Thứ Năm, 6 tháng 8, 2026

‘Nhiệm vụ khó khăn trong việc phân loại việc sử dụng Web của máy móc’ - bản dịch sang tiếng Việt

 

‘Nhiệm vụ khó khăn trong việc phân loại việc sử dụng Web của máy móc’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của tác giả Jack Hardinges, Creative Commons xuất bản tháng 3/2026, giấy phép CC BY 4.0.

Giới thiệu

Trong ba mươi năm qua, con người đã sử dụng các chương trình tự động để điều hướng, truy cập và sử dụng nội dung web một cách có hệ thống, để thực hiện những việc như xây dựng chỉ mục tìm kiếm hoặc tạo kho lưu trữ. Mặc dù không hoàn toàn không gây tranh cãi, việc sử dụng này của máy móc được các chuẩn mực và tiêu chuẩn tương đối không chính thức điều chỉnh.

Giờ đây, máy móc (đôi khi được gọi là “bot” hoặc “trình thu thập dữ liệu” [crawlers]) đang được sử dụng để truy cập web nhằm đào tạo và hỗ trợ hoạt động của các mô hình AI lớn. Các máy móc như vậy hiện chiếm một tỷ lệ lớn lưu lượng truy cập web. Chúng tôi đã mô tả những tác động đáng kể về mặt kỹ thuật, kinh tế và văn hóa của sự thay đổi này trong tài liệu Từ Nội dung của Con người đến Dữ liệu của Máy móc (bản dịch sang tiếng Việt).

Trong thời đại mới này, việc đơn giản chỉ định nghĩa các hình thức sử dụng nội dung web khác nhau của máy móc hiện đang diễn ra—chứ chưa nói đến việc quản lý nó—đang chứng tỏ là một thách thức. Bản tóm tắt vấn đề này mô tả lý do tại sao cần có một vốn từ vựng chung cho việc sử dụng của máy móc nhưng lại khó đạt được, và nơi các định nghĩa hiện đang được tranh luận.”

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 6 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/ky29au7er5yehdofzvnao/Categorizing-Machine-Use-Issue-Brief-Mar-2026_Vi-28062026.pdf

Xem thêm: 

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com 

Thứ Tư, 5 tháng 8, 2026

‘Bản quyền và đào tạo trí tuệ nhân tạo tạo sinh’ - bản dịch sang tiếng Việt

 

‘Bản quyền và đào tạo trí tuệ nhân tạo tạo sinh’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của các tác giả Diyana Noory & Derek Slater. Creative Commons xuất bản tháng 1/2026. Giấy phép CC BY 4.0.

Tóm tắt này giải thích cách thức hoạt động của quy trình đào tạo AI tạo sinh, lý do tại sao nó đặt ra các câu hỏi về bản quyền và các yếu tố mà tòa án và các nhà hoạch định chính sách đang xem xét.

Lưu ý: Tóm tắt này không đề cập đến các vấn đề bản quyền khác, chẳng hạn như suy luận và đầu ra của AI.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 6 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/ie8vvtx57bwzbsts2p3m9/Copyright-and-Generative-AI-Issue-Brief_Jan-2026_Vi-27062026.pdf

Xem thêm: 

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Ba, 4 tháng 8, 2026

Tập huấn: “Xây dựng nguồn tài nguyên giáo dục mở” tại Đại học Trà Vinh, 04-05/08/2026

 

Tập huấn: “Xây dựng nguồn tài nguyên giáo dục mở” tại Đại học Trà Vinh, 04-05/08/2026

Nhằm nâng cao năng lực của đội ngũ viên chức và giảng viên trong việc xây dựng, quản lý, khai thác và chia sẻ nguồn tài nguyên giáo dục mở, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển học liệu số trong giáo dục, Đại học Trà Vinh tổ chức chương trình tập huấn với chuyên đề: Xây dựng nguồn tài nguyên giáo dục mở - OER (Open Educational Resources) trong các ngày 04 và 05/08/2026 cho các viên chức và giảng viên của nhà trường.

Tự do tải về bài trình chiếu trong tập huấn tại: https://zenodo.org/records/21544542

X(Tweet): https://x.com/nghiafoss/status/2084874151169593369

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Hai, 3 tháng 8, 2026

‘Hệ thống trả phí để thu thập dữ liệu’ - bản dịch sang tiếng Việt

‘Hệ thống trả phí để thu thập dữ liệu’ - bản dịch sang tiếng Việt 

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của tác giả Jack Hardinges. Creative Commons xuất bản tháng 11/2025, giấy phép CC BY 4.0.

Hệ thống trả phí để thu thập dữ liệu (Pay-to-crawl) đề cập đến các hệ thống kỹ thuật mới nổi được các trang web sử dụng để tự động hóa việc bồi thường khi nội dung kỹ thuật số của họ — ví dụ như văn bản, hình ảnh và dữ liệu có cấu trúc — được máy móc truy cập.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 5 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/81b13qps6jz16xw6650ee/Pay-to-Crawl-Issue-Brief-Nov-2025_Vi-26062026.pdf

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ Nhật, 2 tháng 8, 2026

Từ Tín hiệu tới Hạ tầng: Tăng cường tài sản chung cho kỷ nguyên AI

Từ Tín hiệu tới Hạ tầng: Tăng cường tài sản chung cho kỷ nguyên AI

From Signals to Infrastructure: Strengthening the Commons for the AI Era

Posted 13 May 2026 by Anna Tumadóttir, Sarah Hinchliff Pearson

Theo: https://creativecommons.org/2026/05/13/from-signals-to-infrastructure-strengthening-the-commons-for-the-ai-era/

Bài được đưa lên Internet ngày: 13/05/2026

Gần đây chúng tôi đã chia sẻ một bản cập nhật về sự phát triển của các tín hiệu CC. Khi các hệ thống AI ngày càng khai thác giá trị từ tài sản chung (commons) mà không có sự đồng ý, ghi công hoặc minh bạch đầy đủ, việc duy trì một tài sản chung lành mạnh đòi hỏi quản trị và trách nhiệm giải trình mạnh mẽ hơn. Điều này phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của chúng tôi: từ việc bày tỏ sở thích sang việc cân bằng lại quyền lực để bảo vệ tài sản chung.

Trong bài đăng này, chúng tôi phác thảo kế hoạch của mình để xây dựng và tăng cường các tín hiệu CC nhằm hỗ trợ mục tiêu truy cập bền vững vào tri thức của con người. Chúng tôi chưa có tất cả các câu trả lời. Điều chúng tôi có là một khuôn khổ về cách chúng tôi sẽ nỗ lực hướng tới chúng.

Tóm tắt: Điều gì đang bị đe dọa

Khi nói đến AI, bản quyền hoạt động trong một bối cảnh không đồng đều và thường không rõ ràng. Vì lý do này, các giấy phép CC, mặc dù vẫn quan trọng, nhưng không đủ để giải quyết cách thức nội dung được sử dụng trong các hệ thống AI. Bạn có thể đọc thêm về điều này tại đây. Các giấy phép CC cũng không nắm bắt đầy đủ phạm vi ý định của người sáng tạo và người nắm giữ dữ liệu trong một thế giới được AI hỗ trợ.

