Thứ Tư, 8 tháng 7, 2026

CC tổ chức sự kiện về Tuyên bố Di sản Mở ở Amsterdam

Melies color Voyage dans la lune, by Georges Méliès, Public Domain.

CC Hosts Open Heritage Statement Event in Amsterdam

By Brigitte Vézina. Posted 06 March 2026

Theo: https://creativecommons.org/2026/03/06/open-heritage-statement-event-amsterdam-march-2026/

Bài được đưa lên Internet ngày: 06/03/2026

Thứ hai, ngày 2/3/2026, tổ chức Creative Commons (CC) và tổ chức Lưu Trữ Internet châu Âu (Internet Archive Europe), cùng với sự hỗ trợ của tổ chức Hà Lan Mở (Open Nederland), đã tổ chức một sự kiện mang tên “Đảm bảo quyền truy cập công bằng vào di sản trong môi trường kỹ thuật số: Vai trò hàng đầu của Hà Lan trên trường quốc tế”. Trong bài đăng trên blog này, chúng tôi tóm tắt các cuộc thảo luận sôi nổi và chia sẻ lý do tại sao chúng lại quan trọng đối với CC.

Mục tiêu của sự kiện

Mục tiêu của sự kiện là tập hợp các nhân vật chủ chốt từ lĩnh vực di sản của Hà Lan để tôn vinh những nỗ lực tiên phong của Hà Lan trong việc mở rộng quyền truy cập vào các bộ sưu tập di sản. Trong hơn hai thập kỷ qua, các tổ chức di sản văn hóa - CHI (Cultural Heritage Institutions) của Hà Lan đã thiết lập tiêu chuẩn về quyền truy cập công bằng vào di sản, thúc đẩy trí tưởng tượng, sự sáng tạo và đổi mới, đồng thời khéo léo vượt qua những cạm bẫy đe dọa quyền truy cập. Với việc di sản mở đang ngày càng được chú trọng như một cách để giúp giải quyết các thách thức toàn cầu, sự kiện này là một cơ hội để nâng cao các thực tiễn tốt của Hà Lan lên tầm quốc tế.


Photo by Creative Commons, 2026, CC BY 4.0.

Lời khai mạc

Bà Brigitte Vézina, Giám đốc Chính sách và Văn hóa Mở của CC, đã khai mạc sự kiện bằng bài phát biểu giới thiệu. Bà trình bày về công việc của CC và việc các CHI sử dụng giấy phép CC liên quan đến di sản, đồng thời cung cấp một số thông tin cơ bản về Liên minh Di sản Mở (Open Heritage Coalition) và Tuyên bố Di sản Mở (Open Heritage Statement).

Phiên thảo luận I: Thành công và Thách thức của Di sản Mở tại Hà Lan

Phiên thảo luận chuyên gia đầu tiên, do bà Beverley Francis (CC) điều phối, đã nêu bật nhiều kinh nghiệm về di sản mở trong bối cảnh Hà Lan.

Bà Amanda van Rij (Cố vấn Điều phối Chính sách Pháp lý, Ban Giám đốc Di sản và Nghệ thuật, Bộ Giáo dục, Văn hóa và Khoa học) đã trình bày Chiến lược Quốc gia về Di sản Kỹ thuật số (bằng tiếng Hà Lan) với mục tiêu làm cho di sản kỹ thuật số dễ tiếp cận hơn với mọi người. Bà cũng giới thiệu Tuyên ngôn của Netwerk Digitaal Erfgoed (Mạng lưới Di sản Kỹ thuật số - NDE (Digital Heritage Network)), một tài liệu được phát triển với nguồn tài trợ từ Bộ, đã được hơn 200 tổ chức trên cả nước ký kết. Bà cũng nhấn mạnh rằng số hóa ảnh hưởng đến cách thức di sản của chúng ta được tạo ra, phổ biến và trải nghiệm, đồng thời chỉ ra rằng cần có sự cân bằng cẩn thận giữa việc tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ một mặt và lợi ích công cộng trong việc tiếp cận ký ức tập thể của chúng ta mặt khác.

Saskia Scheltjens (Trưởng bộ phận Dịch vụ Nghiên cứu và Thủ thư trưởng Thư viện Nghiên cứu Rijksmuseum, Bảo tàng Rijksmuseum Amsterdam) đã kể lại hành trình di sản mở của bảo tàng, bắt đầu trong một “cơn bão hoàn hảo”, như bà nói, bắt đầu với bộ sưu tập được số hóa đầu tiên vào năm 2011 và việc thành lập Rijkstudio vào năm 2012. Bài học quan trọng mà bà rút ra là, trái với dự đoán, việc mở cửa truy cập vào bộ sưu tập kỹ thuật số không làm khách tham quan bỏ đi (Rijksmuseum, với 2,3 triệu lượt khách mỗi năm, là bảo tàng được ghé thăm nhiều thứ 23 trên thế giới). Trên thực tế, hoàn toàn ngược lại, bởi với quyền truy cập trực tuyến miễn phí và không bị hạn chế (1,8 triệu người truy cập trang web mỗi năm), mọi người có thể xây dựng mối quan hệ với bộ sưu tập, từ đó bộ sưu tập trở nên nổi tiếng hơn. Năm 2023 chứng kiến sự hoàn thành việc số hóa toàn bộ bộ sưu tập một triệu hiện vật, trong khi những năm gần đây đã nhấn mạnh sự cần thiết của một cách tiếp cận tinh tế hơn đối với quyền truy cập. Ví dụ, việc xử lý các trường hợp hoàn trả hiện vật đã khiến bà nhận ra rằng một bộ sưu tập có nhiều bên liên quan về văn hóa và xã hội hơn so với hiểu biết cách đây khoảng một thập kỷ. Bà kết luận bằng cách lưu ý rằng việc cung cấp thông tin và dữ liệu trực tuyến phù hợp với sứ mệnh của tổ chức, tuân thủ các nguyên tắc FAIR, và điều này đòi hỏi phải đầu tư vào chất lượng, cấu trúc và tính nhất quán để đảm bảo quá trình chuyển đổi số thành công và duy trì các giá trị công cộng của một hệ sinh thái tri thức công bằng. Bà kết thúc bằng những lời truyền cảm hứng: “Đổi mới đòi hỏi cơ sở hạ tầng.”

