Kiến
thức khoa
học mở
tham chiếu tới việc
truy
cập mở tới các xuất bản phẩm
khoa
học,
dữ liệu nghiên cứu, siêu
dữ liệu,
tài
nguyên giáo dục mở,
phần
mềm và mã nguồn và phần cứng mà chúng sẵn sàng trong
phạm vi công cộng hoặc có
bản quyền và được cấp phép theo một giấy
phép mở cho
phép truy cập,
sử dụng lại, tái
mục đích, tùy chỉnh và phân phối theo các điều kiện
nhất định, được cung cấp cho tất cả các tác nhân
ngay lập tức hoặc nhanh nhất có thể, bất kể vị trí,
quốc tịch, chủng tộc, tuổi, giới tính, thu nhập, hoàn
cảnh kinh tế xã hội, giai đoạn nghề nghiệp, kỷ luật,
ngôn ngữ, tôn giáo, khuyết tật, dân tộc hoặc tình
trạng di cư hoặc bất kỳ lý do nào khác và miễn phí.
Nó cũng tham chiếu tới khả năng mở ra các phương pháp
luận nghiên cứu và các quy trình đánh giá. Người sử
dụng vì thế giành được sự truy cập tự do không mất
tiền tới những điều sau đây:
Các
xuất bản phẩm khoa
học
bao gồm, trong số những
điều khác, các bài báo trên tạp chí và các cuốn sách
được rà soát lại ngang hàng, các báo
cáo nghiên cứu và các tài
liệu hội nghị. Các xuất bản phẩm khoa
học có thể được các
nhà xuất bản phổ biến trên các nền tảng xuất bản
truy cập mở trên trực tuyến và/hoặc được ký gửi
và làm cho truy cập được tức thì trong các kho mở trên
trực tuyến vào lúc
xuất bản, chúng được một cơ
sở học thuật, hội/hiệp hội
học thuật, cơ quan chính phủ hoặc tổ chức thành danh
và phi lợi nhuận chuyên tâm về hàng hóa chung hỗ trợ
và duy trì mà xúc tác cho truy cập mở,
phân phối không có hạn chế,
tương hợp và lưu giữ và bảo tồn số dài hạn. Các
kết quả đầu ra khoa
học có liên quan tới các
xuất bản phẩm (như các kết quả nghiên cứu khoa
học gốc, dữ liệu nghiên
cứu, phần
mềm, mã nguồn, các tư liệu nguồn, các tiến trình
và thủ tục, các trình bày số của các tư liệu hình
ảnh và đồ họa và các tư liệu đa phương tiện học
thuật) được cấp phép mở hoặc được hiến tặng vào
phạm vi công cộng cần được ký gửi
vào một kho mở phù hợp, tuân theo các tiêu chuẩn kỹ
thuật đúng thích hợp cho phép chúng có liên kết đúng
thích hợp tới các xuất bản phẩm.
Phương pháp xuất bản với bức
tường thanh toán, nơi sự truy cập tức thì tới các
xuất bản phẩm chỉ được trao để đổi lấy việc
thanh toán, là không phù hợp với Khuyến
nghị này. Bất
kỳ sự chuyển giao hay cấp phép bản quyền nào cho các
bên
thứ 3 cần không hạn chế
quyền truy cập mở tức thì của công chúng tới xuất
bản phẩm khoa học.
Dữ
liệu nghiên cứu mở bao gồm, trong số
những điều khác, dữ liệu dạng số và tuần tự, cả
thô và được được xử lý, và siêu dữ liệu kèm
theo, cũng như các điểm số, các hồ sơ văn bản, các
hình ảnh và âm thanh, các giao thức, mã phân tích và
tiến trình có thể được mở cho bất kỳ ai để sử
dụng, sử dụng lại, giữ lại và phân phối lại, tuân
thủ thừa nhận ghi công. Dữ liệu nghiên cứu mở là
sẵn sàng ở định dạng kịp thời và thân thiện với
người sử dụng, người và máy đọc được và hành
động được, phù hợp với các nguyên tắc của điều
hành và quản trị dữ liệu tốt, ấy là các nguyên tắc
Tìm thấy được, Truy cập được, Tương hợp được,
Sử dụng lại được – FAIR (Findable, Accessible,
Interoperable, Reusable), được sự giám tuyển và duy trì
thường xuyên hỗ trợ.
Tài
nguyên giáo dục mở,
bao
gồm các tư liệu dạy, học và nghiên cứu trong bất kỳ
phương tiện nào - số hay không - nằm trong phạm vi công
cộng hoặc đã được phát hành theo một giấy
phép mở cho
phép những người khác không mất chi
phí để truy cập,
sử dụng, tùy chỉnh
và phân phối lại không có hạn chế hoặc có hạn chế
có giới hạn, như được định nghĩa trong Khuyến
nghị Tài nguyên
Giáo dục Mở của
UNESCO năm 2019, đặc biệt những gì
có liên quan tới sự hiểu biết và sử dụng kiến thức
khoa
học truy cập mở khác.
Phần
mềm nguồn mở và mã nguồn mở,
thường bao gồm phần mềm với
mã nguồn của nó được làm cho sẵn sàng công khai, theo
cách thức kịp thời và thân thiện với người sử
dụng, ở định
dạng người và
máy đọc được và sửa được, theo một giấy
phép mở trao
cho những người khác quyền để sử dụng, truy cập,
sửa
đổi, mở rộng, nghiên cứu học tập, tạo ra các tác
phẩm phái sinh và chia sẻ phần mềm đó và mã nguồn,
thiết kế và kế hoạch chi tiết của nó. Mã nguồn phải
được đưa vào trong phát hành phần mềm đó và được
làm cho sẵn sàng trong các kho truy cập mở và giấy phép
được chọn phải cho phép các sửa đổi, các tác phẩm
phái sinh và chia sẻ theo các điều khoản và điều kiện
mở
bình đẳng và tương thích. Trong bối cảnh của khoa học
mở, khi mã nguồn mở là thành phần của một quy trình
nghiên cứu, việc xúc tác cho sử dụng lại và nhân bản
thường đòi hỏi nó được đi kèm với dữ liệu mở
và các đặc tả mở của môi trường được yêu cầu
để biên dịch và chạy nó.
Phần
cứng mở thường bao gồm các đặc tả thiết kế
của đối tượng vật lý được cấp phép mở theo cách
thức sao cho đối tượng đó có thể được bất kỳ ai
nghiên cứu, sửa đổi, chế tạo và phân phối, cung cấp
cho càng nhiều người càng tốt với khả năng để xây
dựng, pha trộn và chia sẻ kiến thức của thiết kế và
chức năng của phần cứng của họ. Trong trường hợp
có cả phần mềm nguồn mở và phần cứng mở, một quy
trình do cộng đồng dẫn dắt cho sự đóng góp, ghi công
và điều hành được yêu cầu để xúc tác cho sử dụng
lại, cải thiện tính bền vững và làm giảm đúp bản
các nỗ lực không cần thiết. Mã, mô tả các công cụ
phần mềm, các mẫu thiết bị và bản thân thiết bị
có thể được lưu thông tự do không mất tiền và được
tùy chỉnh miễn là điều này tuân thủ pháp luật quốc
gia về các điều khoản đảm bảo sử dụng an toàn.
Theo:
Khuyến
nghị Khoa học Mở của UNESCO. Phần II. Định nghĩa
Khoa học Mở, mục 7; bản gốc tiếng
Anh; bản dịch sang tiếng
Việt.