Trên khắp mạng Internet, người sáng tạo, cộng đồng và các tổ chức đang chuyển sang nhiều hình thức bao vây phòng thủ để hạn chế quyền truy cập. Chúng bao gồm:

  • Về mặt pháp lý (ví dụ: cấp phép), chẳng hạn như các nhà xuất bản truy cập mở khuyến nghị sử dụng CC BY-NC-ND như một cơ chế kiểm soát, điều mà ACM hiện đang thực hiện, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự cộng tác của con người.

  • Về mặt kỹ thuật (ví dụ: CAPTCHA, chặn bot, giới hạn tốc độ), chẳng hạn như những gì các nhà xuất bản tin tức đang làm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến các nỗ lực lưu trữ.

  • Về mặt tài chính (ví dụ: API có thu phí), chẳng hạn như những gì X đã làm sau sát nhập, gây ảnh hưởng tiêu cực đến các nhà nghiên cứu.

Vấn đề là các công cụ này coi tất cả việc sử dụng máy móc là như nhau, bất kể mục đích là gì. Trong nỗ lực hạn chế việc khai thác quy mô lớn từ các nhà phát triển AI, chúng cũng chặn các mục đích sử dụng vì lợi ích công cộng như nghiên cứu, bảo tồn và khả năng truy cập.

Trong khi nghiên cứu của chúng tôi vẫn đang tiếp diễn, đã có những dấu hiệu ban đầu về một không gian chung bị phân mảnh hơn và có khả năng thu hẹp lại, cùng với sự suy yếu của các biện pháp bảo vệ lợi ích công cộng lâu dài.

Xây dựng cơ sở hạ tầng chia sẻ thế hệ tiếp theo

Truy cập mở thông qua các giấy phép CC đã tạo ra một phổ chia sẻ. Ngày nay, chúng ta cần một điều tương tự cho AI: một phạm vi tham gia rộng lớn, nơi người sáng tạo và người quản lý dữ liệu là những người tham gia tích cực vào cách thức tri thức được tạo ra, chia sẻ và sử dụng.

Tài sản chung mà chúng ta đã xây dựng trong 25 năm qua không tự nhiên mà có. Nó được thiết kế thông qua các khuôn khổ pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và các chuẩn mực chung. Kỷ nguyên AI đòi hỏi thế hệ tiếp theo của cơ sở hạ tầng đó. Chúng ta muốn một tương lai nơi tài sản chung tri thức toàn cầu vẫn dễ tiếp cận và nơi các hệ thống AI tương tác với nó theo những cách minh bạch, có trách nhiệm và phù hợp với lợi ích công cộng.

Kế hoạch của chúng tôi

CC đang thúc đẩy một số biện pháp can thiệp có tác động cao như một phần của khung tín hiệu CC nhằm khôi phục niềm tin, tăng cường sự tham gia và lồng ghép các giá trị lợi ích công cộng vào hệ sinh thái tri thức AI.

  1. Giúp mọi người đưa ra quyết định sáng suốt trong thời điểm hiện tại

  2. Biến việc ghi công trở thành chuẩn mực trong AI

  3. Xây dựng công cụ mới bảo vệ việc sử dụng vì lợi ích công cộng đồng thời khôi phục quyền tự chủ

Giúp mọi người đưa ra quyết định sáng suốt trong thời điểm hiện tại

Các hệ thống AI đang sử dụng các tác phẩm được cấp phép CC theo những cách khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu bộ giấy phép CC hiện tại có còn phù hợp với mục tiêu của họ hay không.

Những lo ngại này có nhiều hình thức khác nhau: việc ghi công biến mất bên trong các hệ thống AI, kiến thức nhạy cảm bị tước bỏ khỏi bối cảnh ban đầu, sự tập trung ngày càng tăng về giá trị và quyền lực, và không có cơ chế rõ ràng nào cho sự có đi có lại hoặc trách nhiệm giải trình. Nhưng chúng có chung một gốc rễ: sự không chắc chắn về ý nghĩa thực sự của các giấy phép CC trong môi trường mới này.

Chúng tôi muốn những người chọn cấp phép CC làm điều đó một cách tự tin. Chúng tôi cũng muốn các tổ chức lồng ghép việc cấp phép CC vào trong chính sách của họ có một bức tranh rõ ràng về những gì giấy phép bao gồm và không bao gồm khi nói đến AI. Trong sáu tháng tới, chúng tôi sẽ cung cấp hướng dẫn tạm thời dành riêng cho từng lĩnh vực để hỗ trợ các nhà cấp phép CC giải quyết những câu hỏi mới mà AI đặt ra cho họ. Hướng dẫn này không nhằm mục đích giải quyết mọi sự mơ hồ về mặt pháp lý. Thay vào đó, trong giai đoạn không chắc chắn này, chúng tôi muốn bảo tồn hoạt động chia sẻ mà AI hiện đang đặt ra rủi ro, đồng thời phát triển các công cụ và phương pháp mới để giải quyết những lo ngại của cộng đồng.

Chúng tôi sẽ tổ chức một loạt các sự kiện ảo dành riêng cho từng lĩnh vực để thu thập phản hồi về hướng dẫn tạm thời này. Hãy đăng ký nhận bản tin CC để biết thêm thông tin ngay khi nó có sẵn.

Biến việc ghi công trở thành chuẩn mực trong AI

Việc ghi công luôn là nền tảng của tài sản chung. Nó hỗ trợ sự tham gia, tạo điều kiện cho sự minh bạch và cho phép truy vết, đánh giá và xây dựng kiến thức.

Hệ sinh thái AI hiện nay đang làm xói mòn chuẩn mực này. Hầu hết các hệ thống tạo sinh không thực sự ghi nhận nguồn gốc mà chúng dựa vào. Khi AI ngày càng đóng vai trò trung gian trong việc tiếp cận kiến thức, điều này dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng: mất nguồn gốc, giảm lòng tin và ít động lực chia sẻ hơn. Phiên bản đầu tiên của tín hiệu CC bao gồm việc ghi công như một tùy chọn; ngày nay chúng tôi tin rằng việc ghi công phải là một yêu cầu bắt buộc.

Kế hoạch của chúng tôi là định nghĩa các phương pháp tốt nhất để ghi công trong bối cảnh AI. Các nhà phát triển AI thường cho rằng việc ghi công đơn giản là không thể thực hiện được trong LLM. Nhưng đây là hậu quả của những lựa chọn được đưa ra trong quá trình thiết kế, chứ không phải là một điều tất yếu về mặt kỹ thuật. Chúng tôi tin rằng việc hình dung ra các phương pháp ghi công có thể trông như thế nào trong một hệ sinh thái AI đã ưu tiên chúng là rất có giá trị. Và mặc dù không thể quay ngược thời gian, chúng ta có thể yêu cầu ghi công ở những nơi mà về mặt kỹ thuật là khả thi trong các hệ thống hiện có, chẳng hạn như Tạo sinh Tăng cường Truy xuất - RAG (Retrieval Augmented Generation), một phương pháp trong đó các hệ thống AI lấy dữ liệu từ các nguồn cụ thể, có thể truy vết để tạo ra phản hồi.