Edwin van Huis (Thành viên Hội đồng Giám sát của SURF và Hội đồng Cố vấn của Internet Archive Europe) đã chia sẻ kinh nghiệm làm việc với di sản kỹ thuật số tại Bảo tàng Rijksmuseum Amsterdam, Viện Âm thanh và Hình ảnh Hà Lan và Trung tâm Đa dạng Sinh học Naturalis (hiện nay, hai tổ chức này là các bên ký kết Tuyên bố Di sản Mở). Ông cho biết Hà Lan luôn đi đầu tính mở kỹ thuật số (Digital Openness), đặc biệt là khoa học mở, và đưa ra ví dụ về DiSSCo, một sáng kiến do Hà Lan dẫn đầu, quy tụ 1,5 tỷ mẫu vật, 5.000 nhà khoa học, hơn 400 tổ chức và 23 quốc gia vào một bộ sưu tập châu Âu duy nhất. Là Chủ tịch đầu tiên của Netwerk Digitaal Erfgoed, ông kêu gọi đưa khái niệm này lên cấp độ châu Âu để tạo ra tác động lớn hơn.

Marike van Roon (Thành viên Hội đồng quản trị của Wikimedia Nederland) đã nói về các dự án của Wikimedia và các giá trị cơ bản của tính mở, cộng đồng và sự cộng tác, những giá trị làm nền tảng cho phong trào tri thức tự do thành công rộng rãi. Bà đề cập đến nhiều đối tác từ lĩnh vực di sản giúp cho di sản dễ tiếp cận hơn trên Wikipedia và Wikimedia Commons. Các dự án Wikimedia, vốn là những sáng kiến từ cơ sở, thường hoạt động theo hướng từ dưới lên, tận dụng kinh nghiệm và chuyên môn của các tình nguyện viên sẵn sàng đóng góp cho di sản mở.


Photo by Creative Commons, 2026, CC BY 4.0.

Phiên thảo luận II: Quan điểm quốc tế về di sản mở

Phiên thảo luận chuyên gia thứ hai, do Maarten Zeinstra (Chủ tịch, Open Nederland) điều phối, đã mở rộng phạm vi từ bối cảnh quốc gia sang khám phá các sáng kiến quốc tế hiện có và các cơ hội trong tương lai.

Beatrice Murch (Quản lý chương trình tại Internet Archive Europe) đã trình bày chiến dịch Ký ức Tương lai của Chúng ta (Our Future Memory), được Internet Archive Europe hỗ trợ và nhằm mục đích đảm bảo các quyền cơ bản của các tổ chức lưu trữ được tôn trọng trong thế giới kỹ thuật số. Bà nhấn mạnh sự tương đồng và bổ sung lẫn nhau giữa chiến dịch này và Tuyên bố Di sản Mở, chỉ ra cách các quyền được nêu trong chiến dịch được phản ánh trong ngôn ngữ của Tuyên bố. Với hơn 80 tổ chức trên toàn thế giới đã ký kết, bà kêu gọi thêm nhiều tổ chức trên khắp châu Âu cùng lên tiếng.

Claire McGuire (Quản lý Chính sách và Vận động, Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội và Tổ chức Thư viện (IFLA)) đã chia sẻ những hiểu biết từ kinh nghiệm của mình với tư cách là thành viên của Nhóm soạn thảo Tuyên bố của Liên minh Di sản Mở (ủy ban soạn thảo Tuyên bố). Bà giải thích rằng Tuyên bố đề cập đến các vấn đề vượt xa phạm vi bản quyền để giải quyết các rào cản đối với quyền tiếp cận di sản một cách công bằng và có ý nghĩa, trong bối cảnh rộng hơn của quyền tiếp cận thông tin. Bà nhắc lại rằng việc có một khung chung toàn cầu có thể rất hữu ích và cho rằng Tuyên bố có vị trí xứng đáng tại UNESCO, vì chính sách quốc tế thường xuyên ảnh hưởng đến các chính sách quốc gia và cơ sở. Trước bối cảnh rất phân mảnh của di sản mở và các mô hình thoái lui và thụt lùi do những bất ổn do trí tuệ nhân tạo mang lại, nhu cầu hài hòa toàn cầu và cộng tác xuyên biên giới càng trở nên cấp thiết hơn để thiết lập một môi trường hỗ trợ cho tính mở. Bà tin tưởng rằng Tuyên bố Di sản Mở sẽ tạo ra sự khác biệt.

Jan Bos (Chủ tịch Ủy ban Tư vấn Quốc tế về Ký ức Thế giới của UNESCO) đã trình bày một cái nhìn tổng quan hữu ích về Chương trình Ký ức Thế giới, được khởi xướng tại UNESCO năm 1992 nhằm tập trung vào việc bảo vệ di sản tư liệu, cũng như về Khuyến nghị năm 2015 liên quan đến Bảo tồn và Tiếp cận Di sản Tư liệu, bao gồm cả ở dạng kỹ thuật số. Ông đã chỉ ra một số điểm tương đồng giữa Khuyến nghị và Tuyên bố Di sản Mở, bắt đầu từ các nguyên tắc cơ bản tạo nên nền tảng của cả hai công cụ, bao gồm quyền truy cập phạm vi công cộng và việc cấp phép mở. Nhưng trong khi Khuyến nghị năm 2015 chỉ đề cập đến di sản tư liệu, thì Tuyên bố bao gồm tất cả các hình thức di sản, và do đó, tạo thành một sự bổ sung rất có giá trị.

