Thứ Năm, 19 tháng 11, 2026

Các thay đổi về lập pháp tại EU đang được tiến hành, có khả năng tác động đến di sản văn hóa

 

Các thay đổi về lập pháp tại EU đang được tiến hành, có khả năng tác động đến di sản văn hóa

EU legislative changes underway with potential cultural heritage impact

Published June 4, 2026 by Ariadna Matas (Europeana Foundation)Deborah De Angelis (Creative Commons Italy Chapter)Juha Henriksson (Music Archive Finland)Brigitte Vézina (Creative Commons)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/eu-legislative-changes-underway-with-potential-cultural-heritage-impact

Bài được đưa lên Internet ngày: 04/06/2026

Hiện có nhiều quy trình lập pháp đang diễn ra trong chương trình nghị sự chính sách của Liên minh Châu Âu (EU) có thể tác động đến lĩnh vực di sản văn hóa. Chúng tôi đã tóm tắt các quy trình này trong bài viết dưới đây để bạn tham khảo.

Xem xét lại Chỉ thị về Bản quyền năm 2019

Trong những năm qua, chúng tôi đã viết rất nhiều về tình hình thực hiện Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (Copyright in the Digital Single Market Directive) cùng các điều khoản hỗ trợ quá trình số hóa và phổ biến di sản văn hóa.

Chẳng hạn, chúng tôi đã tập trung vào vấn đề phạm vi công cộng (public domain) (bản dịch sang tiếng Việt) và ngoại lệ dành cho công tác bảo tồn. Ngoại lệ này cho phép các cơ sở di sản văn hóa – CHI (Cultural Heritage Institutions) sao chép các tài liệu thuộc bộ sưu tập của mình bằng bất kỳ phương thức nào, không giới hạn số lượng và không bắt buộc phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả. Chúng tôi cũng xem xét các quy định về tác phẩm không còn lưu thông trên thị trường (out-of-commerce works); theo đó, sau khi hoàn tất một số bước nhất định, các cơ sở di sản văn hóa có thể cung cấp trực tuyến các tài liệu được bảo hộ bản quyền nằm trong bộ sưu tập của họ mà không cần phải xin phép từng chủ sở hữu quyền tác giả.

Hơn nữa, chúng tôi cũng đã thông tin về cách thức các quốc gia thành viên EU — như Ý, Thụy Điển và Litva — đưa những “quyền cho phép theo luật định” này vào hệ thống pháp luật quốc gia của họ.

Giống như mọi Chỉ thị khác của Liên minh Châu Âu, sẽ đến thời điểm cần phân tích tác động thực tế để đánh giá xem các mục tiêu đề ra đã đạt được hay chưa. Quá trình này hiện đang diễn ra, bắt đầu bằng việc đánh giá Chỉ thị thông qua một đơn vị tư vấn độc lập là Verian Group cùng hai đối tác khác. Công tác đánh giá bao gồm một cuộc khảo sát sẽ kết thúc vào ngày 14/06/2026. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các cơ quan thuộc Ủy ban Châu Âu phụ trách Chỉ thị này sẽ đánh giá sự cần thiết của việc sửa đổi các quy định pháp luật nếu thấy phù hợp.

Kể từ khi Chỉ thị này được thông qua, chúng tôi đã theo dõi quá trình thực thi trên thực tế và nhận thấy rằng những thay đổi nhỏ về mặt lập pháp có thể mang lại kết quả hiệu quả hơn nhiều. Chúng tôi tin rằng việc xem xét lại Chỉ thị này là cơ hội tốt để thực hiện điều đó, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các cơ sở di sản văn hóa (CHI) tham gia tích cực vào các cuộc khảo sát và phỏng vấn. Chúng tôi sẽ chia sẻ thêm thông tin thông qua các kênh của Europeana ngay khi có dữ liệu mới; hiện tại, chúng tôi cũng vừa công bố quan điểm của mình về những thay đổi cần thiết đối với Chỉ thị này.

Một cuộc cải cách bản quyền khác?

Vào ngày 13/05/2026, Ủy ban châu Âu đã đưa ra “lời kêu gọi cung cấp bằng chứng” (call for evidence) trong khuôn khổ “Sáng kiến ​​có mục tiêu nhằm tạo ra môi trường bản quyền tốt hơn cho sự sáng tạo và đổi mới tại châu Âu”. Song song với việc xem xét lại Chỉ thị về Bản quyền trên Thị trường Kỹ thuật số (CDSM), Ủy ban châu Âu “đang cân nhắc những thay đổi có mục tiêu đối với khuôn khổ bản quyền của EU, nhằm tăng cường khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh cho các lĩnh vực văn hóa và sáng tạo tại châu Âu, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới”. Sáng kiến ​​này tập trung giải quyết một số vấn đề như: trí tuệ nhân tạo (AI) và bản quyền; các sản phẩm mô phỏng nghệ sĩ biểu diễn do AI tạo ra; hành vi vi phạm bản quyền trực tuyến đối với các nội dung phát trực tiếp; và sự phân mảnh trong các quy định về ngoại lệ dành cho nghiên cứu.

Điều này cho thấy Ủy ban châu Âu đang xem xét một khuôn khổ lập pháp để giải quyết các vấn đề nêu trên, mà không nhất thiết phải thông qua việc sửa đổi Chỉ thị Bản quyền năm 2019. Các bằng chứng và ý kiến ​​đóng góp có thể được gửi đến trước ngày 25/06/2026.

“Digital Omnibus” (Văn bản tổng hợp về kỹ thuật số) dành cho dữ liệu

Ủy ban châu Âu đã đề xuất “Digital Omnibus” – một sáng kiến ​​lập pháp tập hợp nhiều quy định pháp lý khác nhau vào một văn bản duy nhất nhằm đảm bảo sự đơn giản và hiệu quả. Chẳng hạn, sáng kiến ​​này tích hợp Chỉ thị Dữ liệu mở (Open Data Directive) và Đạo luật Quản trị Dữ liệu (Data Governance Act) vào Đạo luật Dữ liệu (Data Act).

Một văn bản sửa đổi tổng hợp (Omnibus) lẽ ra chỉ nên bao gồm các điều chỉnh mang tính kỹ thuật; tuy nhiên, đề xuất này lại đưa ra những thay đổi đáng kể (và đôi khi gây tranh cãi) đối với nhiều Chỉ thị và Quy định khác nhau, chẳng hạn như Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR).

Những thay đổi được đề xuất có tác động trực tiếp nhất đến lĩnh vực di sản văn hóa nằm ở Chỉ thị về Dữ liệu mở (Open Data Directive). Cụ thể, đề xuất này cho phép áp dụng mức phí cao hơn đối với các doanh nghiệp quy mô rất lớn, đồng thời thiết lập các điều kiện khác nhau về quyền truy cập và tái sử dụng dữ liệu.

Theo Chỉ thị về Dữ liệu mở, nguyên tắc chung là các tổ chức di sản văn hóa thuộc khu vực công không được thu phí khi người dùng truy cập vào tài liệu của họ. Nếu có thu phí, phương pháp tính toán phải minh bạch và dựa trên chi phí thực tế để chuẩn bị dữ liệu cho việc truy cập. Đề xuất sửa đổi tổng hợp về kỹ thuật số (Digital Omnibus Proposal) lại áp dụng một cách tiếp cận hoàn toàn khác, cho phép ‘các cơ quan khu vực công đặt ra mức phí cao hơn đối với dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp quy mô rất lớn’ tái sử dụng nhằm tạo điều kiện cho việc ‘thu hồi vốn đầu tư’. Văn bản này cũng bổ sung rằng các cơ quan đó có thể thiết lập ‘các điều kiện đặc thù cho dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp quy mô rất lớn’ tái sử dụng.

Tổ chức Europeana Foundation đã gửi phản hồi cho đợt tham vấn công khai kéo dài đến ngày 13/03/2026. Trong phản hồi này, chúng tôi nêu rõ:

  • Chúng tôi ghi nhận khả năng áp dụng mức phí cao hơn đối với dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp lớn tái sử dụng, vì nhóm người dùng này có đủ tiềm lực tài chính để hỗ trợ sự bền vững cho các đơn vị quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng các khoản phí này chỉ nên áp dụng cho việc cung cấp một dịch vụ cụ thể — chẳng hạn như chuẩn bị dữ liệu với khối lượng lớn để huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) — thay vì thu phí chỉ để truy cập dữ liệu thông thường.

  • Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ việc cấp phép mở (open licensing), đồng thời cảnh báo rằng việc đưa ra các điều kiện đặc thù ở giai đoạn truy cập có thể gây cản trở nỗ lực cung cấp tài liệu theo các giấy phép mở, chẳng hạn như giấy phép Creative Commons.