Công việc của chúng tôi sẽ bao gồm việc trình bày chi tiết hướng dẫn ghi công lý tưởng cho các hệ thống AI, người dùng cuối và người tạo nội dung. Sau đó, chúng tôi sẽ chứng minh cách thức ghi công có thể được hiện thực hóa trong các mô hình RAG. Sáng kiến này phục vụ hai mục đích: xây dựng sự hiểu biết chung về những gì việc ghi công trong AI hiện có thể và không thể đạt được, và cung cấp cho người tạo nội dung và người dùng AI các công cụ để vận động cho việc ghi công như một kỳ vọng cơ bản. Tăng cường việc ghi công giúp đảm bảo rằng kiến thức có thể được lưu truyền rộng rãi mà không làm mất đi sự kết nối với những người và cộng đồng đã tạo ra nó.

CC đang tìm cách kết nối với các chuyên gia đang làm việc về các tiêu chuẩn ghi công và các nhà phát triển đang làm việc trên các hệ thống AI bảo tồn việc ghi công. Nếu đó là công việc của bạn, chúng tôi rất muốn được nghe ý kiến từ bạn.

Xây dựng công cụ mới bảo vệ việc sử dụng vì lợi ích công cộng đồng thời khôi phục quyền tự chủ

Chỉ riêng bản quyền không thể làm được điều này. Chúng tôi tin rằng việc duy trì một Internet lấy con người làm trung tâm đòi hỏi sự bảo vệ có ý nghĩa, được duy trì một cách tập thể. Mục tiêu của chúng tôi là hỗ trợ một hệ sinh thái cân bằng giữa tính mở và quyền tự chủ, giữa quyền truy cập và trách nhiệm giải trình.

Trước tiên, chúng tôi đang ủng hộ việc phát triển và sử dụng các tùy chọn từ chối AI được xác định phạm vi cẩn thận, vừa duy trì quyền tự chủ của người sáng tạo vừa bảo vệ các mục đích sử dụng vì lợi ích công cộng. Trong nỗ lực giải quyết nhu cầu này, chúng tôi đã đề xuất bổ sung vào từ vựng Tùy chọn AI của IETF (cơ quan thiết lập các tiêu chuẩn Internet cơ bản) nhằm giúp đạt được sự cân bằng phù hợp giữa quyền tự chủ của người sáng tạo và việc tái sử dụng vì lợi ích công cộng. Điều cần thiết là các công cụ từ chối và bất kỳ luật liên quan nào cũng phải bảo vệ các sử dụng vì lợi ích công cộng. Điều này bao gồm việc cho phép các tổ chức di sản văn hóa bảo tồn và phân tích nội dung, và hỗ trợ các tổ chức nghiên cứu và giáo dục phi lợi nhuận trong công việc của họ.

Thứ hai, chúng tôi đang nghiên cứu và phát triển một công cụ mới được thiết kế để cho phép truy cập có điều kiện vào các bộ sưu tập và tổng hợp được chia sẻ mở công khai. Nó sẽ cho phép người quản lý dữ liệu đặt ra các điều khoản để truy cập và sử dụng một bộ sưu tập hoặc tổng hợp nhằm bảo vệ tính bền vững của cơ sở hạ tầng kỹ thuật của họ. Những người quản lý này có thể bao gồm thư viện, kho lưu trữ, viện nghiên cứu, kho dữ liệu, dự án tri thức công cộng và các tổ chức di sản văn hóa. Những đơn vị tái sử dụng dữ liệu quy mô lớn, đòi hỏi nhiều tài nguyên, có thể phải tuân thủ nhiều điều kiện hơn, và việc sử dụng vì lợi ích công cộng sẽ bị loại trừ hoàn toàn.

Nếu không có các công cụ pháp lý thực tiễn để xác định các điều kiện phát triển AI, các bộ sưu tập chỉ còn lại những lựa chọn đơn giản: cho phép các nhà phát triển AI trích xuất dữ liệu không hạn chế, hoặc hạn chế hoàn toàn quyền truy cập. Cả hai lựa chọn đều không phản ánh mục tiêu của hầu hết những người quản lý tri thức. Nghiên cứu và phát triển này được thực hiện dựa trên sự tham vấn chặt chẽ với các thành viên cộng đồng và các bên liên quan, chẳng hạn như đối thoại với các chuyên gia trong bối cảnh châu Phi trong năm qua, cũng như những khám phá rộng hơn trong phong trào, chẳng hạn như phân tích này về việc chia sẻ di sản văn hóa của Quỹ Tương lai Mở (Open Future Foundation) và việc phát triển NOODL để cân bằng lại quyền lực cho các cộng đồng ngôn ngữ bị thiệt thòi.

Nhiều người muốn tiếp tục chia sẻ các bộ sưu tập của họ đồng thời đảm bảo rằng các nhà phát triển AI sử dụng chúng một cách có trách nhiệm bằng cách tôn trọng sự ghi công, đảm bảo tính minh bạch và đáp ứng các biện pháp bảo vệ khác phù hợp với sứ mệnh vì lợi ích công cộng của họ. Chúng tôi muốn xây dựng các công cụ để cho phép điều này theo những cách thức được tiêu chuẩn hóa và có thể thực thi về mặt pháp lý.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Việc khám phá các loại công cụ này đòi hỏi chúng ta phải nhìn xa hơn bản quyền, đây là một sự thay đổi mô hình thực sự đối với CC, và chúng tôi không xem nhẹ điều này. Chúng tôi tin rằng việc điều tra các rủi ro và lợi ích của các công cụ pháp lý hỗ trợ quyền truy cập có điều kiện là một phần thiết yếu của việc quản lý sức khỏe lâu dài của tài sản chung. Chúng ta cần bảo tồn quyền truy cập vào các nguồn tri thức quý giá đồng thời đảm bảo rằng các tổ chức và cộng đồng quản lý chúng vẫn là những người tham gia tích cực vào việc định hình hệ sinh thái AI.

Đây là tình hình hiện tại. Tháng này, chúng tôi sẽ tổ chức một hội thảo tại London để bắt đầu giải quyết các vấn đề về thiết kế và quản trị mà các công cụ mới đặt ra. Cuối năm nay, chúng tôi sẽ tìm kiếm những người áp dụng thí điểm để giúp chúng tôi thử nghiệm và tinh chỉnh phương pháp tiếp cận trong thực tế. Chúng tôi sẽ chia sẻ các bản cập nhật khi công việc này phát triển.

Chúng tôi có một kế hoạch rõ ràng, với các sáng kiến này sẽ bước vào giai đoạn thí điểm trong năm nay. Giống như nhiều tổ chức phi lợi nhuận khác, khả năng phát triển nhanh chóng của chúng tôi phụ thuộc trực tiếp vào nguồn lực hiện có. Sự hỗ trợ từ Hội Hạ tầng Mở (Open Infrastructure Circle) đã giúp chúng tôi đạt được những tiến bộ cho đến nay, và nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập, chúng tôi đặt mục tiêu gây quỹ 5 triệu đô la để thúc đẩy thế hệ tiếp theo của tín hiệu CC. Nếu có thể, chúng tôi mời bạn ủng hộ công việc này.

Hãy cùng nhau xây dựng những gì mà tài sản chung cần trong tương lai.

We recently shared an update on the evolution of CC signals. As AI systems increasingly extract value from the commons without adequate consent, attribution, or transparency, sustaining a healthy commons requires stronger governance and accountability. This reflects a shift in our approach: from expressing preferences to rebalancing power to protect the commons.

In this post, we outline our plans to build upon and strengthen CC signals in order to support our goal of sustained access to human knowledge. We do not have all the answers yet. What we do have is a framework for how we will work toward them.