Douglas McCarthy (Chuyên gia Cao cấp về Nội dung Mở, Tổ chức Open Future Foundation), người cùng với Tiến sĩ Andrea Wallace, đã thiết kế cuộc khảo sát OpenGLAM có ảnh hưởng lớn, cho biết Tuyên bố Di sản Mở đã thể hiện rất rõ ràng lý do “tại sao” cần phải đảm bảo quyền truy cập vào di sản. Ông nói rằng các bộ sưu tập di sản trực tuyến là thước đo sự phù hợp, tương tác và giáo dục với khán giả toàn cầu, với thực tế là phần lớn mọi người chưa bao giờ đến thăm các cơ sở vật lý. Ông thừa nhận xu hướng tăng trưởng tích cực trong việc tiếp cận di sản trực tuyến, một phần nhờ vào sự rõ ràng hơn về mặt pháp lý do Điều 14 của Chỉ thị năm 2019 về Bản quyền trong Thị trường kỹ thuật số thống nhất ở châu Âu mang lại, nhưng nhắc nhở khán giả rằng các chính sách và thực tiễn vẫn còn rất rời rạc và khó hiểu do các chế độ tuân thủ yếu kém hoặc không tồn tại. Ông chia sẻ rằng khoảng 1700 tổ chức di sản văn hóa (CHI) trên toàn thế giới đã công khai một số dữ liệu, tương ứng với khoảng 100 triệu hiện vật, nhưng cũng đưa ra ví dụ về các tổ chức nổi tiếng của Hà Lan vẫn đang dựng lên những rào cản đối với di sản thuộc phạm vi công cộng bằng cách duy trì các mô hình kinh doanh lỗi thời. Theo ông, việc thúc đẩy sự thay đổi phụ thuộc vào những cá nhân có khả năng lãnh đạo và tầm nhìn để thử nghiệm.

Lời bế mạc

Bà Brigitte Vézina và ông Brewster Kahle (Thủ thư số, Internet Archive) đã đưa ra lời kết luận cho một cuộc thảo luận phong phú. Cả hai cùng nhau khẳng định lại vị thế của Hà Lan trong việc giúp thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu về quyền tiếp cận và sử dụng di sản, đồng thời có cơ hội duy nhất để tạo dấu ấn trên trường quốc tế về luật nhằm tạo điều kiện đối với quyền tiếp cận di sản cho giáo dục, chống biến đổi khí hậu, thúc đẩy quyền tiếp cận cho người khuyết tật và khuyến khích sự sáng tạo dưới mọi hình thức.

Thông tin thêm về Tuyên bố Di sản Mở

Tuyên bố Di sản Mở là lời kêu gọi hành động toàn cầu do Creative Commons và Liên minh Di sản Mở dẫn đầu, ủng hộ quyền tiếp cận công bằng tới di sản thuộc phạm vi công cộng trong môi trường kỹ thuật số và kêu gọi các bên liên quan loại bỏ các rào cản bất công, không cần thiết để cho phép mọi người được hưởng quyền cơ bản của mình là tham gia vào đời sống văn hóa và giải quyết các vấn đề lớn nhất của thế giới. Tuyên bố này nhằm mục đích thúc đẩy một cuộc đối thoại toàn cầu về sự cần thiết phải thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế về di sản mở dưới sự bảo trợ của UNESCO.

Điều này có ý nghĩa gì đối với CC

Sự kiện này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nỗ lực vận động và xây dựng phong trào của Liên minh Di sản Mở, dựa trên nhiều năm hoạt động cộng đồng được CC hỗ trợ, bao gồm việc phát triển Khuyến nghị năm 2019 của UNESCO về Tài nguyên Giáo dục Mở và Khuyến nghị năm 2021 về Khoa học Mở. Cả hai khuyến nghị đều dựa vào các giấy phép CC và các công cụ thuộc phạm vi công cộng để phổ biến kiến thức.

Là một đối tác phi chính phủ chính thức của UNESCO (với tư cách tư vấn), CC hướng tới tầm nhìn của UNESCO, nơi giáo dục, văn hóa và khoa học được chia sẻ một cách công bằng, dựa trên niềm tin chung rằng tính mở có thể mang lại lợi ích cho tất cả mọi người, ở mọi nơi.

Creative Commons cung cấp cơ sở hạ tầng quan trọng cho việc chia sẻ mở, nhưng các giá trị đằng sau công việc của chúng tôi quan trọng hơn các chi tiết pháp lý và kỹ thuật. Tuyên bố Di sản Mở bắt nguồn từ những giá trị đó, mô tả một cách hùng hồn lý do tại sao quyền tiếp cận công bằng tới di sản lại quan trọng, và sau đó đưa ra một tập hợp các nguyên tắc và hành động chính sách để đưa những giá trị đó vào thực tiễn. Tuyên bố này cung cấp cho chúng ta một la bàn trong nỗ lực này; một la bàn được chia sẻ giữa các quốc gia và cộng đồng.

Sự kiện của CC tại UNESCO vào tháng Tư

Sự kiện này là khúc dạo đầu cho một sự kiện mà Creative Commons đang tổ chức tại Paris vào tháng Tư. Với chủ đề “Làm thế nào để quyền tiếp cận công bằng tới di sản có thể giúp giải quyết các thách thức toàn cầu? Một cuộc đối thoại thăm dò”, sự kiện sẽ diễn ra vào thứ Tư, ngày 29/04/2026, từ 14:00 đến 17:00, tiếp theo là buổi tiệc chiêu đãi giao lưu, tại Trụ sở UNESCO, Paris, Pháp. Để giữ chỗ, hãy đăng ký ngay hôm nay: https://openheritagestatement.org/dialogue.

On Monday 2 March 2026, Creative Commons (CC) and Internet Archive Europe, together with the support of Open Nederland, hosted an event entitled “Ensuring equitable access to heritage in the digital environment: A leading role for the Netherlands on the global stage.” In this blog post, we offer a recap of the dynamic discussions and share why they matter for CC.

Goal of the Event

The goal of the event was to bring together key actors from the Dutch heritage sector to celebrate the Netherlands’ pioneering efforts in opening up access to heritage collections. For over two decades, Dutch cultural heritage institutions (CHIs) have set the standard for equitable access to heritage that fosters imagination, creativity and innovation while deftly navigating the pitfalls that threaten access. With open heritage gaining momentum as a way to help address global challenges, the event was an opportunity to elevate Dutch good practices to the international level.

Opening Remarks

Brigitte Vézina, CC’s Director of Policy and Open Culture, kicked off the event by setting the scene. She presented CC’s work and CHIs’ use of CC licenses in relation to heritage and offered some background on the Open Heritage Coalition and Open Heritage Statement.

