Cẩm nang Di sản Mở CC

Introducing the CC Open Heritage Companion

Posted 16 July 2026 by Dee Harris, Brigitte Vézina

Theo: https://creativecommons.org/2026/07/16/cc-open-heritage-companion/

Bài được đưa lên Internet ngày: 16/07/2026

Creative Commons hân hạnh thông báo về việc phát hành Cẩm nang Di sản Mở (Open Heritage Companion), hiện có sẵn bằng tiếng Anh (bản dịch sang tiếng Việt), tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha. Cẩm nang cũng có sẵn tại CC Open Heritage Companion trên Meta-Wiki.

Cẩm nang Di sản Mở của Creative Commons (CC) là một hướng dẫn dành cho người thực hành, được phát triển để giúp các tổ chức di sản văn hóa định hướng hành trình chuyển đổi từ bộ sưu tập đóng sang bộ sưu tập mở.

Dựa trên các vấn đề pháp lý, chính sách và đạo đức mà các cơ sở phải đối mặt trong quá trình này, Cẩm nang tập hợp hơn 200 nguồn tài liệu, công cụ và ví dụ được tuyển chọn, được tổ chức thành sáu chương hướng dẫn người thực hành từ những câu hỏi đầu tiên về tính mở cho đến việc dẫn đầu lĩnh vực này.

Một cộng đồng đầy đủ các công cụ, nằm rải rác

Trong những năm qua, cộng đồng văn hóa mở đã tạo ra một lượng kiến thức thực tiễn đáng kể: các hướng dẫn, bộ công cụ, nghiên cứu điển hình, mẫu chính sách, v.v. Điều còn thiếu không phải là chuyên môn mà là một nơi duy nhất chỉ ra tất cả những điều đó. Cẩm nang Di sản Mở bắt đầu như một nỗ lực để thu hẹp khoảng cách đó, đưa kiến thức nằm rải rác của cộng đồng vào một hướng dẫn dễ điều hướng.

Một hành trình sáu giai đoạn

Cẩm nang này được tổ chức xoay quanh sáu giai đoạn: Hiểu biết, Lựa chọn, Chuẩn bị, Chia sẻ, Tác động và Lãnh đạo. Khung này không được thiết kế trước rồi mới bổ sung sau. Nó xuất phát từ chính các nguồn tài liệu. Trong quá trình nhóm các nguồn tài liệu được thu thập cho Cẩm nang, một mô hình tiết lộ các danh mục đã nổi lên. Một số nguồn tài liệu đề cập đến việc hiểu rõ lý do cần mở ra, một số khác đề cập đến việc lựa chọn phương pháp cấp phép, một số khác đề cập đến công việc thực hành chuẩn bị bộ sưu tập, v.v., thông qua các giai đoạn chia sẻ, tác động và lãnh đạo. Sáu giai đoạn này làm rõ mô hình đó và vẽ ra một bản đồ về hành trình được xây dựng dựa trên các nguồn tài liệu hiện có.

Một nguồn tài liệu sống động

Cẩm nang này có sẵn bằng tiếng Anh ( bản dịch sang tiếng Việt) và tiếng Pháp, phù hợp với các ngôn ngữ làm việc chính của UNESCO, và tiếng Tây Ban Nha, mở rộng phạm vi tiếp cận của Cẩm nang hơn nữa.

Các tệp PDF này phản ánh Cẩm nang như hiện trạng tại thời điểm xuất bản vào tháng 7 năm 2026. Chúng tôi hy vọng rằng danh sách tài nguyên này sẽ tiếp tục phát triển hơn nữa. Để khám phá Cẩm nang, đề xuất bổ sung hoặc theo dõi các bản cập nhật trong tương lai, hãy truy cập Cẩm nang Di sản Mở CC trên Meta-Wiki.

Kiểm thử Cẩm nang

Trước khi phát hành, Cẩm nang đã trải qua hai vòng lấy ý kiến cộng đồng và tham vấn với Nền tảng Văn hóa Mở (Open Culture Platform), ngoài việc xem xét của nhân viên CC. Sau đó, chúng tôi đã kiểm thử Cẩm nang trực tiếp bằng cách tích hợp nó vào một hội thảo “suy nghĩ và hành động” xây dựng năng lực được tổ chức ở Oulu Löyly, một phần của các hoạt động Thủ đô Văn hóa Châu Âu năm 2026 của Oulu, Phần Lan.

Chúng tôi biết rằng một công cụ hoặc hướng dẫn chỉ hữu ích khi có động lực để mở nó ra, hiểu nó và thực hiện nó. Cẩm nang này tự nó đã là một nguồn tài liệu phong phú, nhưng việc biết được vị trí của một cơ sở trong hành trình chuyển đổi từ mô hình đóng sang mô hình mở sẽ giúp dễ dàng hơn trong việc lựa chọn nguồn tài liệu để bắt đầu. Đó là một trong những rào cản mà nhóm làm việc tại hội thảo Oulu Löyly đặt ra mục tiêu giải quyết.

