa lên Internet ngày: 05/09/2024

Europeana Research đã và đang tìm hiểu về sự xuất hiện của di sản văn hóa kỹ thuật số trong giáo dục đại học. Nhân dịp bắt đầu năm học mới, chúng tôi mời bạn cùng khám phá và đóng góp cho nghiên cứu này cũng như các kết quả mà nó mang lại!

Trọng tâm của Europeana Research đã thay đổi theo thời gian, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đối với dữ liệu di sản văn hóa, các phương pháp và công cụ kỹ thuật số phục vụ cho nghiên cứu học thuật, giảng dạy và học tập. Khoảng 10 năm trước, công việc trong lĩnh vực này bắt đầu với sự chú trọng đặc biệt vào sự phát triển của cái gọi là "Nhân văn kỹ thuật số" (Digital Humanities) – lĩnh vực được xem là đầy hứa hẹn nhất, nơi việc tái sử dụng dữ liệu di sản văn hóa bắt đầu trở nên cụ thể và rõ nét trong nghiên cứu học thuật.

Trong môi trường làm việc quốc tế cùng với mối quan hệ hợp tác ngày càng bền chặt với các trường đại học, chúng tôi nhận thấy rằng di sản văn hóa kỹ thuật số đang dần khẳng định vị thế như một môn học ở bậc đại học. Chúng tôi nhận thấy cần phải làm rõ liệu di sản văn hóa kỹ thuật số đang tìm được chỗ đứng trong các chương trình giảng dạy đại học hay không (vì việc tái sử dụng dữ liệu nâng cao đòi hỏi nền tảng kiến ​​thức vững chắc về dữ liệu), hay sự quan tâm mà giới học thuật dành cho di sản văn hóa kỹ thuật số chính là phản ứng trước những thay đổi trong lĩnh vực di sản văn hóa cùng các nhu cầu đào tạo phát sinh từ những thay đổi đó.

Góc nhìn từ Europeana

Khi bắt đầu xem xét xu hướng này, chúng tôi chỉ ghi nhận một vài sáng kiến ​​nổi bật, chủ yếu tập trung tại Vương quốc Anh. Chẳng hạn, Đại học Edinburgh từng có một vị trí chuyên trách (chair) về di sản văn hóa kỹ thuật số, thậm chí còn thành lập Mạng lưới Nghiên cứu Di sản Văn hóa Kỹ thuật số - DCHRN (Digital Cultural Heritage Research Network) – tiền thân của nhóm chuyên môn về Di sản Văn hóa Kỹ thuật số hiện nay. Đại học Glasgow cũng có một vị trí tương tự, và gần đây hơn đã thiết lập một sáng kiến ​​đặc biệt mang tên "The Arts & Humanities Partnership Catalyst for Digital Cultural Heritage" (Chương trình xúc tiến hợp tác giữa các ngành Nghệ thuật & Nhân văn trong lĩnh vực Di sản Văn hóa Kỹ thuật số). Ngoài ra còn có chương trình Thạc sĩ Khoa học (MSc) về Di sản Kỹ thuật số tại Đại học York, và chương trình Thạc sĩ Văn chương (MA) về Quản lý và Truyền thông Dữ liệu Văn hóa tại Đại học Sheffield – đây chỉ là một vài ví dụ về các sáng kiến ​​được thiết kế chuyên biệt dưới góc độ kỹ thuật số.

Năm 2022, với tư cách là điều phối viên của Europeana Research, tôi đã tham dự Trường Hè về Nhân văn Kỹ thuật số (Summer School on Digital Humanities) tại Đại học Oxford. Sự kiện này lần đầu tiên tổ chức một khóa đào tạo chuyên sâu về di sản văn hóa kỹ thuật số. Cũng trong năm đó, trung tâm nghiên cứu liên ngành Cambridge Digital Humanities tại Đại học Cambridge đã thành lập Trường Dữ liệu Di sản Văn hóa (Cultural Heritage Data School).