  • Chúng tôi khuyến nghị xem xét lại các quy định về thỏa thuận độc quyền, điển hình như trường hợp dự án Google Books. Mặc dù một khoảng thời gian độc quyền nhất định có thể là cần thiết để các doanh nghiệp thu hồi vốn đầu tư — và những khoản đầu tư này vốn có giá trị đối với lĩnh vực di sản văn hóa — nhưng thời hạn đó cần được giới hạn ở mức tối thiểu nghiêm ngặt. Nếu không, điều này sẽ tạo ra lợi thế ngoài ý muốn cho một đơn vị tham gia thị trường có quy mô lớn, từ đó làm suy yếu một số mục tiêu của đề xuất "Digital Omnibus" (tạm dịch: Đề xuất tổng thể về kỹ thuật số), đồng thời tước đi những cơ hội quý giá của xã hội trong việc sử dụng dữ liệu khu vực công vào các bối cảnh cụ thể, chẳng hạn như các mục đích thương mại.

Đề xuất này hiện đang được xem xét tại Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu.

Triển vọng từ Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act)

Trong văn bản thông báo ngày 29/01/2025 của Ủy ban châu Âu – mang tên "La bàn Năng lực cạnh tranh của EU" (EU Competitiveness Compass) – cùng với các bước chuẩn bị nền tảng cho Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act), một chiến lược rõ ràng đã được định hình. Chiến lược này hướng tới việc củng cố năng lực cạnh tranh của Liên minh châu Âu thông qua đầu tư vào nghiên cứu, hài hòa hóa luật pháp quốc gia, đồng thời thúc đẩy chia sẻ tri thức và hợp tác xuyên biên giới, nhằm đảm bảo châu Âu luôn là trung tâm cho những đột phá khoa học và công nghệ tiên phong.

Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act) đánh dấu một bước chuyển chiến lược hướng tới việc thiết lập "Tự do thứ năm" tại châu Âu – đó là sự tự do lưu chuyển tri thức. Theo đó, các cơ sở di sản văn hóa (CHI) như thư viện, lưu trữ và bảo tàng được định vị là những cơ sở hạ tầng nghiên cứu thiết yếu. Trong Chương trình nghị sự chính sách ERA giai đoạn 2025–2027, các cơ sở này không chỉ được nhìn nhận là nơi lưu giữ tư liệu, mà còn là những mắt xích năng động trong hệ sinh thái Khoa học Mở (Open Science), họ sẽ được hưởng lợi từ các cải cách được đề xuất, chẳng hạn như "Quyền xuất bản thứ cấp" (Secondary Publication Rights). Đạo luật ERA hướng tới việc thu hẹp khoảng cách giữa bảo tồn văn hóa và đổi mới công nghệ thông qua các sáng kiến ​​như: không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và "Đám mây hợp tác châu Âu về di sản văn hóa" (ECCCH). Những sáng kiến ​​này tạo ra một cơ sở hạ tầng kỹ thuật số kết nối các tổ chức di sản văn hóa cùng các chuyên gia trên khắp Liên minh châu Âu, đồng thời thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới. Những nỗ lực này đảm bảo rằng ký ức tập thể của Liên minh châu Âu có thể được tiếp cận đầy đủ để phục vụ các nghiên cứu khoa học tiên tiến và sự tiến bộ của xã hội.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về chỉ thị bản quyền và các vấn đề liên quan đến bản quyền nói chung trên trang web không gian dữ liệu. Chúng tôi khuyến khích bạn tham gia cộng đồng về bản quyền để cập nhật thêm thông tin về những bước phát triển này.

There are various legislative processes underway in the European Union policy-making agenda that may have an impact on the cultural heritage sector. We have summarised them in this post for your reference.

The 2019 Copyright Directive under review

In past years, we have written extensively about the state of play of the Copyright in the Digital Single Market Directive and its provisions supporting the digitisation and dissemination of cultural heritage.

For example, we focused on the public domain, and on the preservation exception, which enables making copies of materials that are part of the collection of a cultural heritage institution (CHI) , through any means and without limitations on quantity, without the obligation to ask the rightsholder for permission. We also examined the out-of-commerce works provisions, under which a CHI can make available online copyright-protected materials that are part of their collections without asking rightsholders individually for permission, after following certain steps.

Furthermore, we told you how various countries in the EU were implementing these ‘legal permissions’ into their national law, for example, in Italy, Sweden and Lithuania.

As with all European Union Directives, there is a point in time at which their practical impact is analysed to evaluate whether their objectives are met. This is happening now, starting with a review of the Directive by an external consultant, Verian Group together with two more partners. The review includes a survey that closes on 14 June 2026. Based on the findings of the study, the European Commission departments overseeing the Directive will assess the need for potential legislative revisions.

Ever since the adoption of the Directive, we have been monitoring its implementation in practice, and we have observed that small legislative changes could lead to a much more efficient result. We believe that the review of the Directive offers a good opportunity for this, and that it is important that CHIs participate actively in the survey and interviews. We will share more information through Europeana channels when this is available, and have just published our position on how the Directive should change.

Another copyright reform?

On 13 May 2026, the European Commission published a ‘call for evidence’ under a ‘Targeted initiative for a better copyright environment for European creativity and innovation’. Parallel to the review of the CDSM Directive, the European Commission ‘is considering targeted changes to the EU’s copyright framework to enhance the resilience and competitiveness of Europe’s cultural and creative sectors and to facilitate research and innovation’. The initiative seems to focus on addressing the following problems: AI and copyright, AI-generated imitations of performers, online piracy of live content, and research exception fragmentation, among others.

This points to the idea that the European Commission is considering a legislative framework that would address these issues, without necessarily seeking to address it by amending the 2019 Copyright Directive. Evidence can be submitted by 25 June 2026.

The Digital Omnibus for data

The European Commission has put forward a Digital Omnibus Proposal, a legislative initiative that compiles various legal provisions in a single instrument, for simplicity and effectiveness. For example, it integrates the Open Data Directive and the Data Governance Act into the Data Act.

An Omnibus should only lead to amendments of a technical nature, but the proposal makes substantial (and sometimes controversial) changes to various Directives and Regulations, like the General Data Protection Regulation. 

The proposed changes that impact the cultural heritage sector most directly are brought to the Open Data Directive, namely by adding that it would be possible to charge higher fees to very large companies and to establish different data access and reuse conditions.

In the Open Data Directive, the general principle is that a public sector cultural heritage organisation should not charge any fees for accessing its documentation. If fees are charged, their calculation needs to be made transparent and needs to be justified on the cost of preparing the data for access. The Digital Omnibus Proposal takes a fundamentally different approach and states that ‘public sector bodies may set out higher charges for the re-use of data and documents by very large enterprises’ in a way that facilitates ‘a return on investment’. It also adds that they may establish ‘special conditions for the re-use of data and documents by very large enterprises’.

The Europeana Foundation submitted a response to the public consultation that was open until 13 March 2026. In this response:

  • We indicated that we value the possibility of introducing higher fees for the reuse of data and documents by large companies, because these users have the means to ensure the financial sustainability of data stewards, but we believe that these fees should be charged for the provision of a service, for example, data prepared in bulk for AI training rather than for simply accessing data. 

  • We insisted on the need to safeguard open licensing and warned that introducing special conditions at the access level might interfere with efforts to make materials available under open licenses, such as Creative Commons licenses. 

  • We encouraged reviewing the rules governing exclusive arrangements, such as those applicable to the Google Books project. While a period of exclusivity might be necessary for companies to obtain a return on investment, and such investments are valuable to the cultural heritage sector, the period should be limited to the very strict minimum. Otherwise it gives an unintended advantage to a large market player, thus undermining some of the objectives of the Digital Omnibus proposal, and takes away valuable possibilities from society at large to use public sector data in specific contexts, e.g. commercial ones. 

The proposal is now being reviewed at the European Parliament and the Council of the EU. 

The Promise of the ERA Act

In the European Commission's Communication of January 29, 2025 – the 'EU Competitiveness Compass' – alongside further groundwork for the European Research Act, a clear strategy emerges. It seeks to bolster the Union's competitiveness by investing in research, aligning national laws, and fostering knowledge sharing and cross-border collaboration to ensure Europe remains a hub for pioneering scientific and technological breakthroughs.

The European Research Area (ERA) Act represents a strategic shift toward a unified ‘Fifth Freedom’ in Europe – the free movement of knowledge – which positions CHIs like libraries, archives, and museums as vital research infrastructures. Within the ERA Policy Agenda 2025-2027, these institutions are increasingly recognised not just as repositories, but as active nodes in the Open Science ecosystem, benefiting from proposed reforms such as Secondary Publication Rights. The ERA Act aims to bridge the gap between cultural preservation and technological innovation by fostering initiatives such as the common European data space for cultural heritage and the European Collaborative Cloud for Cultural Heritage (ECCCH) for the creation of a digital infrastructure connecting CHIs and professionals across the EU, and promoting cross-border cooperation. These efforts ensure that the Union's collective memory is fully accessible to cutting-edge scientific research and societal advancement.