Dựa trên dữ liệu từ Cẩm nang, nhóm đã tạo ra Trợ lý Tài nguyên và Học tập Mở - ORLA (Open Resource & Learning Assistant), một chatbot tự đánh giá được thiết kế để giúp người thực hành xác định vị trí của họ trong hành trình sáu giai đoạn và chỉ ra nơi cần bắt đầu. Từ đó, họ có thể trực tiếp sử dụng các nguồn tài liệu được tuyển chọn trong Cẩm nang.

ORLA là phiên bản beta giai đoạn đầu, được xây dựng trong hội thảo để kiểm thử ý tưởng trong thực tế, chứ không phải là một công cụ hoàn chỉnh hoặc được hỗ trợ chính thức. Nó được thiết kế để bổ sung cho hướng dẫn của chuyên gia, chứ không phải thay thế nó. Hãy sử dụng nó để định hướng bản thân, sau đó đưa những gì bạn học được vào cuộc thảo luận với đồng nghiệp, người hướng dẫn hoặc cộng đồng di sản mở rộng lớn hơn. Là một công cụ được Mô hình Ngôn ngữ Lớn - LLM (Large Language Model) hỗ trợ, ORLA có thể mắc lỗi, vì vậy hãy coi các đề xuất của nó như một điểm khởi đầu chứ không phải là lời khuyên mang tính bắt buộc. Việc chạy nó yêu cầu khóa API của riêng bạn hoặc một mô hình tự lưu trữ, và bất kỳ dữ liệu đầu vào nào bạn cung cấp sẽ được gửi đến nhà cung cấp mô hình đó, chứ không phải đến Creative Commons.

Mã nguồn có trên GitHub. Bạn có thể thử nó ở đây, và tài liệu hội thảo đầy đủ ở đây.

Một điểm khởi đầu chung

Cẩm nang này tồn tại vì rất nhiều người sẵn lòng chia sẻ những gì họ đã học được. Nó kết hợp công việc của nhiều người thực hành, các cơ sở và tổ chức đã dành nhiều năm để thúc đẩy di sản mở. Chúng tôi vô cùng biết ơn những người tiên phong về tính mở đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những người đi sau. Xin cảm ơn các thành viên của Nền tảng Văn hóa Mở Creative Commons (nay được tổ chức thành Cộng đồng Thực hành Văn hóa Mở), nhờ chuyên môn, phản hồi và đề xuất của họ mà nguồn tài liệu này đã được hoàn thiện. Chúng tôi cũng biết ơn sự hỗ trợ của Arcadia, một quỹ từ thiện của Lisbet Rausing và Peter Baldwin, đã giúp công trình này được thực hiện.

Cuối cùng, xin cảm ơn trước những ai sẽ được truyền cảm hứng từ cuốn Cẩm nang này để tiến những bước tiếp theo hướng tới tính mở. Mỗi cơ sở mở ra di sản đều đưa chúng ta đến gần hơn với một thế giới nơi di sản được tiếp cận bình đẳng như một nguồn tài nguyên được chia sẻ chung và văn hóa có thể được tận hưởng như một lợi ích công cộng toàn cầu.

Creative Commons is pleased to announce the release of the Open Heritage Companion, available in English, French, and Spanish. Also available at CC Open Heritage Companion on Meta-Wiki.

The Creative Commons (CC) Open Heritage Companion is a practitioner’s guide developed to help cultural heritage institutions navigate the journey from closed to open collections.

Grounded in the legal, policy, and ethical questions institutions face along the way, the Companion brings together 200+ curated resources, tools, and examples, organized into six chapters that guide practitioners from their first questions about openness to leading the field.

A community full of tools, scattered

Over the years, the open culture community has produced a remarkable amount of practical knowledge: guides, toolkits, case studies, policy templates, and more. What’s been missing isn’t expertise but rather a single place that points to all of it. The Open Heritage Companion started as an effort to close that gap, bringing the community’s scattered knowledge into one navigable guide.

A six-stage journey

The Companion is organized around six stages: Understanding, Choosing, Preparing, Sharing, Impacting, and Leading. This framework wasn’t designed first and filled in after. It emerged from the resources themselves. While grouping resources gathered for the Companion, a pattern revealing categories surfaced. Some resources spoke to understanding the case for opening, others to choosing a licensing approach, others to the practical work of preparing collections, and so on through sharing, impacting, and leading. The six stages make that pattern explicit and draw a map of the journey informed by existing resources.

A living resource

The Companion is available in English and French, aligning with UNESCO’s principal working languages, and Spanish, extending the Companion’s reach further.

