Theme for
Open Access Week 2026 is “The Cost of Knowledge”
Theo:
https://www.openaccessweek.org/blog/2026/theme
“Chi phí của tri thức” là chủ đề
của Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế năm nay (19-25/10).
Chúng ta tạo ra và chia sẻ tri thức để
thúc đẩy sự hiểu biết của con người và lợi ích
chung. Chúng ta nhận thức rằng việc tiếp cận và chia sẻ
tri thức là một quyền của con người. Tuy nhiên, chi phí
để tiếp cận và chia sẻ tri thức tiếp tục tăng lên,
thường là tăng mạnh. Tại sao? Ai được hưởng lợi?
Sự tập trung hóa và
kiểm soát thương mại ngày càng tăng đối với mọi khía
cạnh của tri thức đều có cái giá của nó. Chủ
đề năm nay thách thức chúng ta xem xét các chi phí về
tài chính, con người và môi trường của việc tạo ra,
chia sẻ và duy trì tri thức—đặc biệt khi những chi phí
này được thúc đẩy bởi lợi ích tư nhân chứ không
phải lợi ích công cộng. Chủ đề
năm ngoái “Ai sở hữu tri thức của chúng ta?” đã phản
ánh thực tế về quyền sở hữu thương mại đối với
tri thức. Chủ đề năm nay sẽ
xem xét chi phí của thực tế đó và các con đường để
giành lại quyền kiểm soát các hệ thống này nhằm phục
vụ lợi ích công cộng.
Những chi phí này vượt xa giá cả đang
tăng nhanh của các gói đăng ký thuê bao tạp chí và phí
xử lý bài báo. Giá trị của thời gian và công sức mà
các tác giả, người đánh giá và biên tập viên đầu tư
vào các ấn phẩm là gì, và công sức không được đền
bù này phục vụ lợi ích của ai? Cái giá phải trả khi
loại trừ phần lớn dân số thế giới khỏi sự tham gia
bình đẳng vào việc sản xuất, chia sẻ và duy trì kiến
thức của họ, hoặc khi không công nhận Chủ quyền Dữ
liệu Bản địa là gì? Tại sao các công trình nghiên cứu
của các nhà khoa học lại được cấp phép để đào tạo
AI độc quyền mà không có sự đồng ý hoặc bồi thường,
và tại sao các nền tảng chia sẻ kiến thức hiện nay
lại thường xuyên giám sát người dùng? Cái giá phải
trả khi ưu tiên các trung tâm dữ liệu hơn nhu cầu về
điện và nước của người dân là gì?
Hiện trạng hiện tại không công bằng.
Nó chưa bao giờ công bằng, và duy trì nó cũng không trung
lập. Xây dựng các hệ thống chia sẻ kiến thức phản
ánh lợi ích tốt nhất của cộng đồng mà chúng phục
vụ đòi hỏi sự cam kết đối với các hệ thống này,
cả cá nhân và tập thể.
May mắn thay, có rất
nhiều ví dụ về cách chúng ta có thể tạo ra, duy trì và
chia sẻ kiến thức như một tài sản công cộng. Từ
các mô hình Quản trị Dữ liệu Bản địa đến các mô
hình bền vững miễn phí, phi thương mại và do cộng đồng
điều khiển cho việc xuất bản, động lực đang ngày
càng tăng đối với các phương pháp coi kiến thức là
tài sản chung chứ không phải là một mặt hàng để khai
thác. Tầm quan trọng của các
phương pháp này đã được 193 quốc gia công nhận khi
thông qua Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở.
Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế là
thời điểm để vượt ra ngoài các cuộc thảo luận và
xúc tiến sự thay đổi hướng tới các cách chia sẻ kiến
thức tôn vinh lý do chúng ta tạo ra kiến thức ngay từ
đầu.
Tuần lễ Truy cập Mở
2026 sẽ được tổ chức từ ngày 19 đến ngày 25 tháng
10; tuy nhiên, bất cứ ai cũng được khuyến khích tổ
chức các cuộc thảo luận và hành động bất cứ khi nào
phù hợp nhất trong năm. Các cộng đồng có thể
điều chỉnh chủ đề cho phù hợp với bối cảnh địa
phương của họ và tập trung vào các cuộc thảo luận cụ
thể có ý nghĩa nhất. Các mẫu đồ họa có thể tùy
chỉnh được cung cấp để quảng bá các chủ đề được
điều chỉnh phù hợp với từng địa phương.
Bản dịch thông báo này sang các ngôn ngữ
khác, đồ họa cho chủ đề năm nay và thêm thông tin về
tuần lễ này có tại openaccessweek.org.