You can read more about the copyright directive and copyright in general on the data space website. We encourage you to join the copyright community to hear more about these developments.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Tư, 18 tháng 11, 2026

Duy trì các tác phẩm đã được số hóa trong phạm vi công cộng: chỉ thị về bản quyền biến điều đó thành hiện thực như thế nào

 

Duy trì các tác phẩm đã được số hóa trong phạm vi công cộng: chỉ thị về bản quyền biến điều đó thành hiện thực như thế nào

Keeping digitised works in the public domain: how the copyright directive makes it a reality

Published January 21, 2020 by Andrea Wallace (University of Exeter Law School)Ariadna Matas (Europeana Foundation)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/keeping-digitised-works-in-the-public-domain-how-the-copyright-directive-makes-it-a-reality

Bài được đưa lên Internet ngày: 21/01/2020

Nguyên tắc cho rằng các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (public domain) vẫn phải tiếp tục thuộc phạm vi công cộng sau khi được số hóa – một quan điểm mà Europeana đã bảo vệ suốt gần một thập kỷ qua – gần đây đã được đưa vào luật pháp châu Âu. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Andrea Wallace về tầm quan trọng của quy định này đối với lĩnh vực di sản văn hóa, cũng như về nghiên cứu của bà liên quan đến Điều 14.

Trong nhiều năm qua, thông qua các chính sách, tiêu chuẩn và hoạt động truyền thông, Europeana đã lên tiếng phản đối việc các cơ sở áp dụng giấy phép Creative Commons cho các bản sao kỹ thuật số của những tác phẩm vốn đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền, trong khi các cơ sở này không phải là tác giả hay chủ sở hữu quyền đối với những tác phẩm đó.

Hiến chương về Phạm vi Công cộng (Public Domain Charter) (bản dịch sang tiếng Việt) của chúng tôi khẳng định rằng, để duy trì một phạm vi công cộng lành mạnh và phát triển, việc số hóa một tác phẩm thuộc phạm vi công cộng không được phép biến tác phẩm đó trở lại trạng thái được bảo hộ bản quyền và không thể tái sử dụng. Điều này tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu phạm vi công cộng – một nguyên tắc cốt lõi trong luật bản quyền.

Sau quá trình nỗ lực nâng cao nhận thức về vấn đề này, Europeana hoan nghênh việc thông qua Điều 14 trong Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (Copyright in the Digital Single Market Directive) (bản dịch sang tiếng Việt). Quy định này xác định rằng các tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng sẽ vẫn tiếp tục thuộc phạm vi công cộng sau khi được số hóa, trừ khi quá trình số hóa đó tạo ra một sản phẩm đủ tính "nguyên gốc" để được bảo hộ bản quyền. Tất cả 28 quốc gia thành viên sẽ phải thông qua và nội luật hóa quy định này (trước tháng 6 năm 2021). Andrea Wallace, cùng với Ellen Euler, đã thực hiện nghiên cứu về điều khoản này cũng như những tác động của nó.

Điều 14 hướng tới giải quyết vấn đề gì?

Điều 14 nhắm vào thực trạng tồn tại từ lâu: việc xác lập quyền bản quyền đối với các bản sao không có tính nguyên gốc của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng. Theo luật bản quyền, để được bảo hộ, một tác phẩm phải có đủ tính "nguyên gốc". Từ trước đến nay, vẫn thiếu các căn cứ pháp lý ràng buộc để xác định liệu các bản sao của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng – chẳng hạn như ảnh chụp các bức tranh đã hết thời hạn bảo hộ – có đủ tính nguyên gốc để được hưởng quyền bản quyền riêng hay không.

Vì lý do này, các cơ sở di sản văn hóa, các cơ quan lưu trữ hình ảnh và những đơn vị sở hữu khác đã có thể xây dựng các mô hình kinh doanh dựa trên việc xác lập quyền tác giả đối với các bản sao của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (public domain), đồng thời thu phí công chúng khi họ muốn sử dụng các hình ảnh đó. Tuy nhiên, điều này vô tình ngăn cản công chúng tiếp cận các tác phẩm nghệ thuật không còn được bảo hộ bản quyền, đồng thời đi ngược lại với mục đích cốt lõi của việc hết thời hạn bảo hộ bản quyền và đưa tác phẩm vào phạm vi công cộng. Phạm vi công cộng nên là tài sản mở để bất kỳ ai cũng có thể sử dụng cho mọi mục đích: tạo ra các sản phẩm văn hóa mới, phát triển tri thức mới, v.v.

Phạm vi áp dụng của Điều 14 là gì? Liệu nó có áp dụng cho mọi loại hình tác phẩm và mọi định dạng số hóa hay không?

Điều 14 chỉ áp dụng cho các "tác phẩm nghệ thuật thị giác" thuộc phạm vi công cộng. Chỉ thị này không định nghĩa cụ thể thế nào là "tác phẩm nghệ thuật thị giác", vì vậy chúng ta cần tham khảo luật pháp quốc gia của từng quốc gia thành viên để làm rõ khái niệm này. Nhiều học giả, những người ủng hộ quyền truy cập mở (open access), tổ chức Europeana cùng đông đảo công chúng hy vọng rằng các quốc gia thành viên sẽ áp dụng Điều 14 theo nghĩa rộng, bao hàm tất cả các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng. Nếu không, các tư liệu thu được từ việc sao chép sách, bản vẽ khoa học, bản nhạc, bản thảo, bản đồ hoặc các tác phẩm quan trọng khác thuộc phạm vi công cộng sẽ nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Điều 14. Hơn nữa, quy định này cũng không áp dụng cho tất cả các tác phẩm nghệ thuật thị giác, mà chỉ dành cho những tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền. Điều này có nghĩa là các bản sao của những tác phẩm nghệ thuật vẫn còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền sẽ không chịu ảnh hưởng bởi Điều 14.

Nhìn chung, Điều 14 được soạn thảo với phạm vi khá rộng – dự phòng cho khả năng công nghệ và các phương tiện truyền thông sẽ thay đổi theo thời gian. Đây là một điểm mạnh, xét đến việc quy định này áp dụng cho "bất kỳ tư liệu nào thu được từ hành vi sao chép". Chẳng hạn, điều này có thể bao gồm siêu dữ liệu (metadata), mã phần mềm, dữ liệu thô từ các bản quét 3D hoặc nhiếp ảnh kỹ thuật số, cũng như bất kỳ tư liệu nào được tạo ra thông qua các công nghệ trong tương lai, bất kể định dạng là gì.

Liệu điều này có đồng nghĩa với việc các phòng trưng bày, thư viện, kho lưu trữ và bảo tàng – GLAM (Galleries, Libraries, Archives, Museums) không còn có thể bảo vệ các bản sao kỹ thuật số của các tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng thông qua quyền tác giả và các quyền liên quan nữa hay không?

Trái với suy nghĩ phổ biến… câu trả lời là không. Đây không phải là sự hủy bỏ hoàn toàn quyền tác giả. Văn bản này quy định rằng chỉ những tư liệu đáp ứng được ngưỡng bảo hộ quyền tác giả theo tiêu chuẩn của EU mới được bảo hộ. Các hình thức bảo hộ quyền liên quan sẽ không còn áp dụng; chỉ còn lại sự bảo hộ theo quyền tác giả. Các cơ quan lưu trữ hình ảnh cùng nhiều tổ chức di sản văn hóa luôn lập luận rằng những bản sao chép trung thực các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (public domain) đều đáp ứng được ngưỡng bảo hộ này. Sẽ rất đáng chú ý để xem liệu các lập luận đó có tiếp tục tồn tại sau khi các quốc gia thành viên nội luật hóa quy định này hay không, hay liệu các đơn vị nắm giữ tư liệu cuối cùng sẽ hưởng ứng yêu cầu từ công chúng về việc đưa các tư liệu sao chép này vào phạm vi công cộng. Có khả năng một số đơn vị sẽ tìm cách đi ngược lại mục đích của Điều 14, chẳng hạn như tiếp tục khẳng định quyền tác giả hoặc hạn chế quyền truy cập vào các tư liệu sao chép thông qua những điều khoản sử dụng trang web khắt khe, hoặc thậm chí là không công khai dữ liệu đó dưới bất kỳ hình thức nào.

Đâu là những kết luận chính từ nghiên cứu của bạn?

Ngoài vấn đề còn nhiều điểm chưa rõ ràng xung quanh Điều 14 mà chúng ta đã thảo luận, Ellen và tôi cho rằng vẫn còn những cách khác khiến các yêu cầu về bản quyền – hoặc các hạn chế tương tự như bản quyền – tiếp tục tồn tại ngay cả sau khi chỉ thị được chuyển hóa vào luật quốc gia. Một vài ví dụ có thể kể đến như lệnh cấm khách tham quan chụp ảnh tại chỗ, các điều khoản và điều kiện sử dụng trang web mang tính hạn chế, cùng những kẽ hở khác phát sinh từ Chỉ thị năm 2019 về Thông tin Khu vực Công (Public Sector Information Directive). Tài liệu của chúng tôi hiện đang trong quá trình thẩm định, nhưng chúng tôi hy vọng sẽ sớm công bố rộng rãi trong thời gian tới.