These PDFs reflect the Companion as it existed at the time of publication in July 2026. We hope that this resource list will keep growing beyond it. To explore the Companion, propose an addition, or follow future updates, visit the CC Open Heritage Companion on Meta-Wiki.

Testing the Companion

Before release, the Companion went through two rounds of community input and consultation with the Open Culture Platform, in addition to CC staff review. We then tested the Companion live by incorporating it into a capacity-building “think and do” workshop held during Oulu Löyly, part of Oulu, Finland’s 2026 European Capital of Culture activities.

We know that a tool or guide is only as useful as the motivation to open it, understand it, and implement it. The Companion is a rich resource on its own, but knowing where an institution stands on the journey from closed to open makes it easier to know which resources to start with. That was one of the barriers the Oulu Löyly workshop group set out to address.

Working with the Companion’s data, the group created ORLA, the Open Resource & Learning Assistant, a chatbot self-assessment designed to help a practitioner identify where they sit in the six-stage journey and point them to where to start. From there, they can go straight into the Companion’s curated resources.

ORLA is an early-stage beta, built during the workshop to test the idea in practice, not a finished or officially supported tool. It’s meant to complement expert guidance, not replace it. Use it to orient yourself, then bring what you learn into conversation with colleagues, mentors, or the wider open heritage community. As an LLM-powered tool, ORLA can get things wrong, so treat its suggestions as a starting point rather than authoritative advice. Running it requires your own API key or a self-hosted model, and any input you provide goes to that model provider, not to Creative Commons.

The code is on GitHub. You can try it here, and the full workshop documentation is here.

A shared starting point

The Companion exists because so many people were willing to share what they learned. It combines the work of the many practitioners, institutions, and organizations that spent years advancing open heritage. We are deeply grateful to those pioneers of openness who made the path easier for those who followed. Thank you to the members of the Creative Commons Open Culture Platform (now organized as the Open Culture Community of Practice), whose expertise, feedback, and recommendations shaped this resource. We are also grateful that this work was made possible with the support of Arcadia, a charitable fund of Lisbet Rausing and Peter Baldwin.

Finally, to those who will be inspired by this Companion to take the next steps towards openness, thank you in advance. Every institution that opens heritage brings us closer to a world where heritage is equally accessible as a shared resource and culture can be enjoyed as a global public good.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

‘Cẩm nang DI SẢN MỞ’ - bản dịch sang tiếng Việt

 

 

 

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu gốc tiếng Anh "Open Heritage Companion" của Creative Commons © 2026, giấy phép CC BY 4.0 Quốc tế. Tài liệu hướng dẫn lộ trình số hóa các tài nguyên di sản từ đóng sang mở trong các cơ sở di sản văn hóa.

“Việc chuyển từ trạng thái đóng sang trạng thái mở có nghĩa là thực hiện các bước cần thiết để đi từ a đến b, trong đó (a) là việc lưu giữ bộ sưu tập di sản số hóa và các tài liệu liên quan nhưng không được chia sẻ theo cách cho phép truy cập và tái sử dụng tự do và công bằng, đến (b) là người dẫn đầu, truyền cảm hứng cho người khác khai thác sức mạnh chuyển đổi của di sản mở.”

Sáu giai đoạn chuyển đổi từ ĐÓNG sang MỞ gồm:

1. Hiểu biết: Khám phá những gì di sản mở mang lại và tại sao nó lại quan trọng.

2. Lựa chọn: Quyết định về những gì cần mở và cách đánh dấu chúng.

3. Chuẩn bị: Đảm bảo các bộ sưu tập và dữ liệu liên quan sẵn sàng để chia sẻ.

4. Chia sẻ: Đưa tính mở vào thực tiễn thông qua các nền tảng và sự tham gia.

5. Tác động: Đo lường và đánh giá giá trị của di sản mở.

6. Dẫn đầu: Đóng góp và định hình phong trào di sản mở toàn cầu.

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 62 trang tại địa chỉ DOI: https://zenodo.org/records/21615029

Xem thêm:

• Europeana - mô hình mẫu về hệ thống liên thông, Dữ liệu Mở (Liên kết) và dữ liệu FAIR của OpenGLAM/Văn hóa Mở

• Văn hóa Mở/OpenGLAM

• Các tài liệu dịch

• Cấp phép Mở

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chủ đề của Tuần lễ Truy cập Mở 2026 là “Chi phí của tri thức”

 

Theme for Open Access Week 2026 is “The Cost of Knowledge”

Theo: https://www.openaccessweek.org/blog/2026/theme

“Chi phí của tri thức” là chủ đề của Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế năm nay (19-25/10).

Chúng ta tạo ra và chia sẻ tri thức để thúc đẩy sự hiểu biết của con người và lợi ích chung. Chúng ta nhận thức rằng việc tiếp cận và chia sẻ tri thức là một quyền của con người. Tuy nhiên, chi phí để tiếp cận và chia sẻ tri thức tiếp tục tăng lên, thường là tăng mạnh. Tại sao? Ai được hưởng lợi?