Mối quan tâm cá nhân của tôi đối với công tác đào tạo các chuyên gia di sản văn hóa tương lai tại các trường đại học bắt nguồn từ trải nghiệm quan sát trước đây — trong giai đoạn đầu sự nghiệp — về công việc của một nhóm chuyên gia từ các quốc gia thành viên EU. Nhóm này được Hội đồng Liên minh châu Âu mời tham gia “nghiên cứu về các kỹ năng, hoạt động đào tạo và chuyển giao tri thức trong các ngành nghề liên quan đến di sản tại châu Âu”. Với sự hỗ trợ từ Ủy ban châu Âu và vận hành theo cơ chế hoạch định chính sách của EU được gọi là Phương thức Phối hợp Mở (Open Method of Coordination - OMC), nhóm đã họp thường xuyên trong các năm 2017 và 2018 — trùng với thời điểm diễn ra Năm Di sản Văn hóa châu Âu — và công bố báo cáo có tiêu đề “Thúc đẩy hợp tác trong Liên minh châu Âu về kỹ năng, đào tạo và chuyển giao tri thức trong các ngành nghề di sản văn hóa” (2018).

Di sản rõ nét nhất từ ​​những nỗ lực này trong khuôn khổ chính sách văn hóa của EU chính là dự án Các hành động về di sản văn hóa nhằm hoàn thiện công tác đào tạo, giáo dục và vai trò chuyên môn - CHARTER (Cultural Heritage Actions to Refine Training, Education and Roles). Đây là một dự án đầy tham vọng với những kết quả ấn tượng, khởi động từ năm 2021 và được một liên minh hiện tự định vị mình là “Liên minh Kỹ năng Di sản Văn hóa châu Âu” (European Cultural Heritage Skills Alliance) thực hiện. Những thông tin và góc nhìn từ CHARTER đã trở thành nguồn tham chiếu thường xuyên đối với chúng tôi. Tuy nhiên, trọng tâm mối quan tâm của chúng tôi cụ thể hơn: tập trung vào giáo dục và đào tạo liên quan đến di sản văn hóa kỹ thuật số và dữ liệu — lĩnh vực mà chúng tôi có kinh nghiệm chuyên môn sâu rộng, cùng với mạng lưới kết nối và sứ mệnh riêng trong ngành.

Europeana Research hướng tới việc xây dựng cầu nối giữa lĩnh vực di sản văn hóa và giới học thuật. Trong bối cảnh cụ thể này, những cầu nối đó sẽ càng trở nên giá trị hơn nếu chúng ta có thể hỗ trợ giới học thuật hiểu rõ cách thức chuyển đổi sang kỹ thuật số đang diễn ra như thế nào. Chúng ta có thể tạo điều kiện để lĩnh vực di sản văn hóa chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn về các kỹ năng và kiến ​​thức cần thiết cho các chuyên gia khi đối mặt với quá trình chuyển đổi số (ngay cả khi họ vốn được đào tạo theo hướng nhân văn). Chúng ta cũng có thể cung cấp dữ liệu và công cụ để thử nghiệm, đồng thời chia sẻ chuyên môn của mình – chẳng hạn như khái niệm “Bộ sưu tập dưới dạng dữ liệu” (Collections as Data) – bao gồm các nguyên tắc và quy trình xuất bản các bộ sưu tập kỹ thuật số sao cho phù hợp với việc xử lý bằng máy tính.

Những thành tựu gần đây

Với các chiến lược mới được mở ra nhờ không gian dữ liệu chung của châu Âu dành cho di sản văn hóa (triển khai từ tháng 9 năm 2022), chúng tôi nhận thấy rằng mối quan tâm của mình đối với di sản văn hóa kỹ thuật số – vốn từng được xem là một chủ đề giảng dạy tại đại học – cần được phát triển thành một hướng nghiên cứu bài bản. Trong giai đoạn 2023–2024, chúng tôi đã kết hợp nỗ lực này với các hoạt động hỗ trợ các chuyên gia mới trong ngành di sản văn hóa, bởi lộ trình giáo dục có thể ảnh hưởng đáng kể đến sự nghiệp tương lai của họ.