Bạn có lời khuyên nào dành cho các tổ chức di sản văn hóa không?

Chúng tôi khuyến khích các tổ chức hãy đón nhận tinh thần cởi mở của Chỉ thị EU và hào hứng với những tiềm năng mà việc phổ cập quyền truy cập mở (open access) mang lại (tất nhiên là vẫn cần cân nhắc các vấn đề về cấp phép sao cho phù hợp). Trên thực tế, các cơ sở có thể bắt đầu rà soát và sửa đổi chính sách sở hữu trí tuệ ngay từ bây giờ, thay vì chờ đợi quá trình chuyển hóa Chỉ thị DSM năm 2019 vào luật quốc gia. Khảo sát Open GLAM mà Douglas McCarthy và tôi cùng quản lý có một mục liệt kê các chính sách truy cập mở đang được áp dụng tại từng cơ sở. Đây là điểm khởi đầu tuyệt vời để tìm hiểu xem các cơ sở GLAM khác đang thực hiện như thế nào.

Việc triển khai truy cập mở có thể tạo cảm giác choáng ngợp. Tuy nhiên, hiện có rất nhiều nền tảng trực tuyến (cùng các cộng đồng tình nguyện viên nhiệt huyết) sẵn sàng hỗ trợ các cơ sở trong việc công bố nội dung, chẳng hạn như Wikimedia Commons hay GitHub. Chúng tôi khuyến nghị các cơ sở nên công bố các tập dữ liệu chất lượng cao dưới giấy phép Creative Commons CC0, từ đó tạo điều kiện cho cộng đồng trực tuyến cùng tham gia tái sử dụng và sáng tạo dựa trên các dữ liệu đó.

Đà phát triển cho phong trào Open GLAM đã hình thành và đang ngày càng mạnh mẽ. Điều 14 sẽ đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng thúc đẩy việc áp dụng các chính sách truy cập mở, đồng thời hỗ trợ những người đang nỗ lực từ bên trong tổ chức có thêm sự ủng hộ để công bố các bộ sưu tập kỹ thuật số trực tuyến. Đây chính là điều mà chúng tôi mong đợi nhất! Tất cả chúng ta hãy cùng chờ đón những đổi mới kỹ thuật số tất yếu và sự hình thành tri thức mới – những thành quả chắc chắn sẽ xuất hiện khi quyền truy cập vào phạm vi công cộng (public domain) được mở rộng hơn.

The principle that works in the public domain should remain in the public domain once digitised, which Europeana has defended for almost ten years, was recently incorporated into European law. We interview Dr. Andrea Wallace about the importance of this provision for the cultural heritage sector and her research on Article 14.

For several years, Europeana – through its policies, standards, and communications – has advocated against the practice of institutions using Creative Commons licences on digital copies or surrogates of a work, when the original is out of copyright and they are neither the creators nor rightsholders. Our Public Domain Charter establishes that in order to achieve a healthy and thriving public domain, digitising a public domain work should not take it back to being protected and non-reusable. There is a danger of undermining the public domain, a central principle in copyright law.

After working to raise awareness on the issue, Europeana celebrates the adoption of Article 14 of the Copyright in the Digital Single Market Directive. This provision establishes that works of visual arts in the public domain shall remain in the public domain once digitised, unless the digitisation is original enough that it can attract copyright protection. All 28 member states will have to adopt it and make it national law (by June 2021). Andrea Wallace, together with Ellen Euler, has been researching the Article and its implications. 

What issue is Article 14 trying to address?

Article 14 confronts the long-standing practice of claiming a copyright in non-original reproductions of public domain works. To attract protection, a work has to be sufficiently 'original' under copyright law. For a while now, there has been a lack of binding legal authority on whether reproductions of public domain works, like photographs of public domain paintings, are original enough to attract their own copyright. 

Because of this, cultural heritage institutions, picture library agencies, and other owners have been able to build business models around claiming copyright in public domain reproductions and charging the public a fee to use the images. But this has the effect of excluding the public from accessing out-of-copyright artworks, and it contradicts the rationale underlying the expiration of copyright and a work passing into the public domain. The public domain should be available for everyone to use for whatever purpose: to make new cultural goods, generate new knowledge, and so on. 

What is the scope of article 14? Does it apply to any type of work, and to any format of digitisation?

Article 14 applies to only 'works of visual art' in the public domain. The Directive doesn’t define what a work of visual art is, so we’ll need to look to national law for clarification on that in each member state. Many scholars, open access advocates, Europeana and the wider public hope member states will transpose Article 14 broadly to encompass all public domain works. Otherwise, the materials resulting from an act of reproduction of a book, scientific drawing, sheet music, manuscript, map, or other important public domain works will fall outside the scope of Article 14. It also doesn’t apply to every work of visual art - only those for which copyright has expired. This means in-copyright artwork reproductions are not affected by Article 14. 

In general, Article 14 is drafted pretty broadly - it anticipates that technologies and media will inevitably change. This is a strength, considering it applies to 'any material resulting from an act of reproduction'. For example, that might include metadata, software code, raw data from 3D scans or digital photography, as well as any materials produced via future technologies, regardless of the format. 

Does it mean that GLAMs can no longer protect, via copyright and related rights, the digitisations they make of works of visual arts in the public domain?

Contrary to popular belief… no. It’s not an outright cancellation of copyright. What the text does say, is that only the materials that do meet the EU copyright threshold will be protected. No more related rights protections; only copyright protections. The argument by picture library agencies and many cultural heritage institutions has always been that faithful reproductions of public domain works do meet that threshold. It will be interesting to see if these claims persist after national transposition, or whether owners will finally answer the public’s call to release reproduction materials to the public domain. There is a possibility that some may resist the purpose of Article 14, whether by continuing to claim copyright or by limiting access to reproduction materials in other ways, like via restrictive website terms or by not making the data available at all. 

What are the main conclusions of your research?

In addition to the grey area around  Article 14 already discussed, Ellen and I also argue that there are other ways that copyright claims - or copyright-like restrictions - might persist even after national transposition. A few examples include onsite visitor photography bans, restrictive website terms and conditions, and other gaps provided by the 2019 Public Sector Information Directive. Our paper is currently under review, but we hope to make it publicly available soon. 

Anything you would recommend to cultural heritage institutions?

We would recommend that institutions embrace the pro-open culture spirit of the EU Directive and get excited about the potential that widespread open access carries (taking, of course, other appropriate licensing considerations into account). In fact, institutions could begin revising intellectual property rights policies now, rather than waiting for national transposition of the 2019 DSM Directive. The Open GLAM survey that Douglas McCarthy and I manage has a column that links to open access policies in use by each institution. It’s a great place to start exploring what other GLAMs are doing. 

Open access can seem overwhelming. But there are a number of online platforms (and eager volunteer communities) available to aid institutions in releasing content, like Wikimedia Commons or GitHub. We recommend releasing high-quality datasets under a Creative Commons CC0 licence and letting the online community get to remixing and reusing. 

The momentum for Open GLAM is already there and growing. Article 14 will serve as an important catalyst for adopting open access policies and it will help those already working internally to garner more support in releasing digital collections online. This is what we’re most looking forward to! We should all be eagerly awaiting the inevitable digital innovation and new knowledge generation that will result from greater access to the public domain.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Ba, 17 tháng 11, 2026

Điều 14 và phạm vi công cộng - tình hình tại châu Âu

 

Điều 14 và phạm vi công cộng - tình hình tại châu Âu

Article 14 and the public domain - the state of play across Europe

Posted on Thursday February 1, 2024 by Andrea Wallace, Associate Professor , University of Exeter Law School

Theo: https://pro.europeana.eu/index.php/post/article-14-and-the-public-domain-the-state-of-play-across-europe

Bài được đưa lên Internet ngày: 01/02/2024

Điều 14 của Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất giúp tăng cường sự bảo hộ đối với các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng, qua đó hỗ trợ quyền của chúng ta trong việc tiếp cận di sản văn hóa chung. Tuy nhiên, điều khoản này đang được triển khai như thế nào trên khắp châu Âu? Nhóm công tác chuyên trách về vấn đề này thuộc Cộng đồng Bản quyền Europeana (Europeana Copyright Community) đã chia sẻ kết quả nghiên cứu của họ.

Về Điều 14

Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (CDSM) năm 2019 bao gồm Điều 14, một quy định bảo vệ tình trạng thuộc phạm vi công cộng (public domain) của các tác phẩm nghệ thuật thị giác. Cụ thể, điều khoản này bảo vệ nguyên tắc rằng các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng vẫn phải giữ nguyên trạng thái đó khi được số hóa. Quan trọng hơn, quy định này áp dụng cho bất kỳ tư liệu nào là kết quả của hành vi sao chép, chứ không chỉ giới hạn ở các bức ảnh.