Sự tập trung hóa và kiểm soát thương mại ngày càng tăng đối với mọi khía cạnh của tri thức đều có cái giá của nó. Chủ đề năm nay thách thức chúng ta xem xét các chi phí về tài chính, con người và môi trường của việc tạo ra, chia sẻ và duy trì tri thức—đặc biệt khi những chi phí này được thúc đẩy bởi lợi ích tư nhân chứ không phải lợi ích công cộng. Chủ đề năm ngoái “Ai sở hữu tri thức của chúng ta?” đã phản ánh thực tế về quyền sở hữu thương mại đối với tri thức. Chủ đề năm nay sẽ xem xét chi phí của thực tế đó và các con đường để giành lại quyền kiểm soát các hệ thống này nhằm phục vụ lợi ích công cộng.

Những chi phí này vượt xa giá cả đang tăng nhanh của các gói đăng ký thuê bao tạp chí và phí xử lý bài báo. Giá trị của thời gian và công sức mà các tác giả, người đánh giá và biên tập viên đầu tư vào các ấn phẩm là gì, và công sức không được đền bù này phục vụ lợi ích của ai? Cái giá phải trả khi loại trừ phần lớn dân số thế giới khỏi sự tham gia bình đẳng vào việc sản xuất, chia sẻ và duy trì kiến thức của họ, hoặc khi không công nhận Chủ quyền Dữ liệu Bản địa là gì? Tại sao các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học lại được cấp phép để đào tạo AI độc quyền mà không có sự đồng ý hoặc bồi thường, và tại sao các nền tảng chia sẻ kiến thức hiện nay lại thường xuyên giám sát người dùng? Cái giá phải trả khi ưu tiên các trung tâm dữ liệu hơn nhu cầu về điện và nước của người dân là gì?

Hiện trạng hiện tại không công bằng. Nó chưa bao giờ công bằng, và duy trì nó cũng không trung lập. Xây dựng các hệ thống chia sẻ kiến thức phản ánh lợi ích tốt nhất của cộng đồng mà chúng phục vụ đòi hỏi sự cam kết đối với các hệ thống này, cả cá nhân và tập thể.

May mắn thay, có rất nhiều ví dụ về cách chúng ta có thể tạo ra, duy trì và chia sẻ kiến thức như một tài sản công cộng. Từ các mô hình Quản trị Dữ liệu Bản địa đến các mô hình bền vững miễn phí, phi thương mại và do cộng đồng điều khiển cho việc xuất bản, động lực đang ngày càng tăng đối với các phương pháp coi kiến thức là tài sản chung chứ không phải là một mặt hàng để khai thác. Tầm quan trọng của các phương pháp này đã được 193 quốc gia công nhận khi thông qua Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở. Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế là thời điểm để vượt ra ngoài các cuộc thảo luận và xúc tiến sự thay đổi hướng tới các cách chia sẻ kiến thức tôn vinh lý do chúng ta tạo ra kiến thức ngay từ đầu.

Tuần lễ Truy cập Mở 2026 sẽ được tổ chức từ ngày 19 đến ngày 25 tháng 10; tuy nhiên, bất cứ ai cũng được khuyến khích tổ chức các cuộc thảo luận và hành động bất cứ khi nào phù hợp nhất trong năm. Các cộng đồng có thể điều chỉnh chủ đề cho phù hợp với bối cảnh địa phương của họ và tập trung vào các cuộc thảo luận cụ thể có ý nghĩa nhất. Các mẫu đồ họa có thể tùy chỉnh được cung cấp để quảng bá các chủ đề được điều chỉnh phù hợp với từng địa phương.

Bản dịch thông báo này sang các ngôn ngữ khác, đồ họa cho chủ đề năm nay và thêm thông tin về tuần lễ này có tại openaccessweek.org. Hashtag chính thức của tuần lễ là #OAWeek.

Giới thiệu về SPARC

SPARC là một tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ các hệ thống mở cho nghiên cứu và giáo dục, cho phép mọi người, ở mọi nơi, tiếp cận, đóng góp và hưởng lợi từ tri thức định hình thế giới của chúng ta. Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế được SPARC và các đối tác trong cộng đồng sinh viên thành lập vào năm 2008. Tìm hiểu thêm tại sparcopen.org.

Giới thiệu về Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế

Tuần lễ Truy cập Mở là một cơ hội vô giá để kết nối động lực toàn cầu hướng tới việc chia sẻ mở tri thức với sự tiến bộ của các thay đổi chính sách và tầm quan trọng của các vấn đề xã hội ảnh hưởng đến mọi người trên khắp thế giới. Sự kiện này được các cá nhân, tổ chức và cơ quan trên toàn thế giới kỷ niệm, và việc tổ chức được dẫn dắt bởi một ủy ban cố vấn toàn cầu, ủy ban này lựa chọn chủ đề hàng năm. Hashtag chính thức của Tuần lễ Truy cập Mở là #OAweek.