Chúng tôi đã thiết kế chương trình thực tập đầu tiên dành cho các chuyên gia mới (first Internship for New Professionals), góp phần xây dựng danh mục các sáng kiến ​​học thuật tập trung mạnh mẽ vào di sản văn hóa kỹ thuật số. Danh mục này liệt kê gần 100 sáng kiến, bao gồm các chương trình thạc sĩ, các khóa học mùa hè/mùa đông và các khóa đào tạo ngắn hạn trên khắp châu Âu. Đối với chúng tôi, việc xác định vị trí của di sản văn hóa kỹ thuật số trong hệ thống giáo dục là vô cùng quan trọng: liệu nó nằm trong các chương trình giáo dục rộng hơn thuộc khối ngành Nhân văn (hoặc một chuyên ngành cụ thể trong đó), hay thuộc lĩnh vực Nhân văn kỹ thuật số (Digital Humanities), Nghiên cứu di sản và bảo tàng, Nghệ thuật và văn hóa, hay Khoa học thông tin?

Chúng tôi cũng đã tổ chức các sự kiện tập trung vào chủ đề nghiên cứu của mình, đặc biệt là giải quyết những khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, cũng như quá trình chuyển tiếp từ môi trường học thuật sang sự nghiệp chuyên môn. Các sự kiện này bao gồm: "New Professionals’ Twin Talks" – một hình thức sự kiện mới trong hệ sinh thái của chúng tôi, tạo không gian để những chuyên gia mới gia nhập lĩnh vực học thuật hoặc di sản văn hóa được chia sẻ góc nhìn của mình; và "Shaping the future of digital cultural heritage professionals; pioneering approaches in Higher Education" – một phiên thảo luận bàn tròn nhằm khởi động các hoạt động trao đổi thường xuyên giữa các giảng viên, học giả đang giảng dạy về di sản văn hóa kỹ thuật số trên khắp châu Âu.

Các bước tiếp theo

Sau những kết quả đáng khích lệ trong năm qua, chúng tôi nhận thấy rằng đây chưa phải là lúc để kết thúc quá trình nghiên cứu hệ thống của mình. Khi di sản văn hóa kỹ thuật số ngày càng thu hút sự quan tâm trong môi trường đại học, chúng tôi hiểu rằng mình mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu. Trong những năm tới, Europeana Research dự định trở thành một dạng đài quan sát thường trực về xu hướng này, đồng thời tiếp tục đóng vai trò là cầu nối thúc đẩy sự hợp tác giữa lĩnh vực di sản văn hóa và môi trường học thuật.

Hãy liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ research@europeana.eu nếu trường đại học của bạn triển khai bất kỳ chương trình đào tạo nào tập trung vào di sản văn hóa kỹ thuật số trong năm học mới, hoặc nếu bạn muốn hợp tác cùng chúng tôi để thúc đẩy các hoạt động trao đổi về di sản văn hóa kỹ thuật số trong giảng dạy đại học!

Europeana Research has been investigating how digital cultural heritage is emerging in university education. At the start of the new academic year, we invite you to discover and contribute to this research and its findings!

The focus of Europeana Research has evolved over the years, to reflect the growing interest in cultural heritage data, digital methods and tools for academic research, teaching and learning purposes. Approximately 10 years ago, the work in this area started with specific attention towards the developments of the so-called Digital Humanities, which appeared to be the most promising field where the reuse of cultural heritage data had become concrete within academic research.

As we work in an international environment and our collaborations with universities are strengthening, we couldn’t have missed that digital cultural heritage is establishing itself as a teaching subject at the university level. At a certain point, it seemed crucial to understand whether digital cultural heritage was finding a place among university courses as advanced data reuse implies a good knowledge of the basics of data, or whether the attention that academia has begun to pay to digital cultural heritage was a response to the changes in the cultural heritage sector and the training needs that these changes bring with them.