Recap: What’s At Stake

When it comes to AI, copyright operates in a landscape that is uneven and often unclear. Because of this, the CC licenses, while still important, are not sufficient to address how content is used in AI systems. You can read more on this here. CC licenses also do not fully capture the range of intentions creators and data holders have in an AI-mediated world.

Across the web, creators, communities, and institutions are turning to multiple forms of defensive enclosure to restrict access. These include:

  • Legal (e.g. licensing), such as open access publishers recommending CC BY-NC-ND as a mechanism of control, which ACM now does, which negatively impacts human collaboration.

  • Technical (e.g. CAPTCHAs, bot blocking, rate limiting), such as what news publishers are doing, which negatively impacts archiving efforts.

  • Financial (e.g. paywalled APIs), such as what X did post-acquisition, which negatively impacts researchers.

The problem is that these tools treat all machine use as the same, regardless of the purpose. In trying to limit large-scale extraction by AI developers, they also block public interest uses like research, preservation, and accessibility.

While our research is ongoing, there are early indications of a more fragmented and potentially shrinking commons, along with a weakening of long-standing public interest protections.

Building the Next Generation Infrastructure of Sharing

Open access through CC licenses created a spectrum of sharing. Today we need something similar for AI: a spectrum of participation, where creators and data-holding stewards are active participants in how knowledge is produced, shared, and used.

The commons we have built over the past 25 years did not emerge on its own. It was designed through legal frameworks, technical standards, and shared norms. The AI era requires the next generation of that infrastructure. We want a future where the global knowledge commons remains accessible, and where AI systems engage with it in ways that are transparent, accountable, and aligned with the public good.

Our Plans

CC is advancing several high-impact interventions as part of the CC signals framework to restore trust, strengthen participation, and embed public interest values into the AI knowledge ecosystem.

  1. Helping People Make Informed Decisions in the Current Moment

  2. Making Attribution the Norm in AI

  3. Building New Tooling that Protects Public Interest Uses while Restoring Agency

Helping People Make Informed Decisions in the Current Moment

AI systems are using CC-licensed works in ways that are causing many to question whether the existing CC license suite still aligns with their goals.

These concerns take different forms: attribution that disappears inside AI systems, sensitive knowledge stripped from its original context, growing concentrations of value and power, and no clear mechanisms for reciprocity or accountability. But they share a common root: uncertainty about what the CC licenses actually mean in this new environment.

We want people who choose to CC license to do so with confidence. We also want institutions with CC licensing embedded in their policies to have a clear picture of what the licenses do and do not cover when it comes to AI. Over the next six months, we will provide sector-specific interim guidance to support CC licensors in navigating the new questions that AI raises for them. This guidance is not intended to resolve all legal ambiguity. Instead, during this period of uncertainty, we want to preserve the practice of sharing that AI is currently putting at risk, while we develop new tools and practices that address our communities’ concerns.

We will be holding a series of sector-specific virtual events to collect feedback on this interim guidance. Sign up for the CC newsletter for more information as soon as it becomes available.

Making Attribution the Norm in AI

Attribution has always been a cornerstone of the commons. It supports participation, enables transparency, and allows knowledge to be traced, evaluated, and built upon.

Today’s AI ecosystem is eroding this norm. Most generative systems do not meaningfully acknowledge the sources they rely on. As AI increasingly mediates access to knowledge, this has serious consequences: loss of provenance, reduced trust, and fewer incentives to share. The first iteration of CC signals included attribution as a preference; today we believe that attribution must be a requirement.

Our plan is to define best practices for attribution in AI contexts. AI developers often claim that attribution is simply not possible in LLMs. But this is a consequence of choices made during design, not a technical inevitability. We believe there is value in envisioning what attribution practices could look like in an AI ecosystem that prioritized them. And while there is no going back in time, we can demand attribution where it is technically possible within existing systems, such as Retrieval Augmented Generation (RAG), a method where AI systems pull from specific, traceable sources to generate responses.

Our work will involve detailing ideal attribution guidance for AI systems, end users, and creators. We will then demonstrate how attribution can be realized in RAG models. This initiative serves two purposes: building shared understanding of what attribution in AI can and cannot currently achieve, and giving creators and AI users the tools to advocate for attribution as a baseline expectation. Strengthening attribution helps ensure that knowledge can circulate widely without losing connection to the people and communities who created it.

CC is looking to connect with experts working on attribution standards and developers working on AI systems that preserve attribution. If that describes your work, we would love to hear from you.

Building New Tooling that Protects Public Interest Uses While Restoring Agency

Copyright alone cannot do this work. We believe maintaining a human-centered internet requires meaningful guardrails, upheld collectively. Our goal is to support an ecosystem that balances openness with agency, and access with accountability.

First, we are advocating for the development and usage of carefully scoped AI opt-outs that simultaneously sustain creator agency while protecting public interest uses. In an effort to address this need, we proposed additions to the IETF (the body that sets foundational internet standards) AI Preferences vocabulary that would help strike the right balance between creator agency and public interest reuse. It is essential that opt-out tooling and any related legislation protect public interest uses. This includes enabling cultural heritage institutions to preserve and analyze content, and supporting not-for-profit research and educational organizations in their work.

Second, we are doing research and development for a new tool designed to enable conditional access to openly shared collections and compilations. It will allow data stewards to set terms for accessing and using a collection or compilation that protect the sustainability of their technical infrastructure. These stewards may include libraries, archives, research institutions, data repositories, public knowledge projects, and cultural heritage organizations. Resource-heavy bulk reusers of data may be subject to more conditions, and public interest uses would be excluded entirely.

Without practical legal tools to define conditions for AI development, collections are left with blunt options: allow unrestricted extraction by AI developers, or restrict access entirely. Neither option reflects the goals of most knowledge stewards. This research and development is informed by close consultation with community members and stakeholders, such as dialogue with practitioners in the African context this past year, as well as broader explorations in the movement, such as this analysis on sharing of cultural heritage by Open Future Foundation, and the development of NOODL to rebalance power for marginalized language communities.

Many want to continue sharing their collections while ensuring that AI developers use them responsibly by respecting attribution, ensuring transparency, and meeting other safeguards aligned with their public interest missions. We want to build tooling to enable this in standardized, legally enforceable ways.

What Happens Next

The exploration of these kinds of tools requires us to look beyond copyright alone, which is a real paradigm shift for CC, and not one we take lightly. We believe that investigating the risks and benefits of legal tools that support conditional access is an essential part of stewarding the long-term health of the commons. We need to preserve access to valuable knowledge resources while ensuring that the institutions and communities who steward them remain active participants in shaping the AI ecosystem.

Here is where things stand. This month, we are convening a workshop in London to begin working through the design and governance questions that new tooling raises. Later this year, we will be seeking pilot adopters to help us test and refine the approach in practice. We will share updates as this work develops.

We have a clear plan, with these initiatives entering pilot phases within the year. Like many nonprofits, our ability to accelerate depends directly on the resources we have available. Support from our Open Infrastructure Circle has made progress to date possible, and as we mark our 25th anniversary, we have set a goal to raise $5 million to advance the next iteration of CC signals. If you are able, we invite you to support this work.