“The Cost of Knowledge” is the theme for this year’s International Open Access Week (October 19-25).

We create and share knowledge in order to advance human understanding and the common good. We recognize that accessing and sharing knowledge is a human right. Yet, the costs to access and share knowledge continue to increase, often dramatically. Why? Who benefits?

Increasing consolidation and commercial control over all aspects of knowledge comes at a cost. This year’s theme challenges us to consider the financial, human, and environmental costs of creating, sharing, and sustaining knowledge—particularly when these costs are driven by private rather than public interests. Last year’s theme of “Who owns our knowledge?” reflected on the reality of commercial ownership of knowledge. This year’s theme will reckon with the costs of that reality and avenues for reclaiming control of these systems meant to serve the public interest.

These costs go well beyond the rapidly inflating price of journal subscriptions and article processing charges. What is the value of the time and effort invested by authors, reviewers, and editors in publications, and whose interests does this uncompensated labor serve? What is the cost of excluding much of the world’s population from equitable participation in producing, sharing, and sustaining their knowledge or of failing to recognize Indigenous Data Sovereignty? Why are researchers’ works being licensed for proprietary AI training without consent or compensation, and why do platforms for sharing knowledge now frequently surveil users? What is the cost of prioritizing data centers over people’s needs for power and water?

The status quo is not equitable. It never has been, and maintaining it is not neutral. Building systems for sharing knowledge that reflect the best interests of the communities they serve requires a commitment to these systems, individually and collectively.

Fortunately, there are many examples for how we can create, sustain, and share knowledge as a public good. From Indigenous Data Governance models to no-fee, non-commercial, and community-driven sustainability models for publishing, momentum is growing for approaches that treat knowledge as a common good and not a commodity to be mined. The importance of these approaches has been recognized by 193 countries in adopting the UNESCO Recommendation on Open Science. International Open Access Week is a time to move beyond conversations and catalyze change toward ways of sharing knowledge that honor the reasons we create knowledge in the first place.

Open Access Week 2026 will be held from October 19th through the 25th; however, anyone is encouraged to host discussions and take action whenever is most suitable during the year. Communities can adapt the theme to their local context and focus on specific conversations that are most meaningful. Customizable graphics templates are available to promote these locally adapted themes.

Translations of this announcement in other languages, graphics for this year’s theme, and more information about the week are available at openaccessweek.org. The official hashtag for the week is #OAWeek.

About SPARC

SPARC is a non-profit organization that supports open systems for research and education that enable everyone, everywhere to access, contribute to, and benefit from the knowledge that shapes our world. International Open Access Week was established by SPARC and partners in the student community in 2008. Learn more at sparcopen.org.

About International Open Access Week

Open Access Week is an invaluable chance to connect the global momentum toward the open sharing of knowledge with the advancement of policy changes and the importance of social issues affecting people around the world. The event is celebrated by individuals, institutions, and organizations around the world, and its organization is led by a global advisory committee, which selects each year’s theme. The official hashtag of Open Access Week is #OAweek.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Lộ trình và Kế hoạch hành động Bengaluru về Truy cập Mở Kim cương

Bengaluru Roadmap and Action Plan on Diamond Open Access

13.05.2026

Theo: https://scienceeurope.org/our-resources/bengaluru-roadmap-and-action-plan-on-diamond-open-access/

Bài được đưa lên Internet ngày: 13/05/2026

DOI: 10.5281/zenodo.20168763

Lộ trình và Kế hoạch Hành động Bengaluru là tài liệu kết quả của Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương (Open Access Diamond), được tổ chức tại Bengaluru, Ấn Độ, từ ngày 2-6 tháng 2 năm 2026.

Được phát triển thông qua một quy trình tập thể do Ủy ban Giám sát Quốc tế dẫn dắt, tài liệu này phản ánh các cuộc thảo luận của 347 người tham gia từ 36 quốc gia và đề ra một khuôn khổ toàn cầu chung để chuyển đổi hoạt động truyền thông học thuật sang một mô hình tự do cho tác giả và người đọc, do cộng đồng quản lý và dựa trên nguyên tắc rằng tri thức khoa học là một tài sản công cộng. Dựa trên nền tảng được đặt ra tại các hội nghị thượng đỉnh ở Toluca (2023) và Cape Town (2024), Lộ trình này thúc đẩy tầm nhìn toàn cầu phối hợp trên sáu lĩnh vực hành động ưu tiên:

• Tích hợp Truy cập Mở Kim cương vào các khung chính sách và pháp luật quốc gia

• Chuyển hướng chi tiêu xuất bản sang các cơ sở hạ tầng do cộng đồng quản lý

• Cải cách hệ thống đánh giá nghiên cứu để chúng công nhận các ấn phẩm Truy cập Mở Kim cương, học thuật đa ngôn ngữ và các địa điểm do cộng đồng quản lý

• Tăng cường cơ sở hạ tầng dùng chung và tính tương hợp

• Công nhận và hỗ trợ lao động của con người đằng sau hoạt động truyền thông học thuật

• Thúc đẩy sự đa dạng ngôn ngữ và các hệ thống tri thức bị thiệt thòi.