Panel I: Successes and Challenges of Open Heritage in the Netherlands

The first expert panel, moderated by Beverley Francis (CC), highlighted various experiences with open heritage in the Dutch context.

Amanda van Rij (Coordinating Legal Policy Advisor, Heritage and Arts Directorate, Ministry of Education, Culture and Science) presented the National Strategy on Digital Heritage (in Dutch) whose aim is to make digital heritage more easily accessible to everyone. She also introduced the Netwerk Digitaal Erfgoed (Digital Heritage Network or NDE) Manifesto, a document developed with funding from the Ministry, which had already been signed by over 200 institutions across the country. She also emphasized that digitization influences how our heritage is being created, disseminated, and experienced, and pointed out that a careful balance is needed between respecting intellectual property on the one hand and the public interest of access to our collective memory on the other.

Saskia Scheltjens (Head Research Services Department and Chief Librarian Rijksmuseum Research Library, Rijksmuseum Amsterdam) gave an account of the museum’s open heritage journey, which started during a “perfect storm,” as she put it, starting with the first digitized collection in 2011 and the creation of Rijkstudio in 2012. Her key takeaway was that, defying expectations, opening access to the digital collection did not drive visitors away (the Rijks, with 2.3 million visitors a year, is the 23rd most visited museum in the world). Quite the opposite, in fact, for with free and unfettered online access (1.8 million people visit the website every year), people could build a relationship with the collection, which then became better known. 2023 saw the completion of the digitization of its entire collection of one million objects, while the last few years underlined the need for a more nuanced approach to access. For example, dealing with restitutions made her realize a collection has more cultural and societal stakeholders than was understood a decade or so ago. She concluded by noting that making information and data available online aligned with the institution’s mission, in accordance with FAIR principles, and that this requires investing in quality, structure, and coherence to ensure a successful digital transformation and to uphold the public values of a fair knowledge ecosystem. She parted on inspiring words: “Innovation requires infrastructure.”

Edwin van Huis (Member of the Supervisory Board of SURF and of the Internet Archive Europe Advisory Board) spoke about his experience working with digital heritage at the Rijksmuseum Amsterdam, Netherlands Institute for Sound and Vision, and Naturalis Biodiversity Center (today, the latter two are Open Heritage Statement signatories). He said that the Netherlands had always been at the forefront of digital openness, especially open science and gave the example of DiSSCo, a Dutch-led initiative bringing 1.5 billion specimens, 5,000 scientists, 400+ institutions and 23 countries into 1 European collection. As the first Chair of the Netwerk Digitaal Erfgoed, he called for bringing the concept to the European level for greater impact.

Marike van Roon (Member of the Wikimedia Nederland Board) talked about Wikimedia projects and the fundamental values of openness, community and collaboration that underpin the widely successful free knowledge movement. She mentioned the many partners from the heritage sector that help make heritage more accessible on Wikipedia and Wikimedia Commons. Wikimedia projects, being grassroots initiatives, tend to work from the bottom up, leveraging the experience and expertise of volunteers who are willing to contribute to open heritage.

Panel II: International Perspectives on Open Heritage

The second expert panel, moderated by Maarten Zeinstra (Chair, Open Nederland), zoomed out from the national context to explore existing international initiatives and future opportunities.

Beatrice Murch (Program Manager at Internet Archive Europe) presented the Our Future Memory campaign, supported by the Internet Archive Europe and which aims to ensure the basic rights of memory institutions are respected in the digital world. She highlighted the alignment and complementarity between the campaign and the Open Heritage Statement, mapping how the rights outlined in the campaign are reflected in the language of the Statement. With more than 80 institutions worldwide already signatories, she called on more institutions across Europe to add their voice.

Claire McGuire (Policy and Advocacy Manager, International Federation of Library Associations & Institutions (IFLA)) shared insights from her experience as a member of the Open Heritage Coalition’s Statement Workspace (the Statement’s drafting committee). She explained that the Statement addressed issues well beyond copyright to tackle barriers to equitable and meaningful access to heritage, within the wider context of access to information. She recalled that having a global shared framework could be very useful and said that the Statement had a home at UNESCO, since international policy routinely influenced national and institutional policies. Given the very fragmented landscape of open heritage and patterns of regression and backsliding due to the uncertainties brought about by artificial intelligence, the need for global harmonization and cross-border collaboration is all the greater in order to establish a supportive environment for openness. She was convinced that the Open Heritage Statement would make a difference.

Jan Bos (Chair, UNESCO Memory of the World International Advisory Committee) provided a useful overview of the Memory of the World Program, initiated at UNESCO in 1992 to focus on the protection of documentary heritage, as well as of the 2015 Recommendation concerning the Preservation of, and Access to, Documentary Heritage Including in Digital Form. He drew several parallels between the Recommendation and the Open Heritage Statement, starting with the basic principles that form the bedrock of both instruments, including public domain access and open licensing. But while the 2015 Recommendation only deals with documentary heritage, the Statement includes all forms of heritage, and constitutes, therefore, a very valuable complement.

Douglas McCarthy (Senior Open Content Specialist, Open Future Foundation), the architect, together with Dr. Andrea Wallace, of the influential OpenGLAM survey, said that the Open Heritage Statement very clearly expressed the “why” behind the need to ensure access to heritage. He said that online heritage collections are the currency of relevance, engagement and education with global audiences, with a very large majority of people never visiting physical institutions. He acknowledged the positive growth curve in access to heritage online, thanks in part to the greater legal clarity brought about by Article 14 of the 2019 Directive on Copyright in the Digital Single Market in Europe, but reminded the audience that policies and practices were extremely fragmented and confusing because of weak or nonexistent compliance regimes. He shared that about 1700 CHIs around the world had released some data openly,corresponding to roughly 100 million objects, but gave examples of prominent Dutch institutions still erecting barriers to public domain heritage by perpetuating outdated business models. In his view, driving change comes down to individuals with the leadership and vision to experiment.