Let’s collectively build what the commons needs next.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Năm, 30 tháng 7, 2026

Cập nhật về Tín hiệu CC: Điều gì đã thay đổi và vì sao

Cập nhật về Tín hiệu CC: Điều gì đã thay đổi và vì sao

Update on CC Signals: What Changed and Why

Posted 23 April 2026 by Creative Commons

Theo: https://creativecommons.org/2026/04/23/update-on-cc-signals-what-changed-and-why/

Bài được đưa lên Internet ngày: 23/04/2026

Đã khá lâu rồi kể từ lần cuối chúng tôi cập nhật thông tin về tín hiệu CC và công việc của chúng tôi liên quan đến AI và tài sản chung (the commons). Trong vài tháng qua, chúng tôi đã tập trung nghiên cứu, thảo luậncộng tác tích cực với cộng đồng, các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia. Đồng thời, chúng tôi cũng khởi động lễ kỷ niệm 25 năm thành lập, điều này mang đến cho chúng tôi cơ hội hiếm hoi để nhìn lại chặng đường đã qua và quan trọng hơn là hướng đi tiếp theo.

Lý do lớn nhất dẫn đến khoảng cách giữa các bản cập nhật là vấn đề thời gian. Chúng tôi cố tình không chịu áp lực phải hành động nhanh chóng đơn giản vì bối cảnh công nghệ rộng lớn hơn đang đề cao tốc độ. Công việc của chúng tôi liên quan đến cơ sở hạ tầng của tài sản chung. Điều đó đòi hỏi sự cẩn trọng, tham vấn và sẵn sàng đối mặt với sự phức tạp.

Vì vậy, chúng tôi đã chậm lại. Chúng tôi để cho làn sóng phát triển AI đầu tiên đạt đỉnh điểm mà không vội vàng phản hồi. Chúng tôi dành thời gian để hiểu rõ quyền lực đang tập trung ở đâu, những tác hại đang nổi lên ở đâu và sự can thiệp có ý nghĩa thực sự khả thi ở đâu. Hiện tại, chúng tôi tin rằng mình có thể hành động theo những cách sẽ tạo ra tác động thực sự.

Bài đăng này nhằm mục đích đưa bạn vào hành trình đó. Đích đến của chúng ta không thay đổi, nhưng con đường chúng ta đang đi để đến đó thì có. Hãy cùng tham gia!

Từ Tín hiệu đến Quyền tự chủ

Khi chúng tôi lần đầu giới thiệu Tín hiệu CC (CC signals), ý tưởng khá đơn giản. Chúng tôi đề xuất một tập hợp các tùy chọn mà người sáng tạo có thể sử dụng để giao tiếp với các nhà phát triển AI, dựa trên các chuẩn mực chung để hướng dẫn hành vi. Nó phản ánh cách CC đã hoạt động trong lịch sử. Trong 25 năm, chúng tôi đã làm việc trong lĩnh vực bản quyền, xây dựng các công cụ mở rộng quyền truy cập đồng thời duy trì sự cân bằng giữa người sáng tạo và người tái sử dụng. Lịch sử đó đã định hình bản năng của chúng tôi. Chúng tôi cho rằng một cách tiếp cận dựa trên chuẩn mực, được điều chỉnh cẩn thận sẽ đưa hệ sinh thái đi theo hướng tốt hơn.

Nhưng khi chúng tôi bắt đầu tham khảo ý kiến cộng đồng, rõ ràng là cách tiếp cận này là chưa đủ. Phản hồi rất trực tiếp và nhất quán, cho rằng tín hiệu tùy chọn mà không có sự thực thi sẽ không làm thay đổi quyền lực một cách có ý nghĩa. Chỉ riêng tín hiệu không thể tạo ra quyền tự chủ trong một hệ thống mà nhiều người không lựa chọn tham gia.

Những phản hồi đó đã buộc chúng tôi phải đối mặt với một số giả định của chính mình. Từ lâu, bản quyền đã là công cụ chính của chúng tôi, và điều đó hoàn toàn có lý. Các giấy phép CC đã cho phép chia sẻ hàng chục tỷ tác phẩm và giúp xây dựng một internet mở hơn. Nhưng việc dựa vào bản quyền như một lăng kính mặc định cho mọi vấn đề có những hạn chế của nó, đặc biệt là trong môi trường được trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ.

Vượt ra ngoài bản quyền

Trong bốn tháng qua, chúng tôi đã xem xét lại ý nghĩa của việc hỗ trợ tài sản chung trong bối cảnh mới này.

Các giấy phép CC vẫn rất cần thiết. Chúng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cho phép con người tiếp cận kiến thức. Tuy nhiên, khi nói đến AI, bản quyền hoạt động trong một bối cảnh không đồng đều và thường không rõ ràng. Trong nhiều trường hợp, các điều kiện của giấy phép CC không áp dụng cho việc đào tạo AI. Trong những trường hợp khác, chúng có thể áp dụng. Ở một số khu vực pháp lý, các ngoại lệ rộng rãi có nghĩa là việc sử dụng các tác phẩm được cấp phép CC để phát triển AI là hợp pháp bất kể các điều kiện của giấy phép. Đồng thời, sự hiện diện của giấy phép CC thường được hiểu là sự cho phép sử dụng tác phẩm theo cách này. Cách hiểu đó xuất phát từ cách thức thiết kế của các giấy phép; chúng cấp quyền rộng rãi với các điều kiện hạn chế.

Các giấy phép CC không được thiết kế để đối phó với quy mô và những tác hại ngày càng gia tăng do các phương pháp tiếp cận AI hướng đến lợi nhuận đang thống trị. Và các giấy phép CC không nắm bắt được toàn bộ phạm vi ý định của người sáng tạo trong thế giới được AI hỗ trợ này. Một số người sáng tạo cảm thấy thoải mái khi tác phẩm của họ được sử dụng trong các hệ thống AI; những người khác thì không, và nhiều người nằm ở đâu đó giữa hai thái cực này.

Tại sao cần có các công cụ mới

Chúng tôi cũng đã xem xét liệu việc cập nhật chính các giấy phép CC, trong mô hình hiện tại, có thể cung cấp một giải pháp hay không. Việc quản lý phiên bản đã giúp chúng ta thích ứng với các bối cảnh mới trước đây. Nhưng trong trường hợp này, có hai yếu tố mới đang tác động.

Yếu tố đầu tiên là về cấu trúc. Các giấy phép CC được thiết kế không nhằm mục đích cho phép kiểm soát vượt ra ngoài phạm vi bản quyền. Chúng được cố ý giới hạn trong phạm vi bản quyền và các quyền liên quan, và chúng rõ ràng không cho phép các hạn chế bổ sung nào có thể giới hạn việc sử dụng ngoài phạm vi đó.

Chính sách nhãn hiệu (Trademark) hiện tại của chúng tôi củng cố điều này. Nếu có thêm các hạn chế làm giảm quyền được một giấy phép CC cấp, tác phẩm đó không còn có thể được trình bày là tác phẩm được cấp phép CC nữa. Điều này phản ánh vai trò quan trọng của việc tiêu chuẩn hóa trong sự thành công của việc cấp phép mở. Khi bạn truy cập một tác phẩm được cấp phép CC, bạn nên dựa vào các điều khoản và điều kiện được ghi trong giấy phép để xác định nghĩa vụ sử dụng lại của mình. Việc mở rộng bộ giấy phép CC vượt ra ngoài trọng tâm ban đầu là bản quyền sẽ là một thay đổi đáng kể đối với cách thức hoạt động của các giấy phép, và nó có thể gây ra những hậu quả không mong muốn đối với hệ sinh thái giấy phép hiện có.