Hướng đến các chính phủ, các tổ chức tài trợ và thực hiện nghiên cứu, các trường đại học, các cơ quan đánh giá, và cộng đồng học thuật, Lộ trình này cung cấp một khuôn khổ hành động linh hoạt có thể được điều chỉnh theo các bối cảnh quốc gia, khu vực, ngành học và thể chế khác nhau.

Việc thực hiện lộ trình này sẽ được xem xét kỹ lưỡng hơn tại Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 4 về Truy cập Mở Kim cương, sẽ được tổ chức tại Bali, Indonesia, vào tháng 12 năm 2026.

TẢI XUỐNG TÀI LIỆU: Bản gốc tiếng Anh và Bản dịch sang tiếng Việt

The Bengaluru Roadmap and Action Plan is the outcome document of the 3rd Global Summit on Diamond Open Access, organised in Bengaluru, India, from 2-6 February 2026.

Developed through a collective process led by the International Oversight Committee, it reflects the deliberations of 347 participants from 36 countries and sets out a shared global framework for transitioning scholarly communication toward a model that is free for authors and readers, community-governed, and grounded in the principle that scientific knowledge is a public good.

Building on the foundations laid at the summits in Toluca (2023) and Cape Town (2024), the Roadmap advances a coordinated global vision across six priority Action Areas:

• Integrating Diamond Open Access into national policy and legal frameworks

• Redirecting publishing expenditure toward community-governed infrastructures

Reforming research evaluation systems so that they recognise Diamond Open Access publications, multilingual scholarship, and community-governed venues

• Strengthening shared infrastructure and interoperability

• Recognising and supporting the human labour behind scholarly communication

• Promoting linguistic diversity and marginalised knowledge systems.

Addressed to governments, research funding and performing organisations, universities, evaluation bodies, and scholarly communities, the Roadmap offers a flexible framework for action that can be adapted across national, regional, disciplinary, and institutional contexts.

Its implementation will be further examined at the 4th Global Summit on Diamond Open Access, to be held in Bali, Indonesia, in December 2026.

DOWNLOAD RESOURCE

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

‘Lộ trình và Kế hoạch hành động về Truy cập Mở Kim cương Bengaluru’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu kết quả của Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu Truy cập Mở Kim cương Bengaluru 2026, giấy phép CC BY 4.0 Quốc tế.

“Lời mở đầu

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương (Diamond Open Access) đã được tổ chức tại Bengaluru từ ngày 2 đến ngày 6 tháng 2 năm 2026. Các cuộc thảo luận trong Hội nghị thượng đỉnh đã khẳng định lại quan điểm rằng tri thức học thuật là một tài sản công cộng và việc truyền đạt tri thức nên được các cộng đồng học thuật tạo ra và duy trì nó quản lý.

Truy cập Mở Kim cương là một mô hình do cộng đồng quản lý, cho phép sự tham gia bình đẳng vào việc sản xuất tri thức toàn cầu, hoạt động trên cơ sở miễn phí cho cả tác giả và người đọc. Một sự chuyển đổi toàn cầu phối hợp hướng tới mô hình này được hỗ trợ thông qua đầu tư công, cơ sở hạ tầng dùng chung và quản trị có trách nhiệm.

Tất cả các bên liên quan - chính phủ và các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức tài trợ và thực hiện nghiên cứu, cộng đồng học thuật, các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng do cộng đồng lãnh đạo, các trường đại học, các cơ quan đánh giá, thư viện và các trung tâm đào tạo khu vực - được mời tham gia vào Lộ trình Bengaluru và đóng góp vào việc tăng cường tài sản tri thức chung toàn cầu.

Bản “Kết luận và Định hướng tương lai” của Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ nhất về Truy cập Mở Kim cương (Toluca, México, 18–23 tháng 10 năm 2023), Tuyên ngôn về Khoa học như một Lợi ích Công cộng Toàn cầu (2023), và “Tuyên bố Toluca-Cape Town” từ Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 2 về Truy cập Mở Kim cương (8–14 tháng 12 năm 2024) đã đóng góp vào các cuộc thảo luận quốc tế đang diễn ra về truyền thông học thuật như một lợi ích công cộng, các phương pháp tiếp cận do cộng đồng dẫn dắt đối với Truy cập Mở Kim cương, và các mô hình phổ biến kiến thức công bằng và toàn diện hơn. Những quy trình và kết quả này đóng vai trò là điểm tham chiếu quan trọng cho Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương và việc phát triển Lộ trình Bengaluru.