The Europeana perspective

When we started looking at this trend, only a few initiatives stood out and were mainly based in the UK. There was a chair of digital cultural heritage at the University of Edinburgh, which could even boast a Digital Cultural Heritage Research Network (DCHRN) and today can count on a Digital Cultural Heritage cluster. There was a similar chair at the University of Glasgow, which, more recently, has established a special initiative entitled The Arts & Humanities Partnership Catalyst for Digital Cultural Heritage. There was an MSc in Digital Heritage at the University of York, and an MA in Cultural Data Management and Communication at the University of Sheffield, to mention a few other initiatives clearly designed from a digital angle.

In 2022, I, in my capacity as coordinator of Europeana Research, was at the Summer School on Digital Humanities at the University of Oxford; for the first time. It offered a training course on digital cultural heritage. In the same year, the interdisciplinary research centre at the University of Cambridge known as Cambridge Digital Humanities established a Cultural Heritage Data School.

My personal interest in how future cultural heritage professionals are trained in universities is rooted in the opportunity to be an observer - earlier in my career - of the work carried on by a group of EU member states’ experts invited by the Council of the European Union to ‘investigate skills, training and knowledge transfer in heritage professions in Europe’. Supported by the European Commission and operating according to the EU policy-making process known as Open Method of Coordination (OMC), the group regularly convened in 2017 and 2018, concomitantly with the Europen Year of Cultural Heritage, and delivered the report Fostering cooperation in the European Union on skills, training and knowledge transfer in cultural heritage professions (2018).

The most evident legacy of these efforts at the EU cultural policy level resurfaced in CHARTER | Cultural Heritage Actions to Refine Training, Education and Roles, an impressive project for ambitions and results started in 2021 and carried on by a consortium that today proposes itself as a ‘European Cultural Heritage Skills Alliance’. The insights provided by CHARTER have been a constant point of reference for us, although our interest is driven by a specific focus on education and training relating to digital cultural heritage and data, with our specific experience with data and policy, as well as our network and mission in the sector.

Europeana Research aims to build bridges between the cultural heritage sector and academia, and in this specific case, these bridges promised to become even more valuable if we could support academia in understanding how the transition towards the digital is taking shape; we could enable the cultural heritage sector share hand-on experience when it comes to the skills and knowledge that professionals need in facing digital transformation (even remaining essentially humanists by training); we could offer data and tools to experiment with and our own expertise for example around ‘Collections as Data’ as principles and workflow to publish digital collections suitable for computational use.

Recent achievements

With the possibilities for new strategies opened up by the common European data space for cultural heritage, which began its deployment in September 2022, we felt that our interest in digital cultural heritage as a university teaching subject should become systematic research. In 2023-2024, we combined this effort with those to support new professionals in cultural heritage considering that their educational paths may significantly condition their careers.

We designed the first Internship for New Professionals, which contributed to building an inventory of academic initiatives that have a strong focus on digital cultural heritage. The inventory maps almost 100 initiatives among master programmes, summer and winter schools, and short courses across Europe. It was particularly relevant to us to determine where digital cultural heritage is embedded: whether in broader educational programmes framed as Humanities (or within one of their disciplines), or as Digital Humanities, or as Heritage and Museum Studies, or as Arts and Culture, or as Information Sciences.

We also organised events addressing our research topic and especially gaps between theory and practice, and the transition from academic education to professional careers: the New Professionals’ Twin Talks, a new event format in our ecosystem that aims to make protagonists professionals who recently entered academia or the cultural heritage sector, and Shaping the future of digital cultural heritage professionals; pioneering approaches in Higher Education, a roundtable that aimed to inaugurate regular exchanges between academics who teach digital cultural heritage across Europe.

Next steps

After the encouraging steps over the last year, we realised that it was not time for our systematic research to come to an end. With digital cultural heritage clearly of increasing interest in the university sphere, we were only at the beginning. In the years ahead of the data space, Europeana Research intends to become a sort of permanent observatory of this trend, while continuing being a forge of collaborations between the cultural heritage sector and academia.

Get in touch at research@europeana.eu if your university inaugurates any educational path focusing on digital cultural heritage in the new academic year, or if you would like to collaborate with us in fostering exchanges around digital cultural heritage in university teaching!

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com