“Điều 14 – Các tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng

Các quốc gia thành viên phải quy định rằng, khi thời hạn bảo hộ của một tác phẩm nghệ thuật thị giác đã hết, bất kỳ tư liệu nào là kết quả từ hành vi sao chép tác phẩm đó đều không phải chịu sự điều chỉnh của bản quyền hay các quyền liên quan, trừ khi tư liệu thu được từ hành vi sao chép đó mang tính nguyên gốc – nghĩa là nó là thành quả sáng tạo trí tuệ của chính tác giả.”

Trên thực tế, cách diễn đạt tại Điều 14 tạo ra sự linh hoạt trong quá trình triển khai tại mỗi quốc gia, điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của nguyên tắc cốt lõi và bắt buộc mà điều khoản này hướng tới. Chẳng hạn, Điều 14 chỉ áp dụng cho “các tác phẩm nghệ thuật thị giác” (thay vì tất cả các tác phẩm sáng tạo) và chỉ có hiệu lực sau khi “thời hạn bảo hộ của tác phẩm nghệ thuật thị giác đó đã hết”.

Điều này đặt ra nhiều câu hỏi. Chuyện gì sẽ xảy ra với các bản sao của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng nhưng không nằm trong định nghĩa thông thường về “nghệ thuật thị giác”, chẳng hạn như các sản phẩm thủ công mỹ nghệ hoặc cổ vật? Còn đối với các bản sao của những tác phẩm chưa từng được bảo hộ bản quyền – ví dụ như các tác phẩm của Leonardo da Vinci và các nghệ sĩ thời Phục hưng – thì sao? Liệu Điều 14 có hiệu lực hồi tố hay chỉ áp dụng cho các bản sao được thực hiện sau ngày quốc gia đó chính thức triển khai chỉ thị? Cuối cùng, Điều 14 có thể tác động như thế nào đến các quyền liên quan khác (ngoài quyền dành cho các bức ảnh không mang tính nguyên gốc), chẳng hạn như quyền của các nhà sản xuất tác phẩm nghe nhìn?

Theo cách hiểu hẹp, Điều 14 chỉ yêu cầu các quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu và Khu vực Kinh tế Châu Âu – những nơi đang áp dụng quyền liên quan đối với các bức ảnh không mang tính nguyên gốc – phải sửa đổi luật pháp quốc gia để loại bỏ các hình thức bảo hộ đó. Để hiểu rõ hơn về những tác động sâu rộng hơn, Nhóm công tác (Task Force) của chúng tôi đang theo dõi quá trình triển khai tại từng quốc gia thành viên.

Vượt ra ngoài ý nghĩa câu chữ của Điều 14

Một số quốc gia đã sửa đổi luật pháp theo hướng mở rộng hơn so với các yêu cầu tại Điều 14. Tại các quốc gia này, luật bản quyền hiện cung cấp các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn cho phạm vi công cộng, đúng theo tinh thần của Điều 14.

Thụy Điển đã sửa đổi điều khoản về các quyền liên quan loại bỏ các biện pháp bảo vệ mới đối với những bức ảnh chụp các “tác phẩm nghệ thuật” – vốn đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền – thay vì chỉ giới hạn ở các tác phẩm nghệ thuật thị giác. Về mặt kỹ thuật, Điều 49 trong Luật Bản quyền Thụy Điển chỉ áp dụng cho các hình ảnh nhiếp ảnh hoặc các công nghệ sao chép tương đương. Tuy nhiên, chính phủ nước này đã làm rõ rằng, trong trường hợp một hành vi hoặc công nghệ sao chép không mang tính nguyên gốc nằm ngoài phạm vi “hình ảnh nhiếp ảnh”, thì luật bản quyền sẽ không cung cấp bất kỳ sự bảo hộ nào cho kết quả hoặc các tư liệu được tạo ra từ đó.

Đức áp dụng cách tiếp cận rộng hơn. Điều 68 Luật Bản quyền Đức loại trừ các “bản sao tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng” khỏi sự bảo hộ của các quyền liên quan – vốn thường dành cho các tác phẩm nhiếp ảnh và sản phẩm được tạo ra theo cách thức tương tự như nhiếp ảnh (chẳng hạn như bản quét 3D và các phương tiện sao chép khác). Quy định này có hiệu lực hồi tố, áp dụng cho các bản sao tác phẩm nghệ thuật thị giác kể từ thời điểm bản quyền của tác phẩm gốc hết hạn, ngay cả khi bản sao đó được thực hiện trước thời điểm bản quyền gốc hết hạn.

Cách tiếp cận hẹp trong quá trình thực thi

Một số quốc gia khác lại áp dụng cách tiếp cận hẹp đối với Điều 14. Áo, Đan Mạch và Tây Ban Nha đã sửa đổi các quy định về quyền liên quan, giới hạn phạm vi áp dụng chỉ đối với các tác phẩm mỹ thuật đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền. Cả Đan Mạch và Tây Ban Nha đều đưa nguyên văn quy định này vào luật quốc gia sau thời hạn chót, nhằm tránh bị xử phạt do chậm trễ đáng kể trong việc chuyển hóa quy định. Cả hai quốc gia này đều dự định xem xét lại và có khả năng sửa đổi luật để mở rộng phạm vi áp dụng trong tương lai.

Trong một số trường hợp, việc chuyển hóa quy định có thể quá hẹp. Điều 49a Luật Bản quyền Phần Lan hiện loại trừ “ảnh chụp tác phẩm mỹ thuật đã hết thời hạn bảo hộ” khỏi sự bảo hộ của các quyền liên quan. Hiện chưa rõ các tòa án sẽ diễn giải quy định này như thế nào đối với các loại hình tư liệu khác được tạo ra trong quá trình sao chép – chẳng hạn như dữ liệu, siêu dữ liệu hoặc các phương tiện khác không nằm trong khái niệm “ảnh chụp”. Quy định này chỉ áp dụng cho các bức ảnh được thực hiện sau ngày 03/04/2023.

Liệu có cần thiết phải thực thi ở cấp quốc gia?

Vì Điều 14 dường như nhắm vào việc sử dụng các quyền liên quan đối với các tác phẩm nhiếp ảnh không mang tính nguyên gốc, nên một số quốc gia vốn không có các quyền này đã không thực hiện cải cách luật pháp quốc gia.

Bỉ đã không chuyển hóa quy định này, với lý giải rằng không cần thiết phải có một quy định riêng biệt, vì luật bản quyền của Bỉ vốn đã yêu cầu các sản phẩm phải là “thành quả sáng tạo trí tuệ của chính tác giả” mới được hưởng sự bảo hộ bản quyền mới. Mối lo ngại đặt ra là việc bổ sung một quy định mới có thể gây nhầm lẫn và mơ hồ cho luật bản quyền, bởi tiêu chuẩn này vốn đã áp dụng cho mọi loại hình tác phẩm chứ không riêng gì các tác phẩm nghệ thuật thị giác. Các quốc gia khác không thực hiện chuyển hóa quy định này bao gồm Pháp, Hungary, Luxembourg, Hà Lan, Ba Lan và Slovakia.

Ngược lại, Croatia đã chuyển hóa Điều 14 bằng cách đưa toàn bộ nội dung điều này vào Điều 18 với tiêu đề “Các sáng tạo không được bảo hộ”. Trong quá trình tham vấn, lĩnh vực di sản văn hóa đã đề nghị thay cụm từ “tác phẩm nghệ thuật thị giác” bằng “tác phẩm nghệ thuật”, nhưng đề xuất này không được chấp nhận. Dẫu vậy, việc đưa nội dung này vào luật vẫn truyền tải một thông điệp rõ ràng về tầm quan trọng của việc bảo vệ phạm vi công cộng (public domain). Những cách chuyển hóa tương tự cũng đã diễn ra tại Estonia, Latvia, Bồ Đào Nha và Romania.

Các hạn chế đối với di sản văn hóa nằm ngoài phạm vi bản quyền

Tuy nhiên, bản quyền chỉ là một trong những loại hạn chế có thể ngăn cản việc sử dụng các bản sao của các tài liệu thuộc phạm vi công cộng.

Ý và Hy Lạp có các đạo luật về di sản văn hóa, trong đó quy định hạn chế việc sử dụng các di sản văn hóa thuộc sở hữu công cho một số mục đích nhất định nếu không có sự cho phép và không thanh toán phí. Điều này có nghĩa là, mặc dù bản thân bản sao có thể thuộc phạm vi công cộng, nhưng tác phẩm được thể hiện trong đó vẫn chịu sự điều chỉnh của một quyền khác, gây hạn chế đối với việc sử dụng bản sao đó.