Closing remarks

Brigitte Vézina and Brewster Kahle (Digital Librarian, Internet Archive) offered concluding remarks to a rich conversation. Together, they reiterated how the Netherlands is poised to help set global standards for access and use of heritage and has a unique opportunity to leave a mark on the international law stage to enable access to heritage for education, to fight climate change, promote access for people with disabilities, and encourage creativity in all its forms.

More about the Open Heritage Statement

The Open Heritage Statement is a global call to action led by Creative Commons and the Open Heritage Coalition advocating for equitable access to public domain heritage in the digital environment and calling on stakeholders to remove unfair, unnecessary barriers to enable everyone to enjoy their fundamental right to participate in cultural life and solve the world’s biggest problems. It aims to stimulate a global conversation about the need to establish international standards for open heritage under the aegis of UNESCO.

What this means for CC

This event marked an important milestone in the advocacy and movement-building efforts of the Open Heritage Coalition, building on years of community work supported by CC, including the development of UNESCO’s 2019 Recommendation on Open Educational Resources and 2021 Recommendation on Open Science. Both rely on CC licenses and public domain tools to make knowledge open.

As an official NGO partner to UNESCO (consultative status), CC works towards UNESCO’s vision where education, culture, and science are equitably shared, based on the shared belief that openness can benefit everyone, everywhere.

Creative Commons provides critical infrastructure for open sharing, but the values behind our work matter more than the legal and technical details. The Open Heritage Statement is rooted in those values, eloquently describing why equitable access to heritage matters, and then laying out a set of principles and policy actions that put those values into practice. The Statement provides us with a compass in this effort; one shared across countries and communities.

CC event at UNESCO in April

This event was a prelude to an event Creative Commons is organizing in Paris in April. Entitled “How Can Equitable Access to Heritage Help Solve Global Challenges? An Exploratory Dialogue,” it will take place on Wednesday, 29 April, 2026, from 14:00 to 17:00, followed by a networking reception, at UNESCO House, in Paris, France. To secure your seat, register today: https://openheritagestatement.org/dialogue.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Ba, 7 tháng 7, 2026

Các giấy phép và công cụ được khuyến nghị cho Nội dung Di sản Văn hóa

Melies color Voyage dans la lune, by Georges Méliès, Public Domain.

Recommended Licenses and Tools for Cultural Heritage Content

by Brigitte Vézina. Posted 09 July 2025

Theo: https://creativecommons.org/2025/07/09/recommended-licenses-and-tools-for-cultural-heritage-content/

Bài được đưa lên Internet ngày: 09/07/2025

Các giấy phép CC và công cụ phạm vi công cộng là một cách đơn giản và hiệu quả để các tổ chức di sản văn hóa – CHI (Cultural Heritage Institutions), chẳng hạn như bảo tàng, thư viện và kho lưu trữ, mở công khai các tài liệu di sản (và siêu dữ liệu liên quan). Việc lựa chọn giấy phép hoặc công cụ phù hợp có thể hơi khó khăn, nhưng nếu bạn chỉ nhớ một điều, đó là các bản sao kỹ thuật số trung thực của các tài liệu thuộc phạm vi công cộng phải được giữ nguyên trong phạm vi công cộngkhông có bản quyền mới hoặc quyền liên quan nào được áp dụng cho phiên bản số hóa đó.


Havsstrand by Maurice Denis. Public Domain. Swedish National Museum

Nhiều người có thể hưởng lợi từ việc truy cập mở vào di sản văn hóa theo nhiều cách và cho nhiều mục đích khác nhau — từ những người sáng tạo tìm kiếm nguồn cảm hứng đến các nhà nghiên cứu khám phá những cách diễn giải mới, cho đến các tổ chức di sản văn hóa (CHI) kết nối với nhiều đối tượng hơn, và công chúng nói chung hiểu rõ hơn về thế giới chúng ta đang sống. Trong báo cáo của chúng tôi "Lợi ích của Văn hóa Mở là gì? Một ấn phẩm CC mới", chúng tôi chỉ ra cách thức, bằng cách xóa bỏ mọi khoảng cách giữa con người và di sản, tính mở tạo ra vô số kết nối với, về hoặc thông qua di sản văn hóa.

Các giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng là một cách đơn giản và hiệu quả để các tổ chức di sản văn hóa (CHI), chẳng hạn như bảo tàng, thư viện và kho lưu trữ, mở công khai các tài liệu di sản (và siêu dữ liệu liên quan) để chúng có thể được chia sẻ rộng rãi nhằm mục đích truy cập, sử dụng và tái sử dụng rộng rãi nhất có thể (bao gồm cả sử dụng thương mại và chỉnh sửa), miễn phí, và không có hoặc có rất ít hạn chế về bản quyền.

Việc lựa chọn giấy phép hoặc công cụ phù hợp có thể hơi khó khăn, nhưng nếu bạn chỉ nhớ một điều, đó là các bản sao kỹ thuật số trung thực của các tài liệu thuộc phạm vi công cộng phải được giữ nguyên trong phạm vi công cộngkhông có bản quyền mới hoặc quyền liên quan nào được áp dụng cho phiên bản số hóa đó. Tài liệu thuộc phạm vi công cộng là những tài liệu không còn hoặc chưa bao giờ được bảo vệ bởi bản quyền.

Đây là quan điểm mà Creative Commons (CC) đã ủng hộ trong nhiều năm như một phần của Chương trình Văn hóa Mở của chúng tôi. Nói cách khác, không nên phát sinh bản quyền mới (hoặc quyền liên quan) đối với việc tạo ra “một bản sao như anh em sinh đôi” (Twin) kỹ thuật số. EuropeanaHiệp hội Communia, cùng với nhiều tổ chức văn hóa mở khác, đều chia sẻ quan điểm này. Điều này cũng phù hợp với Điều 14 của Chỉ thị EU năm 2019 về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất, trong đó nêu rõ: “khi thời hạn bảo hộ của một tác phẩm nghệ thuật thị giác đã hết hạn, bất kỳ tài liệu nào phát sinh từ hành vi sao chép tác phẩm đó đều không thuộc phạm vi bản quyền […]”.