Điều này dẫn chúng ta đến yếu tố thứ hai, đó là các nhà cấp phép CC có nhiều nhu cầu và giá trị khác nhau về cách thức và liệu tác phẩm của họ có được sử dụng trong AI hay không. Có thể các công cụ mới sẽ giải quyết tốt hơn những gì có thể không thể dung hòa trong phong trào mở: một số người coi bất kỳ công cụ nào cố gắng kiểm soát việc sử dụng AI nằm ngoài phạm vi bản quyền là một sự phản bội; những người khác lại coi đó là một điều bắt buộc.

Với tầm nhìn hướng đến tương lai của tài sản chung, hiện tại chúng tôi tin rằng cách tiếp cận tốt nhất là đổi mới bằng cách phát triển các công cụ mới, nơi chúng ta có thể thử nghiệm và khám phá một cách tự do hơn. Các giấy phép CC là một phần của chiến lược lớn hơn cần thiết để đáp ứng thời điểm này, điều đang tiến hóa trong một bối cảnh pháp lý chưa được xác định rõ ràng, giống như 25 năm trước khi các giấy phép CC được phát triển lần đầu tiên.

Những rủi ro đối với tài sản chung

Mục tiêu hàng đầu của chúng ta vẫn không thay đổi: duy trì quyền truy cập vào tri thức của nhân loại. Ngày nay, điều đó có nghĩa là nhiều hơn việc chỉ cho phép chia sẻ. Nó có nghĩa là đặt câu hỏi về những giả định đã tồn tại từ lâu và đảm bảo cộng đồng kiểm soát dữ liệu của chính họ. Nó có nghĩa là duy trì sự cân bằng rằng, trong một số trường hợp, quyền truy cập có điều kiện tốt hơn là không có quyền truy cập. Tài sản chung cần có sự bảo vệ để phát triển mạnh.

Các hệ thống AI đang được xây dựng trên quy mô khai thác tri thức chưa từng có, dựa rất nhiều vào tài sản chung. Các hệ thống quản trị đã giúp cho việc chia sẻ mở trở nên khả thi đã không theo kịp sự thay đổi này. Có những cơ chế hạn chế để ghi công trong các hệ thống AI, ít con đường cho sự đồng thuận và ít minh bạch.

Khi tài sản chung suy yếu, quyền lực đối với thông tin trở nên tập trung hơn. Kiến thức chuyển sang các tập dữ liệu riêng tư và các hệ thống độc quyền do một số ít chủ thể kiểm soát. Điều đó hạn chế người có thể truy cập, xác minh và xây dựng dựa trên thông tin. Các nền dân chủ phụ thuộc vào quyến tiếp cận rộng rãi tới kiến thức đáng tin cậy. Trí tuệ nhân tạo vì lợi ích công cộng phụ thuộc vào dữ liệu đa dạng, chất lượng cao.

Một tài sản chung lành mạnh được quản lý và duy trì thông qua các hệ thống cân bằng giữa quyền truy cập và quyền tự chủ, tính mở (Openness) với trách nhiệm giải trình. Trí tuệ nhân tạo dựa vào tài sản chung, chứ không phải ngược lại. Nếu chúng ta muốn một tương lai nơi kiến thức được chia sẻ và trí tuệ nhân tạo phục vụ lợi ích công cộng, chúng ta cần đảm bảo rằng tài sản chung có thể phát triển mạnh. Đây là bối cảnh mà chúng ta phát triển tín hiệu CC.

Tăng cường tín hiệu CC

Vấn đề chúng ta đang gặp phải không thay đổi, và mục tiêu cuối cùng cũng vậy. Nhưng những gì chúng ta đang xây dựng để đạt được mục tiêu đó đã thay đổi.

Những gì bắt đầu như một cách tiếp cận tương đối hẹp, tập trung vào công cụ đã phát triển thành một cái gì đó rộng hơn và mang tính cấu trúc hơn. Tín hiệu CC không còn giới hạn ở việc báo hiệu các tùy chọn. Tín hiệu CC là về việc giải quyết các điều kiện cơ bản đã khiến cho các tùy chọn của người sáng tạo dễ bị bỏ qua. Sự chuyển đổi này đã dẫn chúng tôi đến những công việc tham vọng hơn, và tất yếu là mang tính đột phá hơn, trong việc đối phó với những tác hại thực sự đối với tài sản chung xuất phát từ các phương pháp tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI) mang tính thống trị và hướng đến lợi nhuận.

Hãy quay lại với chúng tôi vào tuần tới, khi chúng tôi sẽ chia sẻ thêm về các biện pháp can thiệp cụ thể mà chúng tôi đang xây dựng dựa trên nền tảng này.

It’s been a while since we last shared an update on CC signals and our work around AI and the commons. Over the past several months, we’ve been deep in research, in conversation, and in active collaboration with communities, policymakers, and practitioners. At the same time, we kicked off our 25th anniversary celebrations, which gives us a rare opportunity to reflect on where we’ve been and, more importantly, where we need to go next.

The biggest reason for the gap between updates is timing. We are deliberately resisting the pressure to move quickly simply because the broader technology landscape rewards speed. Our work touches the infrastructure of the commons. That requires care, consultation, and a willingness to sit with complexity.

So we slowed down. We let the first wave of AI development crest without rushing to respond. We took the time to understand where power is consolidating, where harms are emerging, and where meaningful intervention is actually possible. We are now at a point where we believe we can act in ways that will have real impact.

This post is meant to bring you into that journey. Our destination has not changed, but the path we are taking to get there has. Come along!

From Signals to Agency

When we first introduced CC signals, the idea was relatively straightforward. We proposed a set of preferences that creators could use to communicate with AI developers, relying on shared norms to guide behavior. It reflected how CC has historically operated. For 25 years, we have worked within copyright, building tools that expand access while maintaining a balance between creators and reusers. That history shaped our instincts. We assumed that a carefully calibrated, norms-based approach would move the ecosystem in a better direction.

But as we began consulting with our community, it became clear that this approach was not enough. The feedback was direct and consistent in stating that preference signals without enforcement do not meaningfully shift power. Signals alone cannot create agency in a system that many people did not choose to participate in.

That feedback forced us to confront some of our own assumptions. For a long time, copyright has been our primary tool, and with good reason. CC licenses have enabled the sharing of tens of billions of works and have helped build a more open internet. But relying on copyright as the default lens for every problem has its limits, especially in an AI-mediated environment.

Beyond Copyright

Over the past four months, we have been reexamining what it means to support the commons in this new context.

CC licenses remain essential. They will continue to play a critical role in enabling human access to knowledge. However, when it comes to AI, copyright operates in a landscape that is uneven and often unclear. In many cases, CC license conditions do not apply to AI training. In others, they might. In some jurisdictions, broad exceptions mean that using CC-licensed works for AI development is lawful regardless of license conditions. At the same time, the presence of a CC license is often interpreted as permission to use the work in this way. That interpretation follows from how the licenses were designed; they grant broad permissions with limited conditions.

The CC licenses were not designed with the scale and growing harms caused by the dominant, profit-driven approaches to AI in mind. And CC licenses do not capture the full range of intentions creators have in this AI-mediated world. Some creators are comfortable with their work being used in AI systems; others are not, and many fall somewhere in between.

Why New Tools Are Necessary

We also explored whether updating the CC licenses themselves, in the current paradigm, could provide a solution. Versioning has helped us adapt to new contexts before. But in this case, there are two novel factors at play.