Cuối cùng, các quyền nhân thân (moral rights) hoặc các điều kiện theo hợp đồng cũng có thể áp dụng đối với tác phẩm được thể hiện, từ đó ảnh hưởng đến cách thức sử dụng hoặc khả năng tiếp cận bản sao của tác phẩm đó.

Các bước tiếp theo

Chúng tôi sẽ sớm công bố một bản tổng quan bao gồm thông tin đã thu thập được từ nhiều quốc gia khác nhau. Hiện chúng tôi vẫn thiếu thông tin từ Síp, Litva và Iceland; nếu bạn có thông tin về các quốc gia này, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ copyright@europeana.eu. Bạn cũng có thể tham gia Cộng đồng Bản quyền thuộc Hiệp hội Mạng lưới Europeana (Europeana Network Association Copyright Community) để cập nhật những diễn biến mới nhất trong lĩnh vực này.

Tài liệu đọc thêm

Để tìm hiểu thêm về chủ đề này, dưới đây là một số tài nguyên bổ sung có thể hữu ích cho bạn:

Xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến các thành viên của Nhóm công tác về Điều 14đã phối hợp thực hiện nghiên cứu và thu thập dữ liệu cần thiết cho bài viết này.

Article 14 of the Copyright in the Digital Single Market Directive improves protection for works in the public domain, supporting our right to access our shared cultural heritage. But how is it being implemented across Europe? The Europeana Copyright Community’s dedicated Task Force on the topic shares their research.

About Article 14

The 2019 Copyright in the Digital Single Market (CDSM) Directive includes Article 14, a provision that safeguards the public domain status of works of visual arts. In particular, it defends the principle that public domain works should remain in the public domain when digitised. Importantly, the provision applies to any material resulting from an act of reproduction, not just photographs.

“Article 14 – Works of visual art in the public domain

Member States shall provide that, when the term of protection of a work of visual art has expired, any material resulting from an act of reproduction of that work is not subject to copyright or related rights, unless the material resulting from that act of reproduction is original in the sense that it is the author's own intellectual creation.”

In practice, Article 14’s wording provides flexibility during national implementation in ways that may impact the success of the essential and mandatory principle it defends. For example, article 14 applies to ‘works of visual art’, rather than all creative works and only after ‘the term of protection of a work of visual art has expired.’

This raises many questions. What should happen to reproductions of public domain works that fall outside the customary meaning of ‘visual art,’ like crafts or antiquities? What should happen to reproductions of works never protected by copyright, like artworks by Leonardo da Vinci and other Renaissance artists? Is Article 14 retroactive or will it only apply to reproductions made after the date of national implementation? And finally, how might Article 14 impact related rights other than those recognised for non-original photography, for example those of audiovisual producers? 

A narrow reading of Article 14 is that only the countries in the European Union and the European Economic Area with related rights for non-original photographs are required to revise national laws to eliminate such protections. To understand the wider implications, our Task Force is following what national implementation looks like in each member state.

Going beyond the literal meaning of Article 14

Some countries have revised legislation to go beyond what Article 14 requires. In these countries, copyright law now provides greater safeguards to the public domain in the spirit of Article 14.

Sweden’s revised provision on related rights excludes new protections for photographs of all ‘works of art’ for which copyright no longer applies, rather than only works of visual art. Article 49 of the Swedish Copyright Act technically applies only to photographic images or comparable reproduction technologies. The government has however clarified that, to the extent a non-original reproduction act or technology falls outside the category of ‘photographic images,’ the copyright act does not offer any protection for the performance or materials produced by it.

Germany also takes a broader view. Section 68 of the German Copyright Act excludes ‘reproductions of visual artworks in the public domain’ from being protected by the related rights recognised for photographic works and products manufactured in a similar manner to photographs (such as 3D scans and other reproduction media). The provision is retroactive by applying to reproductions of visual artworks from the moment of copyright expiry in the source work, even if its reproduction was made prior to that copyright’s expiry. 

Taking a narrow approach to implementation

Other countries have adopted a narrow view of Article 14. Austria, Denmark and Spain revised related rights provisions to apply only to works of fine arts for which copyright has expired. Both Denmark and Spain implemented the provision verbatim, and after the implementation deadline, to avoid being penalised for their significantly delayed transposition. Both countries plan to revisit and potentially revise their legislation to be broader at a later date. 

In some cases, the transposition may be too narrow. Section 49a of the Copyright Act in Finland now precludes from related rights protections ‘a photograph of a work of fine art whose protection period has expired.’ It is unclear how courts should interpret the text in light of the wider range of materials produced during reproduction, such as data, metadata or other media beyond a ‘photograph.’ The provision only applies to photographs made after the date of 3 April 2023.

But is national implementation needed?

Because Article 14 seemed to target the use of related rights for non-original photography, some countries without such rights have not reformed national laws.

Belgium has not transposed the provision, explaining that no separate provision is necessary since Belgian copyright law already requires these materials to be the ‘author’s own intellectual creation’ to be protected by a new copyright. The concern was that including a new provision could introduce confusion and ambiguity to copyright law, since the threshold already applies to all categories of works rather than only works of visual art. Other countries declining transposition include France, Hungary, Luxembourg, the Netherlands, Poland and Slovakia.

In contrast, Croatia transposed Article 14 by including its full text in Article 18 on ‘Unprotected creations.’ During the consultation process, the cultural heritage sector asked to include the text ‘work of art’ rather than ‘work of visual art,’ but the proposal was not accepted. Even so, its inclusion sends a clear message on the importance of safeguarding the public domain. Similar transpositions have occurred in Estonia, Latvia, Portugal and Romania.

Limitations on cultural heritage that go beyond copyright

Copyright, however, is just one type of limitation that can restrict the use of reproductions of public domain materials. 

Italy and Greece have cultural heritage laws that restrict the use of publicly-owned cultural heritage for certain purposes without permission and the payment of a fee. This means that a reproduction will be in the public domain, but the work that it depicts remains subject to a different right that restricts its use. 

Lastly, moral rights or contractual conditions may also apply to the work depicted in ways that impact the reproduction’s use or availability.

Next steps

We will shortly publish an overview with information we have gathered on various countries. We are missing information from Cyprus, Lithuania and Iceland, so if you have any, please reach out to copyright@europena.eu.  You can also join the Europeana Network Association Copyright Community to stay up to date with developments in this area.

Further reading

For more information on this topic, here are some additional resources that you might find useful:

A special thanks to members of the Article 14 Task Force who collaborated on the research and data collection necessary for this post.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

Europeana góp phần định hình Đám mây cho di sản văn hóa

 

Europeana góp phần định hình Đám mây cho di sản văn hóa

Europeana contributes to shaping the Cloud for Cultural Heritage

Published December 10, 2024 by Lorena Aldana (Europeana Foundation)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/europeana-contributes-to-shaping-the-cloud-for-cultural-heritage

Bài được đưa lên Internet ngày: 10/12/2024

Sự hợp tác giữa không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa (Collaborative Cloud for Cultural Heritage) sẽ mở ra những cơ hội mới cho công tác nghiên cứu, vận động chính sách và trải nghiệm di sản văn hóa. Hãy khám phá các tiềm năng này, tìm hiểu ý nghĩa của chúng đối với bạn, và cách thức để biết thêm thông tin chi tiết vào ngày 12 - 13 tháng 12!

Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa

Dự án "European Cloud for Heritage OpEn Science" (ECHOES) – với sự tham gia của Europeana Initiative trong vai trò đối tác – hướng tới việc phát triển Nền tảng đám mây cộng tác dành cho di sản văn hóa. Nền tảng này cung cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, cho phép các chuyên gia, nhà khoa học và nhà nghiên cứu về di sản tiếp cận những công cụ và dịch vụ số hóa tiên tiến phục vụ công tác bảo tồn và gìn giữ di sản. Dự án được chương trình Horizon Europe của Liên minh châu Âu tài trợ và được một hội đoàn các chuyên gia gồm 51 đối tác châu Âu vận hành.

Không gian dữ liệu và Nền tảng đám mây cộng tác

Mặc dù là hai thực thể riêng biệt, không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và Nền tảng đám mây cộng tác có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Không gian dữ liệu đóng vai trò là điểm truy cập chính cho các nhà giáo dục, người làm sáng tạo, công dân và các không gian dữ liệu khác, giúp họ tiếp cận và tái sử dụng dữ liệu di sản văn hóa từ các cơ sở trên khắp châu Âu. Trong khi đó, Nền tảng đám mây cộng tác là không gian làm việc chung, nơi các chuyên gia di sản có thể truy cập dữ liệu, công cụ và dịch vụ để thúc đẩy khoa học di sản. Có thể hình dung không gian dữ liệu như một "phân xưởng" – nơi dữ liệu và công cụ được tinh chỉnh, triển khai và cung cấp đến người dùng; còn Nền tảng đám mây cộng tác đóng vai trò như một "phòng thí nghiệm đổi mới", thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và phát triển mang tính đột phá.