Điều quan trọng cần nhớ là các bản sao kỹ thuật số của các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng không thể được cấp phép CC, vì giấy phép CC chỉ có thể được sử dụng với nội dung có bản quyền. Thay vào đó, chúng tôi khuyên bạn nên sử dụng công cụ phạm vi công cộng CC, đưa các bản sao kỹ thuật số một cách rõ ràng và dứt khoát vào phạm vi công cộng. Điều này không chỉ truyền đạt thông tin rõ ràng về trạng thái phạm vi công cộng của các tài liệu, mà còn góp phần vào sự phát triển mạnh mẽ của kho tàng tri thức và văn hóa chung mà chúng ta cần để giải quyết những vấn đề cấp bách nhất của thế giới.

Một số tổ chức di sản văn hóa (CHI) có thể muốn được ghi nhận công lao khi chia sẻ di sản từ bộ sưu tập của họ. Trong trường hợp này, việc sử dụng giấy phép không phải là cách làm tốt. Thay vào đó, có nhiều cách khác nhau để khuyến khích người dùng trích dẫn lại nguồn từ các CHI, như chúng tôi đã giải thích trong bài viết "Khuyến khích người dùng trích dẫn nguồn từ các tổ chức khi sử dụng tài liệu thuộc phạm vi công cộng". Các hướng dẫn này đưa ra một cách tiếp cận mới mẻ và sáng tạo để nhắc nhở người dùng trích dẫn nguồn từ tổ chức khi sử dụng tài liệu thuộc phạm vi công cộng và trình bày nhiều ý tưởng thiết kế khác nhau để thúc đẩy sự thay đổi hành vi. Chúng đề cập đến các câu hỏi chính, bao gồm:

  • Làm thế nào các tổ chức có thể khuyến khích người dùng trích dẫn chúng?

  • Những thông tin nào nên được bao gồm trong một câu trích dẫn?

  • Một lời nhắc nhở sẽ trông như thế nào trong thực tế?

  • Làm thế nào để tổ chức dữ liệu cần thiết để thực hiện những ý tưởng này?

Về siêu dữ liệu, chúng tôi đặc biệt khuyến khích việc hiến tặng nó vào phạm vi công cộng bằng cách sử dụng công cụ pháp lý Hiến tặng vào Phạm vi Công cộng của Creative Commons - CC0 (Creative Commons Public Domain Dedication). Dữ liệu chủ yếu bao gồm nội dung có tính thực tế cao và được coi là không thể bảo hộ bản quyền, nhưng vẫn có thể tồn tại những điều không chắc chắn. Việc khước từ bằng CC0 đặt tất cả dữ liệu một cách rõ ràng và không thể tranh cãi vào phạm vi công cộng trên toàn thế giới và làm rõ rằng việc tái sử dụng dữ liệu không bị hạn chế bởi bản quyền, quyền liên quan hoặc quyền cơ sở dữ liệu — tất cả các quyền đó đều được từ bỏ. CC0 có thể hỗ trợ tối đa hóa việc tái sử dụng dữ liệu, với các lợi ích bao gồm:

  • cho phép người khác xác thực, sao chép và sử dụng dữ liệu cho các mục đích mới

  • tạo điều kiện thuận lợi cho sự cộng tác và làm giàu thêm

  • tăng tính minh bạch

  • đẩy nhanh quá trình khám phá và hiểu biết về các giải pháp cho nhu cầu của hành tinh và xã hội.

Đối với các tài liệu do CHI tạo ra và được bản quyền bảo vệ, chúng tôi khuyến nghị sử dụng CC BY-SA 4.0, CC BY 4.0 hoặc CC0 1.0 để tối đa hóa khả năng phổ biến và tái sử dụng.

Đối với các loại nội dung khác nhau, chúng tôi khuyến nghị sử dụng các công cụ hoặc giấy phép CC khác nhau để đạt được sự tương tác và tái sử dụng tối ưu, như được tóm tắt trong bảng này:

Loại nội dung

Các giấy phép hoặc các công cụ được khuyến nghị

Bản sao kỹ thuật số của các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (các tác phẩm không còn hoặc chưa từng được bảo hộ bản quyền)

Dấu Phạm vi Công cộng Quốc tế 1.0 (PDM) cho các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng trên toàn thế giới hoặc Hiến tặng vào Phạm vi Công cộng Toàn cầu CC0 1.0 (CC0) (tại các khu vực pháp lý công nhận quyền đối với các bản sao không phải bản gốc hoặc các khu vực pháp lý nơi tác phẩm chưa thuộc phạm vi công cộng)

Bản sao kỹ thuật số của các tác phẩm có bản quyền.

CC0 hoặc Giấy phép Ghi công 4.0 Quốc tế (CC BY) hoặc Giấy phép Ghi công - Chia sẻ Tương tự 4.0 Quốc tế (CC BY-SA)

Các tác phẩm kỹ thuật số bẩm sinh được bảo hộ bản quyền

CC0 hoặc CC BY hoặc CC BY-SA

Các tác phẩm kỹ thuật số bẩm sinh thuộc phạm vi công cộng

CC0 hoặc PDM

Siêu dữ liệu liên quan đến các đối tượng kỹ thuật số

CC0

Nội dung do các tổ chức tạo ra hoặc do các tổ chức nắm giữ bản quyền.

CC0 hoặc CC BY hoặc CC BY-SA

Việc sử dụng các giấy phép CC và các công cụ phạm vi công cộng để chia sẻ tài liệu di sản văn hóa mở ra tiềm năng to lớn cho văn hóa mở phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực di sản văn hóa. Bằng cách cung cấp sự chắc chắn về mặt pháp lý được tăng cường, các tổ chức di sản văn hóa (CHI) có khả năng tham gia sâu hơn vào phong trào văn hóa mở và giúp mọi người dễ dàng tiếp cận các bộ sưu tập khổng lồ của họ.

Để biết thêm thông tin:

Vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@creativecommons.org

The CC licenses and public domain tools are a simple and effective way for CHIs, such as museums, libraries and archives, to make heritage materials (and associated metadata) open. Navigating the right license or tool can be tricky, but if you remember only one thing, it’s that faithful digital reproductions of public domain materials must stay in the public domainno new copyright or related right applies to the digitized version.