The first is structural. CC licenses were designed not to enable control beyond copyright. They are intentionally scoped to copyright and related rights, and they explicitly do not allow additional restrictions that would limit uses outside that scope.

Our current trademark policy reinforces this. If restrictions are added that limit the permissions granted by a CC license, the work can no longer be presented as CC-licensed. This reflects the critical role that standardization has played in the success of open licensing. When you access a CC-licensed work, you should be able to rely on the terms and conditions written in the license to determine what your reuse obligations are. Expanding the CC license suite beyond its original focus on copyright would represent a significant change to how the licenses operate, and it could have unintended consequences on the existing license ecosystem.

This brings us to the second factor, which is that CC licensors have such a wide spectrum of needs and values about how and whether their works are used in AI. It is possible that new tooling would better address what may be irreconcilable within the open movement: some see any tool that attempts to control AI uses that fall outside of copyright as a betrayal; others see it as an imperative.

With the future of the commons in mind, at this time we believe that the best approach is to innovate with the development of new tools, where we can test and explore more freely. The CC licenses are one part of a larger strategy needed to meet this moment, which is evolving in an undefined legal landscape, just as it was 25 years ago when the CC licenses were first developed.

The Stakes for the Commons

Our north star remains the same: sustain access to human knowledge. Today, that means more than enabling sharing. It means questioning long-held assumptions, and ensuring communities are in control of their own data. It means holding the tension that, in some cases, conditional access is better than no access. The commons needs guardrails in order to thrive.

AI systems are being built on an unprecedented scale of knowledge extraction, drawing heavily from the commons. The governance systems that made open sharing possible have not kept pace with this shift. There are limited mechanisms for attribution in AI systems, few pathways for consent, and little transparency.

When the commons weakens, power over information becomes more concentrated. Knowledge moves into private datasets and proprietary systems controlled by a small number of actors. That limits who can access, verify, and build on information. Democracies depend on broad access to reliable knowledge. Public interest AI depends on diverse, high-quality data.

A healthy commons is governed and sustained through systems that balance access with agency, openness with accountability. AI relies on the commons, not the other way around. If we want a future where knowledge is shared and where AI serves the public good, we need to ensure that the commons can thrive. This is the context in which we evolve CC signals.

Strengthening CC Signals

Our problem statement has not changed, and neither has our end goal. But what we are building to get there has.

What began as a relatively narrow, tool-focused approach has evolved into something broader and more structural. CC signals is no longer limited to signaling preferences. CC signals is about addressing the underlying conditions that have made creator preferences so easy to ignore. This shift has led us toward work that is more ambitious, and necessarily more disruptive, in confronting the real harms to the commons emerging from dominant, profit-driven approaches to AI.

Check back with us next week, when we’ll share more about the specific interventions we are building from this foundation.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Tư, 29 tháng 7, 2026

Cẩm nang Di sản Mở CC

Cẩm nang Di sản Mở CC

Introducing the CC Open Heritage Companion

Posted 16 July 2026 by Dee Harris, Brigitte Vézina

Theo: https://creativecommons.org/2026/07/16/cc-open-heritage-companion/

Bài được đưa lên Internet ngày: 16/07/2026

Creative Commons hân hạnh thông báo về việc phát hành Cẩm nang Di sản Mở (Open Heritage Companion), hiện có sẵn bằng tiếng Anh (bản dịch sang tiếng Việt), tiếng Pháptiếng Tây Ban Nha. Cẩm nang cũng có sẵn tại CC Open Heritage Companion trên Meta-Wiki.

Cẩm nang Di sản Mở của Creative Commons (CC) là một hướng dẫn dành cho người thực hành, được phát triển để giúp các tổ chức di sản văn hóa định hướng hành trình chuyển đổi từ bộ sưu tập đóng sang bộ sưu tập mở.

Dựa trên các vấn đề pháp lý, chính sách và đạo đức mà các cơ sở phải đối mặt trong quá trình này, Cẩm nang tập hợp hơn 200 nguồn tài liệu, công cụ và ví dụ được tuyển chọn, được tổ chức thành sáu chương hướng dẫn người thực hành từ những câu hỏi đầu tiên về tính mở cho đến việc dẫn đầu lĩnh vực này.

Một cộng đồng đầy đủ các công cụ, nằm rải rác

Trong những năm qua, cộng đồng văn hóa mở đã tạo ra một lượng kiến thức thực tiễn đáng kể: các hướng dẫn, bộ công cụ, nghiên cứu điển hình, mẫu chính sách, v.v. Điều còn thiếu không phải là chuyên môn mà là một nơi duy nhất chỉ ra tất cả những điều đó. Cẩm nang Di sản Mở bắt đầu như một nỗ lực để thu hẹp khoảng cách đó, đưa kiến thức nằm rải rác của cộng đồng vào một hướng dẫn dễ điều hướng.

Một hành trình sáu giai đoạn

Cẩm nang này được tổ chức xoay quanh sáu giai đoạn: Hiểu biết, Lựa chọn, Chuẩn bị, Chia sẻ, Tác động và Lãnh đạo. Khung này không được thiết kế trước rồi mới bổ sung sau. Nó xuất phát từ chính các nguồn tài liệu. Trong quá trình nhóm các nguồn tài liệu được thu thập cho Cẩm nang, một mô hình tiết lộ các danh mục đã nổi lên. Một số nguồn tài liệu đề cập đến việc hiểu rõ lý do cần mở ra, một số khác đề cập đến việc lựa chọn phương pháp cấp phép, một số khác đề cập đến công việc thực hành chuẩn bị bộ sưu tập, v.v., thông qua các giai đoạn chia sẻ, tác độnglãnh đạo. Sáu giai đoạn này làm rõ mô hình đó và vẽ ra một bản đồ về hành trình được xây dựng dựa trên các nguồn tài liệu hiện có.

Một nguồn tài liệu sống động

Cẩm nang này có sẵn bằng tiếng Anh ( bản dịch sang tiếng Việt) và tiếng Pháp, phù hợp với các ngôn ngữ làm việc chính của UNESCO, và tiếng Tây Ban Nha, mở rộng phạm vi tiếp cận của Cẩm nang hơn nữa.

Các tệp PDF này phản ánh Cẩm nang như hiện trạng tại thời điểm xuất bản vào tháng 7 năm 2026. Chúng tôi hy vọng rằng danh sách tài nguyên này sẽ tiếp tục phát triển hơn nữa. Để khám phá Cẩm nang, đề xuất bổ sung hoặc theo dõi các bản cập nhật trong tương lai, hãy truy cập Cẩm nang Di sản Mở CC trên Meta-Wiki.

Kiểm thử Cẩm nang

Trước khi phát hành, Cẩm nang đã trải qua hai vòng lấy ý kiến cộng đồng và tham vấn với Nền tảng Văn hóa Mở (Open Culture Platform), ngoài việc xem xét của nhân viên CC. Sau đó, chúng tôi đã kiểm thử Cẩm nang trực tiếp bằng cách tích hợp nó vào một hội thảo “suy nghĩ và hành động” xây dựng năng lực được tổ chức ở Oulu Löyly, một phần của các hoạt động Thủ đô Văn hóa Châu Âu năm 2026 của Oulu, Phần Lan.