Tại Europeana Initiative, chúng tôi rất hào hứng khi trở thành một phần của liên minh ECHOES – đơn vị đang dẫn đầu quá trình phát triển Nền tảng đám mây này. Chúng tôi nhận thấy tiềm năng to lớn trong việc hai hệ thống này hỗ trợ và củng cố lẫn nhau, từ việc làm giàu siêu dữ liệu (metadata), nâng cao năng lực, thúc đẩy các mục tiêu chính sách chung, cho đến việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực cùng quan tâm, chẳng hạn như công nghệ 3D.

Làm giàu siêu dữ liệu

Một trong những nguyên tắc cốt lõi của không gian dữ liệu là tính tương hợp (interoperability). Nhờ vào hệ thống quản trị dữ liệu vững chắc cùng các khuôn khổ do Europeana Initiative thiết lập, tính tương hợp này sẽ tạo điều kiện cho việc trao đổi dữ liệu liền mạch giữa không gian dữ liệu và Nền tảng đám mây cộng tác. Dữ liệu có sẵn trong không gian dữ liệu có thể được chuyển vào Nền tảng đám mây một cách an toàn, cho phép các nhà nghiên cứu và nhà khoa học xử lý, phân tích và làm giàu dữ liệu đó thông qua các công cụ và dịch vụ tiên tiến trên nền tảng đám mây. và những cải tiến đối với dữ liệu thông qua các công cụ này có thể được đưa trở lại không gian dữ liệu.

Một trong những đợt kêu gọi tài trợ hiện đang mở trong khuôn khổ Cloud (đám mây) – với chủ đề "Các công cụ đổi mới sáng tạo để làm phong phú dữ liệu nâng cao" (kéo dài đến tháng 1 năm 2025) – tập trung vào việc thúc đẩy quá trình làm phong phú dữ liệu. Điều này mở ra nhiều khả năng mới mẻ và đầy thú vị.

Hãy hình dung một kho tàng ảnh lịch sử về Khu Phố Cổ Ljubljana được đưa vào không gian dữ liệu (data space). Nhờ các khuôn khổ có tính tương hợp và các nguyên tắc như Tìm thấy được, Truy cập được, Tương hợp được, Sử dụng lại được - FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), dữ liệu này được tích hợp liền mạch vào hệ thống Cloud và được làm phong phú thêm thông qua các công cụ trên nền tảng Cloud. Chẳng hạn, một công cụ được trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ có thể tự động phát hiện dữ liệu vị trí địa lý từ các bức ảnh chụp các tòa nhà tại Khu Phố Cổ Ljubljana, rồi bổ sung thông tin này dưới dạng siêu dữ liệu (metadata) cho bất kỳ ai truy cập vào các bức ảnh đó. Điều này không chỉ hỗ trợ công tác nghiên cứu về di sản tại Khu Phố Cổ Ljubljana, mà còn có thể được ứng dụng để phát triển các công cụ du lịch tương tác, làm tài liệu giáo dục trong nhà trường, nâng cao trải nghiệm trò chơi, xây dựng các thế giới ảo, và nhìn chung là thúc đẩy việc tái sử dụng dữ liệu theo những cách sáng tạo và đổi mới.

Lợi ích mang lại là hai chiều. Các ứng dụng, kết quả nghiên cứu và siêu dữ liệu đã được làm phong phú thông qua hệ thống Cloud sẽ được cung cấp trong không gian dữ liệu, tiếp cận nhiều đối tượng khác nhau – từ mạng lưới Europeana hiện có cho đến các nhóm người dùng không chuyên như công dân châu Âu và những người yêu văn hóa.

Nâng cao năng lực

Trong hơn một thập kỷ qua, Europeana đã cung cấp nhiều cơ hội đào tạo đa dạng, từ các sự kiện, hội thảo trực tuyến cho đến các nguồn tài liệu giúp các chuyên gia xây dựng kỹ năng phục vụ quá trình chuyển đổi số. Với sự ra đời của không gian dữ liệu, các nỗ lực nâng cao năng lực này đã được mở rộng quy mô. Điển hình là Europeana Academy – một nền tảng đào tạo chuyên biệt cung cấp các khóa học theo hình thức tự học hoặc có giảng viên hướng dẫn, bao quát nhiều chủ đề từ kể chuyện kỹ thuật số (digital storytelling) cho đến vấn đề bản quyền. Hiện tại, nền tảng này chủ yếu chứa các tài nguyên đào tạo của riêng Europeana, nhưng trong tương lai, nó sẽ tích hợp tối đa các tài liệu đào tạo được phát triển trong khuôn khổ không gian dữ liệu. Ngoài ra, Europeana Academy còn là nơi cung cấp các chương trình đào tạo phù hợp cho các cơ sở khác, từ đó tạo nên một hệ sinh thái học tập toàn diện và hòa nhập.

Hãy tưởng tượng một chuyên gia trong lĩnh vực di sản văn hóa muốn chia sẻ dữ liệu của cơ sở mình lên không gian dữ liệu nhưng còn lúng túng trong xử lý các vấn đề về cấp phép & bản quyền. Thông qua Europeana Academy, họ có thể tiếp thu các kỹ năng thực tế, mang tính ứng dụng cao trong một môi trường tương tác và đầy sự hỗ trợ.

Europeana Foundation đóng vai trò dẫn đầu trong hoạt động xây dựng năng lực thuộc dự án ECHOES. Thông qua công việc này, các mô hình đào tạo vốn đã được phát triển trong không gian dữ liệu (data space) sẽ được tùy chỉnh để đáp ứng những nhu cầu đặc thù của các nhà khoa học trong lĩnh vực di sản khi sử dụng nền tảng đám mây (Cloud). Điều này minh họa cách thức các khuôn khổ và dịch vụ – vốn đã được kiểm thử, mở rộng quy mô và tinh chỉnh trong không gian dữ liệu – có thể được điều chỉnh để phục vụ các mục tiêu của nền tảng đám mây cũng như các nhóm đối tượng người dùng chuyên biệt tại đây.

Thúc đẩy các mục tiêu chính sách chung

Khuyến nghị năm 2021 của Ủy ban Châu Âu về không gian dữ liệu chung của Châu Âu dành cho di sản văn hóa đặt ra các mục tiêu táo bạo cho năm 2030, kêu gọi các Quốc gia Thành viên EU số hóa ở dạng 3D tất cả các di tích và địa điểm được coi là có nguy cơ và 50% trong số những địa điểm được ghé thăm thực tế nhiều nhất. Sáng kiến ​​Europeana và không gian dữ liệu đã hỗ trợ các Quốc gia Thành viên và các cơ sở di sản của họ đáp ứng các mục tiêu này. Điều này bao gồm việc củng cố ý thức về mục đích tập thể và mang lại cơ hội nâng cao kỹ năng 3D thông qua các chiến dịch như Twin it! 3D cho văn hóa Châu Âu (bản dịch sang tiếng Việt).

Đám mây có thể hỗ trợ đạt được những mục tiêu này bằng cách cho phép lưu trữ tài liệu và bảo tồn ảo di sản văn hóa, bao gồm các địa điểm gặp nguy hiểm, đồng thời tạo điều kiện tạo ra các mô hình để nghiên cứu và tương tác sâu sắc trong tương lai.

Bằng cách tập hợp xung quanh một mục tiêu chung và giải quyết các thách thức chung, không gian dữ liệu và Đám mây có thể thúc đẩy sứ mệnh chung là bảo tồn (kỹ thuật số) di sản văn hóa của Châu Âu.

Đổi mới

Sự kết nối giữa không gian dữ liệu và Đám mây sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự đổi mới di sản văn hóa, đặc biệt là trong các lĩnh vực như 3D. Để làm một ví dụ cụ thể, hãy nghĩ về một Giáo sư - Roberta - vừa là Kiến trúc sư Bảo tồn vừa là Giáo sư Đại học, người có nghiên cứu tập trung vào Đồi Palatine ở Rome - một trong những khu vực cổ kính và giàu lịch sử nhất của thành phố, nơi lưu giữ tàn tích của các cung điện và đền thờ hoàng gia.

Roberta sử dụng các tài nguyên có sẵn thông qua không gian dữ liệu cho cả việc giảng dạy và nghiên cứu của mình. Roberta cần các bộ dữ liệu lớn, thường lộn xộn hoặc không đầy đủ, để thúc đẩy những khám phá mới. Thông qua không gian dữ liệu, cô đã có được quyền truy cập vào bản dựng lại mô hình 3D của Đồi Palatine, cùng với các bức ảnh, tài liệu lịch sử và các câu chuyện được tuyển chọn giúp hiểu sâu hơn về ngữ cảnh của địa điểm. Và thông qua Đám mây, cô tích hợp tất cả tài liệu này thành một bản trình bày kỹ thuật số năng động, ngày càng phát triển của Đồi Palatine. Các công cụ của Đám mây cho phép cô liên tục cập nhật phần trình bày này với dữ liệu mới, tạo ra một bản sao kỹ thuật số sống động của địa điểm cổ.