Hashtag chính thức của tuần lễ là #OAWeek.
Giới thiệu về SPARC
SPARC là một tổ chức phi lợi nhuận hỗ
trợ các hệ thống mở cho nghiên cứu và giáo dục, cho
phép mọi người, ở mọi nơi, tiếp cận, đóng góp và
hưởng lợi từ tri thức định hình thế giới của chúng
ta. Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế được SPARC và các
đối tác trong cộng đồng sinh viên thành lập vào năm
2008. Tìm hiểu thêm tại sparcopen.org.
Giới thiệu về Tuần lễ Truy cập Mở
Quốc tế
Tuần lễ Truy cập Mở là một cơ hội vô
giá để kết nối động lực toàn cầu hướng tới việc
chia sẻ mở tri thức với sự tiến bộ của các thay đổi
chính sách và tầm quan trọng của các vấn đề xã hội
ảnh hưởng đến mọi người trên khắp thế giới. Sự
kiện này được các cá nhân, tổ chức và cơ quan trên
toàn thế giới kỷ niệm, và việc tổ chức được dẫn
dắt bởi một ủy ban cố vấn toàn cầu, ủy ban này lựa
chọn chủ đề hàng năm. Hashtag chính thức của Tuần lễ
Truy cập Mở là #OAweek.
“The Cost of
Knowledge” is the theme for this year’s International Open Access
Week (October 19-25).
We create and
share knowledge in order to advance human understanding and the
common good. We recognize that accessing and sharing knowledge is a
human right. Yet, the costs to access and share knowledge continue to
increase, often dramatically. Why? Who benefits?
Increasing
consolidation and commercial control over all aspects of knowledge
comes at a cost. This year’s theme challenges us to consider the
financial, human, and environmental costs of creating, sharing, and
sustaining knowledge—particularly when these costs are driven by
private rather than public interests. Last year’s theme of “Who
owns our knowledge?” reflected on the reality of commercial
ownership of knowledge. This year’s theme will reckon with the
costs of that reality and avenues for reclaiming control of these
systems meant to serve the public interest.
These costs go
well beyond the rapidly inflating price of journal subscriptions and
article processing charges. What is the value of the time and effort
invested by authors, reviewers, and editors in publications, and
whose interests does this uncompensated labor serve? What is the cost
of excluding much of the world’s population from equitable
participation in producing, sharing, and sustaining their knowledge
or of failing to recognize Indigenous Data Sovereignty? Why are
researchers’ works being licensed for proprietary AI training
without consent or compensation, and why do platforms for sharing
knowledge now frequently surveil users? What is the cost of
prioritizing data centers over people’s needs for power and water?
The status quo
is not equitable. It never has been, and maintaining it is not
neutral. Building systems for sharing knowledge that reflect the best
interests of the communities they serve requires a commitment to
these systems, individually and collectively.
Fortunately,
there are many examples for how we can create, sustain, and share
knowledge as a public good. From Indigenous Data Governance models to
no-fee, non-commercial, and community-driven sustainability models
for publishing, momentum is growing for approaches that treat
knowledge as a common good and not a commodity to be mined. The
importance of these approaches has been recognized by 193 countries
in adopting the UNESCO Recommendation on Open Science. International
Open Access Week is a time to move beyond conversations and catalyze
change toward ways of sharing knowledge that honor the reasons we
create knowledge in the first place.
Open Access Week
2026 will be held from October 19th through the 25th; however, anyone
is encouraged to host discussions and take action whenever is most
suitable during the year. Communities can adapt the theme to their
local context and focus on specific conversations that are most
meaningful. Customizable graphics templates are available to promote
these locally adapted themes.
Translations of
this announcement in other languages, graphics for this year’s
theme, and more information about the week are available at
openaccessweek.org. The
official hashtag for the week is #OAWeek.
About
SPARC
SPARC is a
non-profit organization that supports open systems for research and
education that enable everyone, everywhere to access, contribute to,
and benefit from the knowledge that shapes our world. International
Open Access Week was established by SPARC and partners in the student
community in 2008. Learn more at sparcopen.org.
About
International Open Access Week
Open Access Week
is an invaluable chance to connect the global momentum toward the
open sharing of knowledge with the advancement of policy changes and
the importance of social issues affecting people around the world.
The event is celebrated by individuals, institutions, and
organizations around the world, and its organization is led by a
global advisory committee, which selects each year’s theme. The
official hashtag of Open Access Week is #OAweek.
Dịch: Lê Trung Nghĩa
letrungnghia.foss@gmail.com