Chúng tôi biết rằng một công cụ hoặc hướng dẫn chỉ hữu ích khi có động lực để mở nó ra, hiểu nó và thực hiện nó. Cẩm nang này tự nó đã là một nguồn tài liệu phong phú, nhưng việc biết được vị trí của một cơ sở trong hành trình chuyển đổi từ mô hình đóng sang mô hình mở sẽ giúp dễ dàng hơn trong việc lựa chọn nguồn tài liệu để bắt đầu. Đó là một trong những rào cản mà nhóm làm việc tại hội thảo Oulu Löyly đặt ra mục tiêu giải quyết.

Dựa trên dữ liệu từ Cẩm nang, nhóm đã tạo ra Trợ lý Tài nguyên và Học tập Mở - ORLA (Open Resource & Learning Assistant), một chatbot tự đánh giá được thiết kế để giúp người thực hành xác định vị trí của họ trong hành trình sáu giai đoạn và chỉ ra nơi cần bắt đầu. Từ đó, họ có thể trực tiếp sử dụng các nguồn tài liệu được tuyển chọn trong Cẩm nang.

ORLA là phiên bản beta giai đoạn đầu, được xây dựng trong hội thảo để kiểm thử ý tưởng trong thực tế, chứ không phải là một công cụ hoàn chỉnh hoặc được hỗ trợ chính thức. Nó được thiết kế để bổ sung cho hướng dẫn của chuyên gia, chứ không phải thay thế nó. Hãy sử dụng nó để định hướng bản thân, sau đó đưa những gì bạn học được vào cuộc thảo luận với đồng nghiệp, người hướng dẫn hoặc cộng đồng di sản mở rộng lớn hơn. Là một công cụ được Mô hình Ngôn ngữ Lớn - LLM (Large Language Model) hỗ trợ, ORLA có thể mắc lỗi, vì vậy hãy coi các đề xuất của nó như một điểm khởi đầu chứ không phải là lời khuyên mang tính bắt buộc. Việc chạy nó yêu cầu khóa API của riêng bạn hoặc một mô hình tự lưu trữ, và bất kỳ dữ liệu đầu vào nào bạn cung cấp sẽ được gửi đến nhà cung cấp mô hình đó, chứ không phải đến Creative Commons.

Mã nguồn có trên GitHub. Bạn có thể thử nó ở đây, và tài liệu hội thảo đầy đủ ở đây.

Một điểm khởi đầu chung

Cẩm nang này tồn tại vì rất nhiều người sẵn lòng chia sẻ những gì họ đã học được. Nó kết hợp công việc của nhiều người thực hành, các cơ sở và tổ chức đã dành nhiều năm để thúc đẩy di sản mở. Chúng tôi vô cùng biết ơn những người tiên phong về tính mở đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những người đi sau. Xin cảm ơn các thành viên của Nền tảng Văn hóa Mở Creative Commons (nay được tổ chức thành Cộng đồng Thực hành Văn hóa Mở), nhờ chuyên môn, phản hồi và đề xuất của họ mà nguồn tài liệu này đã được hoàn thiện. Chúng tôi cũng biết ơn sự hỗ trợ của Arcadia, một quỹ từ thiện của Lisbet Rausing và Peter Baldwin, đã giúp công trình này được thực hiện.

Cuối cùng, xin cảm ơn trước những ai sẽ được truyền cảm hứng từ cuốn Cẩm nang này để tiến những bước tiếp theo hướng tới tính mở. Mỗi cơ sở mở ra di sản đều đưa chúng ta đến gần hơn với một thế giới nơi di sản được tiếp cận bình đẳng như một nguồn tài nguyên được chia sẻ chung và văn hóa có thể được tận hưởng như một lợi ích công cộng toàn cầu.

Creative Commons is pleased to announce the release of the Open Heritage Companion, available in English, French, and Spanish. Also available at CC Open Heritage Companion on Meta-Wiki.

The Creative Commons (CC) Open Heritage Companion is a practitioner’s guide developed to help cultural heritage institutions navigate the journey from closed to open collections.

Grounded in the legal, policy, and ethical questions institutions face along the way, the Companion brings together 200+ curated resources, tools, and examples, organized into six chapters that guide practitioners from their first questions about openness to leading the field.

A community full of tools, scattered

Over the years, the open culture community has produced a remarkable amount of practical knowledge: guides, toolkits, case studies, policy templates, and more. What’s been missing isn’t expertise but rather a single place that points to all of it. The Open Heritage Companion started as an effort to close that gap, bringing the community’s scattered knowledge into one navigable guide.

A six-stage journey

The Companion is organized around six stages: Understanding, Choosing, Preparing, Sharing, Impacting, and Leading. This framework wasn’t designed first and filled in after. It emerged from the resources themselves. While grouping resources gathered for the Companion, a pattern revealing categories surfaced. Some resources spoke to understanding the case for opening, others to choosing a licensing approach, others to the practical work of preparing collections, and so on through sharing, impacting, and leading. The six stages make that pattern explicit and draw a map of the journey informed by existing resources.

A living resource

The Companion is available in English and French, aligning with UNESCO’s principal working languages, and Spanish, extending the Companion’s reach further.

These PDFs reflect the Companion as it existed at the time of publication in July 2026. We hope that this resource list will keep growing beyond it. To explore the Companion, propose an addition, or follow future updates, visit the CC Open Heritage Companion on Meta-Wiki.

Testing the Companion

Before release, the Companion went through two rounds of community input and consultation with the Open Culture Platform, in addition to CC staff review. We then tested the Companion live by incorporating it into a capacity-building “think and do” workshop held during Oulu Löyly, part of Oulu, Finland’s 2026 European Capital of Culture activities.

We know that a tool or guide is only as useful as the motivation to open it, understand it, and implement it. The Companion is a rich resource on its own, but knowing where an institution stands on the journey from closed to open makes it easier to know which resources to start with. That was one of the barriers the Oulu Löyly workshop group set out to address.

Working with the Companion’s data, the group created ORLA, the Open Resource & Learning Assistant, a chatbot self-assessment designed to help a practitioner identify where they sit in the six-stage journey and point them to where to start. From there, they can go straight into the Companion’s curated resources.

ORLA is an early-stage beta, built during the workshop to test the idea in practice, not a finished or officially supported tool. It’s meant to complement expert guidance, not replace it. Use it to orient yourself, then bring what you learn into conversation with colleagues, mentors, or the wider open heritage community. As an LLM-powered tool, ORLA can get things wrong, so treat its suggestions as a starting point rather than authoritative advice. Running it requires your own API key or a self-hosted model, and any input you provide goes to that model provider, not to Creative Commons.

The code is on GitHub. You can try it here, and the full workshop documentation is here.

A shared starting point

The Companion exists because so many people were willing to share what they learned. It combines the work of the many practitioners, institutions, and organizations that spent years advancing open heritage. We are deeply grateful to those pioneers of openness who made the path easier for those who followed. Thank you to the members of the Creative Commons Open Culture Platform (now organized as the Open Culture Community of Practice), whose expertise, feedback, and recommendations shaped this resource. We are also grateful that this work was made possible with the support of Arcadia, a charitable fund of Lisbet Rausing and Peter Baldwin.

Finally, to those who will be inspired by this Companion to take the next steps towards openness, thank you in advance. Every institution that opens heritage brings us closer to a world where heritage is equally accessible as a shared resource and culture can be enjoyed as a global public good.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com