Many people can benefit from open access to cultural heritage in a variety of ways and for a variety of purposes — from creators seeking inspiration to researchers discovering new interpretations, all the way to cultural heritage institutions (CHIs) connecting with more audiences, and the general public making sense of the world we live in. In our report What are the Benefits of Open Culture? A new CC Publication, we show how, by removing any distance between people and heritage, openness gives rise to a multitude of connections with, about, or through cultural heritage.

The CC licenses and public domain tools are a simple and effective way for CHIs, such as museums, libraries and archives, to make heritage materials (and associated metadata) open so that they can be shared widely for the broadest possible access, use and reuse (including commercial use and modification), free of charge, and with no or few copyright restrictions.

Navigating the right license or tool can be tricky, as CHIs may share a wide range of different types of materials. But if you remember only one thing, it’s that faithful digital reproductions of public domain materials must stay in the public domainno new copyright or related right applies to the digitized version. Public domain materials are materials that are no longer or never were protected by copyright.

This is a position that Creative Commons (CC) has been championing for years as part of our Open Culture Program. In other words, no new copyright (or related right) should arise over the creation of a digitized “twin.” Europeana and the Communia Association, among many other open culture organizations, share this position. It is also aligns with Article 14 of the 2019 EU Directive on Copyright in the Digital Single Market, which states that: “when the term of protection of a work of visual art has expired, any material resulting from an act of reproduction of that work is not subject to copyright […]”.

It’s also important to remember that digital reproductions of public domain works cannot be CC-licensed, since CC licenses can only be used with in-copyright content. Instead, we recommend using a CC public domain tool, putting the digital reproductions squarely and unequivocally into the public domain. This not only conveys clear information about the public domain status of the materials, it also contributes to the thriving, blooming commons of knowledge and culture that we need to address the world’s most pressing problems.

Some CHIs might want to get credit for sharing heritage from their collections. It is not good practice to use a license in this case. Instead, there are different ways to encourage users to refer back to CHIs, as we explain in Nudging Users To Reference Institutions When Using Public Domain Materials. The guidelines offer a fresh and innovative approach to prompting users to reference the institution when using public domain materials and present various design ideas to instigate behavioral change. They address key questions, including:

  • How can institutions nudge users to reference them?

  • What information should be included in a reference statement?

  • What would a nudge look like in practice?

  • How to organize the data needed to implement these ideas?

Regarding metadata, we strongly encourage that it be dedicated to the public domain using the legal tool Creative Commons Public Domain Dedication (CC0). Data is largely made of highly factual content that is considered uncopyrightable, but uncertainties might remain. The CC0 waiver places all data squarely and unequivocally in the public domain worldwide and clarifies that data reuse is not restricted by copyright, related rights or database rights — those rights are all surrendered. CC0 can support maximizing the reuse of data, with benefits including:

  • enabling others to validate, replicate and put the data to new uses

  • facilitating enhanced collaboration and enrichment

  • increasing transparency

  • speeding the discovery and understanding of solutions to planetary and societal needs.

For materials created by the CHIs and protected by copyright, we recommend CC BY-SA 4.0, CC BY 4.0 or CC0 1.0 to enable maximum dissemination and reuse.

For different types of content, we recommend different CC tools or licenses to achieve optimal engagement and reuse, as summarized in this table:

Type of content

Recommended licenses or tools

Digital reproductions of public domain works (works that are no longer or never were protected by copyright)

Public Domain Mark 1.0 International (PDM) for works that are in the public domain worldwide or CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication (CC0) (in jurisdictions that recognize rights in non-original reproductions or jurisdictions where the work is not yet in the public domain)

Digital reproductions of in-copyright works

CC0 or Attribution 4.0 International (CC BY) or Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA)

Born-digital works in copyright

CC0 or CC BY or CC BY-SA

Born-digital works in the public domain

CC0 or PDM

Metadata associated with digital objects

CC0

Content created by institutions or in which institutions hold copyright

CC0 or CC BY or CC BY-SA

Using CC licenses and public domain tools to share cultural heritage materials unlocks vast potential for open culture to blossom in the cultural heritage sector. By offering enhanced legal certainty, CHIs have the ability to engage more deeply in the open culture movement and make their vast collections openly accessible to everyone.

For more information:

Contact us at info@creativecommons.org

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ Nhật, 5 tháng 7, 2026

Khóa Thực hành khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở No3/2026 tại Trường Cao đẳng Nghề Thành phố Hồ Chí Minh, 06 và 07/07/2026.


Văn phòng đại diện Hiệp hội Giáo dục Nghề nghiệp Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, Trường Cao đẳng Nghề TP. Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu Đào tạo và Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở tổ chức loạt các khóa học kéo dài 2,5 ngày Thực hành khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở (TNGDM) cho các cán bộ và giảng viên của nhà trường, trong đó phần lý thuyết cho tất cả các giảng viên tham gia các lớp đó được thực hiện trên trực tuyến ngày 29/05/2026.


Khóa thực hành này dành cho 30 cán bộ giảng viên các khoa Công nghệ thông tin, và Điện và điện lạnh.


Khóa thực hành kỳ vọng giúp các học viên bước đầu có được các kỹ năng và năng lực Tài nguyên Giáo dục Mở, chẳng hạn như: (1) Cấp phép mở Creative Commons; (2) Tìm kiếm, sử dụng, tạo lập, chia sẻ Tài nguyên Giáo dục Mở thông qua việc thực hiện Lược đồ: Tạo video truy cập mở sạch bản quyền.

Tự do tải về các bài trình chiếu cho khóa học tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/51bctfb5oj9rckrjz9z75/OER_Comp_TFT_V4-AI_TVET.pdf

X(Tweet): https://x.com/nghiafoss/status/2073959500617503175

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Năm, 2 tháng 7, 2026

Lợi ích của Văn hóa Mở là gì? Một ấn phẩm CC mới

Melies color Voyage dans la lune, by Georges Méliès, Public Domain.

What are the Benefits of Open Culture? A new CC Publication

by Brigitte Vézina, Connor Benedict. Posted 24 April 2024

Theo: https://creativecommons.org/2024/04/24/what-are-the-benefits-of-open-culture-a-new-cc-publication/

Bài được đưa lên Internet ngày: 24/04/2024


Duria Antiquior by Henry De la Beche, National Museum Cardiff, Public Domain

Hôm nay, Chương trình Văn hóa Mở của chúng tôi ra mắt ấn phẩm mới: Đừng là một con khủng long; hay, Lợi ích của Văn hóa Mở.