Truy cập Mở Kim cương phản ánh các nguyên tắc được khẳng định trong Điều 19 và 27 của Tuyên ngôn Toàn cầu về Nhân quyền, bao gồm quyền được xem, nhận và truyền đạt thông tin, quyền tham gia và hưởng lợi từ tiến bộ khoa học và các ứng dụng của nó. Mô hình này phù hợp với Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở (2021), Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu của Liên Hợp Quốc (2024) và Kết luận của Hội đồng Liên minh Châu Âu (2023), trong đó công nhận tri thức là một tài sản công cộng toàn cầu và kêu gọi quyền truy cập công bằng và toàn diện vào các sản phẩm khoa học.

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 3 đã quy tụ 347 người tham gia từ 36 quốc gia trong năm ngày thảo luận toàn thể, hội thảo chuyên đề và các phiên làm việc nhóm, với 168 người tham dự trực tiếp và 179 người tham gia trực tuyến, bao gồm các diễn giả và người đóng góp được mời tham gia thông qua các bài phát biểu ảo và được ghi lại. Các cuộc thảo luận đề cập đến quản trị và tính bền vững của cơ sở hạ tầng Truy cập Mở Kim cương; cải cách đánh giá nghiên cứu; công bằng, đa ngôn ngữ và đa dạng thư mục; các nhà nghiên cứu trẻ; tiêu chuẩn siêu dữ liệu, mã định danh thường trực và tính tương hợp; kho lưu trữ và bản thảo trước khi xuất bản; và xây dựng năng lực trên nhiều lĩnh vực và khu vực.

Lộ trình Bengaluru đưa ra định hướng hành động chung trên nhiều mặt trận mà không quy định một mô hình duy nhất. Lộ trình này thừa nhận sự đa dạng của các nền văn hóa học thuật, cơ cấu thể chế và môi trường chính sách, đồng thời cung cấp một khuôn khổ chung mà các bên liên quan có thể điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh khu vực, quốc gia, ngành học và thể chế, trong khi vẫn phù hợp với tầm nhìn toàn cầu mạch lạc.

Lộ trình này đề cập đến nhiều nhóm bên liên quan. Chính phủ và các nhà hoạch định chính sách được khuyến khích lồng ghép Truy cập Mở Kim cương vào các chính sách khoa học quốc gia và hướng đầu tư công vào các hệ thống tri thức do cộng đồng quản lý, nhằm bảo vệ chủ quyền của cộng đồng học thuật đối với toàn bộ hệ sinh thái truyền thông học thuật, bao gồm các quy trình biên tập, cơ sở hạ tầng xuất bản, siêu dữ liệu và hệ thống phổ biến. Các tổ chức tài trợ nghiên cứu được khuyến khích chuyển từ các khoản tài trợ dự án ngắn hạn sang đầu tư có cấu trúc bền vững. Các tổ chức thực hiện nghiên cứu, cộng đồng học thuật và các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng do cộng đồng lãnh đạo được hỗ trợ bằng một khuôn khổ để tăng cường các chính sách, năng lực, sự phối hợp và các dịch vụ dùng chung, theo cách phù hợp với quản trị vì lợi ích công cộng.”

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 25 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/52etin4q8lmt6uicuo6a9/Bengaluru_Roadmap_and_Actio_Plan_on_DOA_13May2026_Vi-20072026.pdf?rlkey=1m42l17msjh2sp0imdra019uz&st=6in8vw6l&dl=0

Xem thêm:

• Khoa học Mở

• Truy cập Mở

• Cấp phép mở

• Tài liệu dịch

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Chương trình triển khai Tài nguyên Giáo dục Mở - Nâng cao khả năng tiếp cận học liệu cho Tân sinh viên với chủ đề: “Bí quyết tìm kiếm tài liệu học tập và học liệu số dành cho Tân sinh viên”, tại Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, 23/07/2026

Ngày 23/07/2026, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành đã tổ chức Chương trình triển khai Tài nguyên Giáo dục Mở - Nâng cao khả năng tiếp cận học liệu cho Tân sinh viên với chủ đề: “Bí quyết tìm kiếm tài liệu học tập và học liệu số dành cho Tân sinh viên”.

Ảnh lớp buổi sáng 

Ảnh lớp buổi chiều

Chương trình triển khai Tài nguyên Giáo dục Mở lần này cho các Tân sinh viên gồm 2 lớp, lớp sáng cho 150 tân sinh viên và lớp chiều cho 150 tân sinh viên, và gồm 2 phần, lý thuyết và thực hành, bao gồm thực hành về cấp phép mở Creative Commons, tìm kiếm và sử dụng Tài nguyên Giáo dục Mở, và trích dẫn tài liệu Tài nguyên Giáo dục Mở khi lập danh mục tài liệu tham khảo (theo chuẩn APA).