Hiện tại, Roberta đang làm việc với một thứ được gọi là "Bản sao kỹ thuật số" (Digital Twin) – một mô hình không chỉ đơn thuần là bản sao y hệt của di chỉ Đồi Palatine trong thế giới thực. Nó tập hợp các thông tin phức tạp về di sản này, cùng với hệ thống tài liệu được cập nhật liên tục bằng dữ liệu mới. Bản sao kỹ thuật số (Digital Twin) này là một bước đột phá trong nghiên cứu di sản, gói gọn trọn vẹn sự phong phú của Đồi Palatine vào một mô hình tương tác. Điều này mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trong các lĩnh vực như nghiên cứu, giáo dục, du lịch và thậm chí là quy hoạch đô thị. Tương tự như một bộ phim, bản sao kỹ thuật số chứa đựng thông tin về các diễn viên, đạo diễn, âm nhạc, cũng như các dữ liệu liên quan khác như ý kiến ​​từ giới phê bình hay các giải thưởng đạt được.

Roberta còn có thể truy cập vào các nền tảng cộng tác trên nền tảng đám mây (Cloud) để làm việc cùng các đồng nghiệp trên khắp châu Âu về những chủ đề tương tự. Họ cùng nhau chia sẻ các phát hiện, tập dữ liệu và ý tưởng, từ đó thúc đẩy sự phát triển chung của lĩnh vực này. Ngoài ra, Roberta còn đóng góp các kết quả nghiên cứu và tài liệu giảng dạy của chính mình vào không gian dữ liệu, góp phần làm phong phú thêm nguồn tài nguyên cho các nhà giáo dục và nhà nghiên cứu khác.

Tìm hiểu thêm

Hãy tham gia sự kiện "Hướng tới Đám mây Di sản Văn hóa" (Toward the Cultural Heritage Cloud) diễn ra vào ngày 12 và 13 tháng 12 tại Brussels (hoặc tham gia trực tuyến) để tìm hiểu sâu hơn về công việc của dự án ECHOES! Đồng thời, đừng quên cập nhật những tin tức mới nhất từ ​​không gian dữ liệu này trên trang Europeana Pro.

Cooperation between the common European data space for cultural heritage and the Collaborative Cloud for Cultural Heritage will unlock new opportunities for research, advocacy and enjoyment of cultural heritage. Discover the possibilities, what they could mean for you, and how to learn more on 12 - 13 December!

A Collaborative Cloud for Cultural Heritage

The European Cloud for Heritage OpEn Science (ECHOES) project, of which the Europeana Initiative is a proud partner, aims to develop the Collaborative Cloud for Cultural Heritage. This Cloud will provide a digital infrastructure for heritage professionals, scientists and researchers to access advanced digitisation tools and services for conservation and preservation. It is funded under the Horizon Europe programme of the European Union, and run by an expert consortium of 51 European partners.

The data space and the Collaborative Cloud

Although distinct, the common European data space for cultural heritage and the Collaborative Cloud complement each other. The data space is the main entry point for educators, creatives, citizens and other data spaces to access and reuse cultural heritage data from institutions across Europe. The Cloud, meanwhile, is a collaborative workspace for heritage professionals to access data, tools and services to advance heritage science. We can think of the data space as the ‘factory floor’, where data and tools are refined, deployed and delivered to audiences, while the Cloud serves as the ‘innovation lab,’ driving groundbreaking research and development.

At the Europeana Initiative, we are excited to be part of the ECHOES consortium, which is leading the development of the Cloud. We see enormous possibilities for the two to strengthen and support each other in areas which range from metadata enrichment, capacity building and advancing common policy goals to driving innovation in shared areas of interest, such as 3D.

Metadata enrichment

One of the key principles of the data space is interoperability. Supported by strong data governance and frameworks established by the Europeana Initiative, this interoperability will facilitate seamless data exchange between the data space and the Cloud. Data available in the data space can flow securely into the Cloud, enabling researchers and scientists to process, analyse and enrich it using advanced Cloud-based tools and services; and the improvements made to the data through these tools can be fed back into the data space.

One of the currently open Cloud funding calls, Innovative Tools for Advanced Data Enrichment (open until January 2025), focuses on advancing data enrichment. This unlocks a number of innovative and exciting possibilities.

Imagine a wealth of historic photos of the Ljubljana Old Town are made available in the data space. Thanks to interoperable frameworks and principles like FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), this data is seamlessly integrated into the Cloud, and enriched through Cloud tools. For example, an AI-powered tool could automatically detect geolocation data from photographs of buildings in the Ljubljana Old Town data corpus in the data space and add this as metadata for anyone accessing the photographs. This would support research into the heritage of Ljubljana Old Town, but could also be used to power interactive tourism applications, serve as educational material in classrooms, enhance gaming experience, fuel virtual worlds and, in general, unlock creative reuse in innovative ways.

And the benefits will be reciprocal. Applications, research outputs and enriched metadata generated in the Cloud will be made accessible through the data space, reaching an audience that includes the established Europeana network as well as non-professional groups such as Europe's citizens and culture enthusiasts.

Capacity building

For over a decade, Europeana has provided various training opportunities, from events and webinars to resources which help professionals build their skills for digital transformation. With the launch of the data space, these capacity-building efforts have scaled up, for example through the Europeana Academy, a dedicated training platform offering both self-paced and instructor-led courses on diverse topics, from digital storytelling to copyright. This platform currently features Europeana’s own training resources, but in the future will incorporate, as much as possible, training materials developed within the data space. Additionally, the Academy will provide a home for relevant training for other institutions, creating a comprehensive and inclusive learning ecosystem.

Imagine a cultural heritage professional who wants to share their institution’s data in the data space but is unsure how to navigate licensing and copyright issues. Through the Europeana Academy, they can acquire hands-on, practical skills in a supportive, interactive environment.

The Europeana Foundation is leading capacity building in the ECHOES project, and through our work, training models already developed within the data space will be tailored to meet the specific needs of heritage scientists using the Cloud. This illustrates how frameworks and services that have been tested, scaled up, and refined in the data space can be adapted to serve the Cloud’s ambitions and its specialised audiences.

Advancing common policy goals

The European Commission Recommendation of 2021 on a common European data space for cultural heritage sets bold targets for 2030, calling on EU Member States to digitise in 3D all monuments and sites deemed at risk, and 50% of the most physically visited. The Europeana Initiative and the data space are already supporting Member States and their heritage institutions to meet these goals. This includes reinforcing the sense of collective purpose and offering opportunities for 3D upskilling through campaigns such as Twin it! 3D for Europe’s culture.

The Cloud can support in achieving these goals by enabling the documentation and virtual preservation of cultural heritage, including endangered sites, and facilitating the creation of models for future study and immersive interaction.

By rallying around a shared goal and tackling collective challenges the data space and the Cloud can advance the common mission of (digitally) preserving Europe’s cultural heritage.

Innovation

The connection between the data space and the Cloud will facilitate cultural heritage innovation, particularly in areas like 3D. As a concrete example, let’s think about a Professor - Roberta - who is both a Preservation Architect and a University Professor whose research focuses on the Palatine Hill in Rome – one of the most ancient and historically rich areas of the city, home to remnants of imperial palaces and temples.

Roberta uses the resources made available through the data space in both her teaching and research. Roberta needs large datasets, often messy or incomplete, to fuel new discoveries. Through the data space, she has gained access to a 3D model reconstruction of the Palatine Hill, along with photographs, historical documents, and curated stories that deepen the contextual understanding of the site. And through the Cloud, she integrates all this material into a dynamic, evolving digital representation of the Palatine Hill. The Cloud’s tools allow her to continuously update this representation with new data, creating a living, digital replica of the ancient site.

Roberta is now working with what is known as a Digital Twin, which is much more than a mere carbon copy of ‘real-world’ Palatine Hill. It encapsulates complex information about the heritage object, and documentation that is dynamically updated with data. This Digital Twin is a breakthrough in heritage research, encapsulating the full richness of the Palatine Hill in an interactive model. This opens doors for use in research, education, tourism, and even urban planning. Like in a movie, a Digital Twin contains information on the actors, the director, the music and any other related information such as the opinion of critics or related awards.

Roberta can also access collaborative platforms in the Cloud to work with peers across Europe on similar topics. Together, they share findings, datasets, and ideas, collectively advancing the field. Additionally, Roberta contributes his own research findings and lesson materials back to the data space, enriching the resource pool for other educators and researchers.

Find out more

Join the event 'Toward the Cultural Heritage Cloud' on 12 and 13 December in Brussels and online to learn more about the work of ECHOES! And to hear the follow the latest news from the data space on Europeana Pro.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com