Tiếp bước những người tiên phong trong lĩnh vực văn hóa mở, nhiều tổ chức đang mạnh dạn đưa bộ sưu tập của mình lên trực tuyến, một phần để tôn vinh cảm giác (tái) kết nối với các bộ sưu tập di sản văn hóa trong không gian kỹ thuật số. Mặc dù con đường đến với Văn hóa Mở đầy rẫy rào cản, nhưng lợi ích của nó rất đáng để nỗ lực.

Báo cáo này chắt lọc nhiều quan điểm được thể hiện trong loạt bài Tiếng nói Văn hóa Mở - OCV (Open Culture Voices) của chúng tôi về những cách thức mà nhiều người có thể hưởng lợi từ văn hóa mở. Ngắn gọn:

  • Di sản văn hóa được chia sẻ mở công khai:

    • dễ tìm kiếm hơn

    • tiếp cận được nhiều đối tượng hơn và đa dạng hơn

    • có thể được bảo tồn, bảo vệ và hoàn thiện dưới dạng kỹ thuật số

    • có thể được (tái) sử dụng với tính pháp lý chắc chắn hơn

  • Di sản văn hóa mở dẫn đến:

    • Những người nắm giữ bộ sưu tập kiên cường và phù hợp hơn

    • Nghiên cứu sôi động hơn và giáo dục có sự tham gia nhiều hơn

    • Sáng tạo văn hóa năng động hơn

    • Xã hội công bằng, dân chủ, đa dạng, tự do và bình đẳng hơn

Để tìm hiểu thêm:

→ Để cập nhật thông tin về công việc văn hóa mở của chúng tôi:

Today we in the Open Culture Program are releasing a new publication: Don’t be a Dinosaur; or, The Benefits of Open Culture.

Following in the footsteps of open culture pioneers, many institutions are taking the leap to open their collections online, partly as a way to celebrate a sense of (re)connection with cultural heritage collections in the digital space. While the road to OC is strewn with barriers, its benefits are well worth the journey.

This report distills the many views expressed in our Open Culture Voices (OCV) series about the ways in which so many people can benefit from open culture. In short:

  • Openly shared cultural heritage:

    • is easier to find

    • reaches broader and more diverse audiences

    • can be preserved, safeguarded and refined in digital form

    • can be (re)used with more legal certainty

  • Open cultural heritage leads to:

    • More resilient and relevant collection holders

    • More vibrant research and more participatory education

    • More dynamic cultural creativity

    • More just, democratic, diverse, free, and equitable societies

To find out more:

→ To stay informed about our open culture work:

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

 

Thứ Ba, 30 tháng 6, 2026

Khóa Thực hành khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở No2/2026 tại Trường Cao đẳng Nghề Thành phố Hồ Chí Minh, 01 và 02/07/2026.


Văn phòng đại diện Hiệp hội Giáo dục Nghề nghiệp Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, Trường Cao đẳng Nghề TP. Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu Đào tạo và Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở tổ chức loạt các khóa học kéo dài 2,5 ngày Thực hành khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở (TNGDM) cho các cán bộ và giảng viên của nhà trường, trong đó phần lý thuyết cho tất cả các giảng viên tham gia các lớp đó được thực hiện trên trực tuyến ngày 29/05/2026.


Khóa thực hành đầu tiên diễn ra trong các ngày 01 và 02/07/2026 cho 30 cán bộ giảng viên một số khoa như Công nghệ thực phẩm, Cơ khí ô tô, và Phòng đảm bảo chất lượng - Kỹ thuật.


Khóa thực hành kỳ vọng giúp các học viên bước đầu có được các kỹ năng và năng lực Tài nguyên Giáo dục Mở, chẳng hạn như: (1) Cấp phép mở Creative Commons; (2) Tìm kiếm, sử dụng, tạo lập, chia sẻ Tài nguyên Giáo dục Mở thông qua việc thực hiện Lược đồ: Tạo video truy cập mở sạch bản quyền.

Tự do tải về các bài trình chiếu cho khóa học tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/51bctfb5oj9rckrjz9z75/OER_Comp_TFT_V4-AI_TVET.pdf

X(Tweet): https://x.com/nghiafoss/status/2072144415658057837

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ Nhật, 28 tháng 6, 2026

Khóa Thực hành khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở No1/2026 tại Trường Cao đẳng Nghề Thành phố Hồ Chí Minh, 29 và 30/06/2026.


Văn phòng đại diện Hiệp hội Giáo dục Nghề nghiệp Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, Trường Cao đẳng Nghề TP. Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu Đào tạo và Phát triển Tài nguyên Giáo dục Mở tổ chức loạt các khóa học kéo dài 2,5 ngày Thực hành khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở (TNGDM) cho các cán bộ và giảng viên của nhà trường, trong đó phần lý thuyết cho tất cả các giảng viên tham gia các lớp đó được thực hiện trên trực tuyến ngày 29/05/2026.

Khóa thực hành đầu tiên diễn ra trong các ngày 29 và 30/06/2026 cho 30 cán bộ giảng viên một số khoa như Đào tạo tuyển sinh, Sư phạm giáo dục nghề nghiệp, Điện và điện lạnh, và Kinh tế.


Khóa thực hành kỳ vọng giúp các học viên bước đầu có được các kỹ năng và năng lực Tài nguyên Giáo dục Mở, chẳng hạn như: (1) Cấp phép mở Creative Commons; (2) Tìm kiếm, sử dụng, tạo lập, chia sẻ Tài nguyên Giáo dục Mở thông qua việc thực hiện Lược đồ: Tạo video truy cập mở sạch bản quyền.

Tự do tải về các bài trình chiếu cho khóa học tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/51bctfb5oj9rckrjz9z75/OER_Comp_TFT_V4-AI_TVET.pdf

X(Tweet): https://x.com/nghiafoss/status/2071425995945709728

Xem thêm:

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com