Tự do tải về tài liệu “Giới thiệu ngắn việc tạo lập và khai thác Tài nguyên Giáo dục Mở” tại địa chỉ:

https://www.dropbox.com/scl/fi/djrdea9z0h82tpey9kbuj/Creating_and_Exploiting_OER_ShortVersion.pdf?rlkey=67t9cca6rxi7ayvv553rnerdj&st=cydvph1s&dl=0

X(Tweet): https://x.com/nghiafoss/status/2080136422338768969

Xem thêm:

• Trường ĐH Nguyễn Tất Thành thúc đẩy năng lực số cho cán bộ Đoàn – Hội

• Sự kiện năm 2025: Sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành tiếp cận Tài nguyên Giáo dục Mở trong Kỷ nguyên số

• Tài nguyên Giáo dục Mở

• Hội nghị/hội thảo

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

 

Nhóm các nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở (ORFG) công bố báo cáo phân tích và khuyến nghị về bối cảnh chính sách của các nhà cấp vốn: năm 2026.

ORFG Releases Funder Policy Landscape Analysis and Recommendations: 2026

May 27, 2026; ORFG Staff

Theo: https://www.orfg.org/news/2026-policy-analysis

Bài được đưa lên Internet ngày: 27/05/2026

Nhóm các nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở – ORFG (Open Research Funder Group) vừa công bố Báo cáo Phân tích và Khuyến nghị về Bối cảnh Chính sách cấp vốn năm 2026 (bản dịch sang tiếng Việt). Báo cáo này phân tích các chính sách truy cập tới nghiên cứu của các thành viên ORFG và các nhà cấp vốn tư nhân khác cho nghiên cứu mở và các kết quả đầu ra của nghiên cứu mở.

Báo cáo cho thấy các chính sách của nhà cấp vốn đang dần phát triển theo hướng yêu cầu thực hành mở nhiều hơn là chỉ đơn thuần khuyến nghị. Ví dụ, yêu cầu về bản thảo trước khi xuất bản (Preprints) đã tăng 18% kể từ phân tích chính sách thành viên năm 2023 của ORFG. Mặc dù đã có những cải tiến trong các chính sách của nhà cấp vốn nhằm hỗ trợ một hệ sinh thái mở hơn, nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm và những cải tiến mà các nhà cấp vốn có thể thực hiện trong chính sách của mình.

Dựa trên những phát hiện của mình, báo cáo đưa ra 5 khuyến nghị cho các nhà cấp vốn nhằm thúc đẩy các kết quả đầu ra nghiên cứu mở trong chính sách và thực hành:

1. Loại bỏ các giai đoạn cấm vận

2. Hợp tác với các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng mở

3. Mở rộng các yêu cầu về kế hoạch quản lý dữ liệu và hỗ trợ các nguyên tắc và thực hành dữ liệu hiện có

4. Đẩy nhanh chiến lược việc áp dụng bản thảo trước khi xuất bản (Preprints)

5. Phát triển các biện pháp khuyến khích và quy trình làm việc để bổ sung cho các yêu cầu chính sách

ORFG đang tiếp tục công việc của mình để phát triển các cẩm nang hành động nhằm hỗ trợ các nhà cấp vốn thực hiện các thay đổi được khuyến nghị trong hệ sinh thái mở.

Để đọc thêm các phát hiện và tìm hiểu về các khuyến nghị, hãy tải xuống báo cáo và bản tóm tắt điều hành trên Zenodo.

DOI của báo cáo: 10.5281/zenodo.20451484

The Open Research Funders Group (ORFG) just released its 2026 Funder Policy Landscape Analysis Report and Recommendations. This report analyses access-to-research policies of ORFG members and other private funders of open research and open outputs.

The report finds that funders' policies have been evolving to more often require open practices rather than simply recommend them. As an example, preprint requirements have increased 18% since the ORFG’s 2023 member policy analysis. While there have been improvements in funder policies supporting a more open ecosystem, there is continued work to do and improvements that funders can make in their policies.

Based on its findings, the report makes 5 recommendations for funders to advance open outputs in policy and practice:

1. Eliminate embargo periods

2. Partner with open infrastructure providers

3. Expand data management plan requirements and support existing data principles and practices

4. Strategically accelerate preprint adoption

5. Develop incentives and workflows to complement policy requirements

The ORFG is continuing its work to develop actionable playbooks to support funders in making recommended changes in the open ecosystem.

To read more findings and learn about the recommendations, download the report and its executive summary on Zenodo.

Report DOI: 10.5281/zenodo.20451484

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com